اندیشکده هریتیج در تحلیلی به قلم «ای.جی. آنتونی» خروج امارات متحده عربی از اوپک را نشانهای مهم از کاهش قدرت این کارتل نفتی ارزیابی کرده و نوشته است که این تصمیم، اگرچه در کوتاهمدت اثر مستقیمی بر بازار آمریکا ندارد، اما میتواند در بلندمدت با افزایش رقابت، کاهش کنترل اوپک بر عرضه جهانی نفت و افت قیمت بنزین، به سود مصرفکنندگان آمریکایی تمام شود. به باور نویسنده، افزایش تولید انرژی در آمریکا، کاهش انگیزه اعضا برای پایبندی به محدودیتهای تولید و فرصت تازه امارات برای افزایش صادرات، میتواند آغازگر روندی باشد که موقعیت سنتی اوپک را بیش از پیش تضعیف کند.
سرویس بینالملل جماران: امارات متحده عربی با اعلام خبر خروج خود از بزرگترین کارتل نفتی جهان در هفتههای گذشته، جهان را شگفتزده کرد. اگرچه این اقدام تأثیر آنی بر ایالات متحده ندارد، اما در بلندمدت به معنای کاهش قیمت بنزین و کاهشی بسیار ضروری در هزینههای مصرفکنندگان آمریکایی خواهد بود.
دهههاست که امارات بخشی از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) بوده است؛ سازمانی که با محدود کردن مصنوعی عرضه جهانی نفت، فشار افزایشی بر قیمتها وارد میکرد. این کارتل که در سپتامبر ۱۹۶۰ پایهگذاری شد، در ابتدا شامل ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا بود، اما در سالهای بعد کشورهای دیگری از جمله امارات در سال ۱۹۶۷ به آن پیوستند.
ایده پشت این کارتل ساده بود: جمع کردن تمام کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت در یک اتاق و توافق برای عمل کردن به مثابه یک انحصارگر، تا از این طریق سود خود را به قیمت ضرر بقیه جهان به حداکثر برسانند. اما با شروع اکتشاف و پمپاژ بیشتر نفت توسط کشورهای دیگر، کنترل قیمتهای جهانی برای حدود دوازده کشور به مرور دشوارتر شد.
این موضوع به ویژه در دهه ۲۰۱۰ میلادی مشهود بود؛ زمانی که فناوریهایی مانند حفاری افقی و شکاف هیدرولیکی به بسیاری از کشورها — به ویژه ایالات متحده از طریق میادین شیل — اجازه داد تا تولید خود را به میزان قابل توجهی افزایش دهند و فشار کاهشی بر قیمتها وارد کنند. به همین دلیل بود که در سال ۲۰۱۶، «اوپک پلاس» شکل گرفت تا کشورهای بیشتری از جمله مکزیک و روسیه را به حلقه این کارتل وارد کند.
اما اکنون با رسیدن تولید آمریکا به سطوح بیسابقه (یا نزدیک به آن) و گسترش بازار صادراتی این کشور، قدرت اوپک کاهش یافته و کشورهای عضو انگیزه کمتری برای کاهش تولید خود دارند. پیامدهای سیاست «حفاری، عزیزم، حفاری» (drill, baby, drill) به مرور زمان به ایالات متحده اجازه میدهد تا ظرفیت مازاد کافی برای جایگزینی هرگونه کاهش تولید از سوی اعضای کارتل را داشته باشد.
شاید امارات متحده عربی افول قریبالوقوع اوپک را پیشبینی کرده و پیش از آنکه روند قیمتها واقعاً نزولی شود، در حال خارج شدن از آن است. اماراتیها احتمالا فرصت منحصربهفردی را نیز پس از پایان جنگ ایران متصور هستند و برای بهرهبرداری از آن موقعیت، به آزادی عملی نیاز دارند که تنها با خروج از کارتل به دست میآید.
پس از پایان جنگ ایران و عادی شدن تردد کشتیها در تنگه هرمز، موج عظیمی از تقاضا شکل خواهد گرفت؛ چرا که کشورهای جهان برای پر کردن ذخایر تخلیهشده نفت خود — که معادل صدها میلیون بشکه در سطح جهانی است — به تکاپو خواهند افتاد. این ذخایر به سرعت در حال مصرف شدن هستند تا جایگزین حدود ۲۰ درصد از تولید جهانی نفت شوند که در طول این درگیری از دست رفته است.
امارات متحده عربی میخواهد با افزایش حداکثری تولید خود، از این فرصتِ یکبار برای همیشه نهایت استفاده را ببرد؛ امری که به عنوان عضو کارتل (که متعهد به محدود کردن تولید است) امکانپذیر نبود.
امروز، امارات چهارمین عضو بزرگ اوپک از نظر میزان تولید است و روزانه بیش از چهار میلیون بشکه نفت تولید میکند، اما احتمالاً میتواند تا پایان سال آینده این میزان را به بیش از پنج میلیون بشکه برساند. این افزایش ۲۵ درصدی، امارات را در موقعیتی قرار میدهد که پاسخگوی موج تقاضای آتی باشد.
با خروج امارات، تعداد اعضای کارتل به ۱۱ کشور کاهش مییابد. با توجه به بازگشت جدی ونزوئلا به حوزه نفوذ ایالات متحده و جهش سرمایهگذاری در زیرساختهای این کشور در سال جاری، کاملاً محتمل است که ونزوئلا نیز اوپک را ترک کند.
هر بار که یک کشور عضو، کارتل را ترک کرده و وارد رقابت واقعی در بازار آزاد میشود، قدرت قیمتگذاری کارتل و همچنین مزیت عضویت در آن کاهش مییابد. این وضعیت میتواند به سرعت مانند یک بهمن عمل کرده و به فروپاشی کامل کارتل منجر شود.
البته چنین فروپاشی ممکن است راه درازی در پیش داشته باشد. اگرچه امارات چهارمین تولیدکننده بزرگ اوپک است، اما تولید آن هنوز کمتر از نصف تولید عربستان سعودی است. روسیه نیز که عضو اوپک پلاس است، دو برابر امارات تولید میکند.
بنابراین، اگرچه تصمیم امارات حائز اهمیت است، اما لزوماً ناقوس مرگ اوپک نیست؛ سازمانی که در شش دهه گذشته شاهد آمد و شد اعضای دیگر نیز بوده است. در عوض، این اقدام جدیدترین فصل از داستان استقلال و برتری انرژی آمریکا است که با کاهش مالیاتها و مقرراتزداییِ حامیِ رشد، شتابی مضاعف گرفته است.
در بلندمدت، این به معنای قیمت کمتر بنزین در پمپبنزینها و در نهایت، تضعیف شدید قدرتی است که اوپک فرماندهی میکند — البته اگر اصلاً کارتلی باقی بماند.
