پایگاه خبری جماران: یک کارشناس مسائل بینالمللی و استاد دانشگاه با اشاره به اینکه پاکستان دارد بستر دور دوم مذاکره را آماده میکند، گفت: پوتین هم بارها اعلام کرده که ما حاضر هستیم میانجیگری کنیم، ولی آمریکاییها موافقت نکردند و نمیخواستند چین و روسیه وارد این بازی بزرگ شوند. اما در عین حال که روابط صمیمانهای بین ترامپ و شهباز شریف برقرار است، شهباز شریف حرفشنوی بیشتری دارد و ترامپ هم نفوذ بیشتری روی او دارد. بنابراین، قرار نیست قدرتهای بزرگ مثل چین و روسیه وارد این بازی بزرگ بشوند که یک طرف آن آمریکا است.
مشروح گفتوگوی خبرنگار جماران با علی بیگدلی را در ادامه میخوانید:
در خصوص روند مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان که یک دور آن برگزار شده و دولت پاکستان تلاش میکند که دور دوم آن را هم طی روزهای آینده برگزار کند، تحلیل شما چیست؟ نقشآفرینی پاکستان به عنوان یک کشور همسایه ایران را در این روند چطور ارزیابی میکنید؟
نشست پاکستان برای شهباز شریف خیلی مهم بوده و خیلی خوب اداره کرده؛ و برای پاکستان اعتبار به وجود آورده است. پاکستان در دور اول موفق بوده و الآن هم دارد زمینهسازی بسیار وسیع و گستردهای میکند. فرمانده ارتش آنها بعد از تهران به واشنگتن میرود. یعنی بستر مناسبی را برای دور دوم مذاکره آماده میکند که شاید در این دور بتوانند به یک نتیجه مورد رضایت طرفین برسند؛ خیلی موفق بوده و دیپلماسی زیبایی را به اجرا گذاشته است. امیدواریم به نتیجه مطلوب برسد و خواستههای ایران هم تأمین شود.
به نظر برخی کارشناسان بهتر است یکی از قدرتهای جهانی یا اعضای دائم شورای امنیت مثل چین، روسیه و یا حتی فرانسه میانجی ایران و آمریکا شود که از قدرت بینالمللی لازم برای این قضیه برخوردار باشد. نظر شما در این خصوص چیست؟
من هم موافقم که بهتر بود یکی از کشورهای برجسته اتحادیه اروپا این کار را میکرد. ولی یک طرف قضیه این است که الآن روابط اتحادیه اروپا با ما و آمریکا صمیمانه نیست. عمق اختلافات آنها با آمریکا زیاد است؛ هم به خاطر کمک نکردن به آمریکاییها در بازگشایی تنگه هرمز و هم بر سر مسأله اوکراین. اروپا و آمریکا بر سر ناتو هم اختلاف دارند. از میان کشورهای منطقه هم شاید ترکیه میخواست این کار را انجام دهد؛ ولی به دلیل اینکه عضو ناتو است، خیلی موفق نبود که این میانجیگری را انجام بدهد. مصر هم از منطقه دورتر است. ولی پاکستان هم با ما و هم با آمریکا روابط خوبی دارد و شهباز شریف خیلی هم خوب بازی کرده است.
چین و روسیه به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل که روابط خوبی هم با ایران و هم با آمریکا دارند، بهتر نبود به جای پاکستان میانجی ایران و آمریکا باشند؟
آمریکا نمیخواست این فرصت را به روسیه بدهد؛ اگرچه روابط روسیه با کشورهای حاشیه خلیج فارس و ما هم خوب است. به خاطر مسأله اوکراین روابط خیلی خوبی ندارند و نمیخواهد پوتین را وارد این ماجرای حساس کند. تا حدودی چین اعلام کرده که با ایران در ارتباط هست و از ایران خواسته که ملایمت و انعطاف به خرج بدهد تا این قضیه فیصله پیدا کند. با توجه به اینکه شی جین پینگ کمتر از یک ماه دیگر میزبان ترامپ است، این زمینه را فراهم کرده است. ولی ارتباطات دیپلماتیک خیلی حساسیت دارد.
پوتین هم بارها اعلام کرده که ما حاضر هستیم میانجیگری کنیم ولی آمریکاییها موافقت نکردند و نمیخواستند چین و روسیه وارد این بازی بزرگ شوند. اما در عین حال که روابط صمیمانهای بین ترامپ و شهباز شریف برقرار است، شهباز شریف حرفشنوی بیشتری دارد و ترامپ هم نفوذ بیشتری روی او دارد. بنابراین، قرار نیست قدرتهای بزرگ مثل چین و روسیه وارد این بازی بزرگ بشوند که یک طرف آن آمریکا است.
