نتایج سالهای اخیر بسکتبال ایران فقط یک افت مقطعی نیست؛ زنجیرهای از تصمیمهای بحثبرانگیز، تغییرات پیدرپی روی نیمکت و سردرگمی در برنامههای پایه، تصویری ساخته که حالا بیش از همیشه نیازمند بازخوانی و ارزیابی جدی است.
جماران ورزشی: الهام کهزادی: چهار سال اخیر بسکتبال ایران، دورهای پر از فراز و فرودهای مدیریتی و نتایج ناامیدکننده بود؛ دورهای که با ۳۴ ناکامی رسمی در رویدادهای آسیایی، جهانی و انتخابی همراه شد و تنها دو مدال در چارچوب رقابتهای فیبا به ثبت رسید. مرور نتایج این سالها، تصویری روشن از چالشهای ساختاری و عملکردی ارائه میدهد.
نتایج ۱۴۰۱؛ سال از دست رفتن فرصتها
در سال ۱۴۰۱، مجموعهای از ناکامیهای مهم در ردههای مختلف ثبت شد:
حذف از رقابتهای انتخابی و از دست دادن سهمیه جام جهانی سهنفره
از دست رفتن شانس قهرمانی آسیا و سهمیه جهانی جوانان، با وجود میزبانی و غیبت برخی قدرتهای سنتی
کسب عنوان هشتم نوجوانان آسیا؛ ضعیفترین نتیجه از سال ۲۰۰۹
قرار گرفتن تیم نوجوانان دختر در رتبه پنجم دسته دوم آسیا
حذف از کاپ آسیا ۲۰۲۲ و از دست دادن سکوهای برتر برای نخستینبار پس از ۲۰۱۱
لغو اعزام دختران جوان و تیمهای سهنفره به رقابتهای آسیایی بهدلیل مشکلات اداری
حذف تیمهای سهنفره مردان و زنان در ردههای مختلف سنی و بازیهای کشورهای اسلامی
این نتایج نشان داد ناکامی محدود به یک تیم یا یک رده خاص نبوده و دامنه آن تمام سطوح را دربر گرفته است.
عملکرد پایهها و زنان؛ فاصله میان استعداد و نتیجه
در سال ۱۴۰۱، تیم ملی نوجوانان در قهرمانی آسیا به مقام هشتم رسید؛ نتیجهای که با توجه به حضور ستارههایی مانند محمد امینی که اکنون در فرانسه بازی میکند و همچنین مهدی حیدری و صارم جعفری، انتظارات را برآورده نکرد. ترکیب این تیم از نظر سرمایه انسانی قابل توجه بود، اما خروجی نهایی با سطح توقعات همخوانی نداشت.
در رقابتهای جوانان آسیا نیز که تهران میزبان آن بود، تیم ایران با وجود غیبت استرالیا و نیوزیلند نتوانست به جمع چهار تیم پایانی راه یابد و سهمیه جام جهانی را کسب کند؛ فرصتی که در شرایط میزبانی میتوانست به نقطه عطفی برای نسل جدید تبدیل شود.
در بخش زنان، تیم ملی در سال ۲۰۲۳ دو بار برابر اندونزی شکست خورد و فرصت صعود به دیویژن A آسیا را از دست داد؛ موقعیتی که میتوانست جایگاه ایران را در ساختار رقابتهای قارهای تثبیت کند و شاید در سالهای آینده به آسانی تکرار نشود.
نتایج ۱۴۰۲؛ تداوم افت در آسیا و جهان
در سال ۱۴۰۲ نیز روند نزولی ادامه یافت:
حذف تیمهای سهنفره مردان و زنان از کاپ آسیا
ناکامی نوجوانان و بانوان در صعود به دسته یک آسیا
ثبت بدترین نتیجه تاریخ حضور ایران در جام جهانی با رتبه ۳۱ میان ۳۲ تیم و بدون پیروزی
عنوان ششم نوجوانان پسر آسیا و از دست دادن سهمیه جهانی
حذف از بازیهای آسیایی هانگژو و از دست دادن روند مدالآوری دورههای پیشین
ناکامی تیم سهنفره در بازیهای آسیایی
در مجموع چهار سال اخیر، بسکتبال ایران با ۳۴ ناکامی رسمی روبهرو بوده است. تنها نتایج شاخص این دوره، یک مدال نقره در کاپ آسیا سهنفره و یک مدال برنز در کاپ آسیا پنجنفره بود.