ویژگی دیگر این مذاکرات ارتقاء سطح مذاکرهکنندگان است. یعنی برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد هستیم که یکی از سران سه قوه ایران و معاون رئیس جمهور آمریکا سرپرست تیمهای مذاکرهکننده شدهاند. این ارتقاء سطح مذاکرهکنندگان چقدر کمک میکند به اینکه احتمال موفقیت مذاکرات بالاتر برود؟
ونس نسبت به هگزت منطقیتر است. هگزت بچهگانه فکر میکند و نسبت به ترامپ تملقگویی دارد، ولی ونس از اول هم خیلی موافق حمله به ایران نبود؛ او استدلالیتر عمل میکند. آقای قالیباف هم ویژگیهای مختلفی دارد؛ هم با رهبری و سپاه و هم با سیاستمداران در ارتباط است. یعنی فرد خوبی برای مذاکره انتخاب شده و تا الآن هم موفق بوده است. بنابراین، بالا بردن سطح مذاکرهکنندگان نشان میدهد برای آمریکا خیلی اهمیت دارد که معاون رئیس جمهور را فرستاده و برای ما هم خیلی اهمیت دارد.
سطح انتظارات آمریکا خیلی بالا است و جای حرف و حدیث دارد، ولی به نظر من بهتر است انعطافپذیری بیشتری نشان دهیم. مسئولین باید دقت کنند که ما وارد دوره جدیدی از حیات جمهوری اسلامی شدهایم.
آیا آمریکا هم باید انعطاف داشته باشد؟
ترامپ هم در داخل کشورش مشکل دارد؛ هم تحت فشار کنگره و هم تحت فشار حزب جمهوریخواه است. همچنین تحت فشار افکار عمومی قرار دارد و گرانی در آمریکا زیاد شده است. قیمت بنزین که برای آمریکاییها خیلی حیاتی است، نزدیک پنج دلار شده که چیز خیلی عجیب و غریبی است. نتانیاهو هم اگر به خانه برگردد حتما محاکمه خواهد شد، چون خودش و همسرش پرونده اقتصادی دارند؛ کابینهاش فرو میپاشد و ممکن است زندانی هم بشود. فضای بینالمللی هم به خاطر تنگه هرمز از این وضعیت متأثر شده است. بنابراین، همه طرفها باید یک مقداری سازش و نرمش بیشتری به خرج دهند تا به یک نتیجه مطلوب برسیم.
کارشناسان چند حالت برای سه چهار روز آینده مطرح میکنند. یکی اینکه در مدت باقیمانده از آتشبس دور دوم مذاکرات شکل بگیرد و با آمریکا به نتیجه برسیم. مطلب دیگری که در صحبتهای دیشب ترامپ هم بود این است که اگر ببینند روند مثبت است، احتمال تمدید آتشبس وجود دارد تا در مهلت بعدی بتوانند با ایران به توافق برسند. به نظر شما چند روز آینده به چه شکل پیش میرود و آیا میتوانیم امیدوار باشیم با ترامپ به توافقی برسیم که برد-برد تلقی شود؟
من فکر نمیکنم آمریکاییها راضی باشند که روزهای آتشبس را تمدید کنند. البته ترامپ خیلی حرفهای متنوع و متضاد میزند؛ ولی در شرایط فعلی که بازار داغ است و دیپلماسی پاکستان هم دارد گسترش پیدا میکند، موقعیت مناسبی برای آمریکاییها است. این دیپلماسی گسترده یک مقدار فشار بر ما را بیشتر کرده و ما باید در لحظه تصمیمگیری قرار بگیریم. من فکر میکنم ضرورتی ندارد که آتشبس ادامه پیدا کند؛ اگر مذاکرات چند روز ادامه پیدا کند، آن هم جزء آتشبس به حساب میآید. یعنی الآن شرایط طوری است که شاید احتیاج به تمدید آتشبس نداشته باشیم.
اختلافات ایران و آمریکا به آخر قضیه رسیده و جای چانه زدن برای آمریکاییها باقی نمانده است. بنابراین، در لحظه تصمیمگیری هستیم و باید تصمیم بگیریم. با توجه به اینکه شرایط منطقه و جهان تغییر کرده، ما باید به صورت یک قدرت منطقهای و بینالمللی ظاهر شویم. یعنی نگاهمان به منطقه و جهان را فراختر کنیم و به عنوان یک بازیگر جهانی مطرح شویم؛ که استحقاقش را هم داریم.