بسکتبال سهنفره؛ فرصت از دست رفته
بسکتبال سهنفره که توسط فدراسیون بینالمللی بسکتبال بهعنوان مسیر توسعه سریع طراحی شده، در ایران نتوانست شتاب اولیه خود را حفظ کند.
پس از حضورهای قابل توجه بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹، از جمله مدال برنز مهارتهای فردی در FIBA 3x3 World Cup 2019، روند پیشرفت متوقف شد. نبود هسته تخصصی، فقدان لیگهای شهری پایدار و اتکا به بازیکنان پنجنفره بدون طراحی اکوسیستم مستقل، باعث شد فاصله با رقبای آسیایی افزایش یابد و نتایج تکراری حذف در سالهای اخیر رقم بخورد.
لیگ برتر؛ کاهش تیمها و بیثباتی ساختاری
لیگ برتر نیز در این دوره با چالشهای جدی مواجه شد. تغییرات مدیریتی متعدد، انصراف یا انحلال ۱۰ تیم در چهار سال و کاهش تعداد تیمها از ۱۶ به ۱۱، ساختار رقابتی را تضعیف کرد. باشگاههای باسابقهای چون ذوبآهن اصفهان، مهرام تهران و شیمیدر قم از چرخه لیگ خارج شدند. تعویق مسابقات، انصرافهای میانفصل و افزایش هزینههای اجرایی برای باشگاهها، جذابیت اقتصادی لیگ را کاهش داد. در سطح قارهای نیز نتایج نمایندگان ایران در جام باشگاههای آسیا با دوره شش قهرمانی پیشین فاصله داشت. شهرداری گرگان به مقام چهارم رسید، اما تکرار موفقیتهای گذشته محقق نشد.
تیم ملی؛ تغییرات پیاپی روی نیمکت
در تیم ملی بزرگسالان، سه سرمربی شامل سعید ارمغانی، هاکان دمیر و سوتیریس مانولوپولوس در فاصلهای کوتاه هدایت تیم را برعهده داشتند. تغییرات مکرر در کادر فنی، سرپرستی و مدیریت فنی، موجب نوسان در فلسفه بازی و ترکیب تیم شد.
همزمان، بیش از ۴۰ مورد تغییر و جابهجایی در بخشهای میانی فدراسیون از جمله سازمان لیگ و کمیتهها ثبت شد که بر ثبات مدیریتی تأثیر گذاشت.
مقایسه مدیریتی و چالشهای مالی
در شرایطی که فدراسیون فعلی به کسب مقام سوم آسیا بهعنوان دستاوردی مهم استناد میکند، مقایسه با ادوار گذشته نشان میدهد در سال ۲۰۱۵ و در دوران ریاست محمود مشحون، چنین جایگاهی بهعنوان نتیجهای دور از انتظار تلقی میشد. با این حال، رویکرد تبلیغاتی پیرامون این عنوان، آن را به یکی از محورهای اصلی دفاع از عملکرد مدیریتی تبدیل کرده است.
همچنین در دوره ریاست جواد داوری، هیچیک از باشگاههای ایرانی در جام باشگاههای آسیا به سکو نرسیدهاند؛ این در حالی است که در دورههای پیشین مدیریت، از جمله زمان مشحون و طباطبایی، نمایندگان ایران سابقه قهرمانی در آسیا را در کارنامه داشتند.
در کنار مسائل فنی و مدیریتی، انتقادهایی نیز نسبت به شیوههای تأمین منابع مالی مطرح شده است. برخی گزارشها از دریافت مبالغ از مربیان و بازیکنان در قالبهای مختلف حکایت دارد؛ روندی که منتقدان آن را مغایر با فلسفه حمایتی فدراسیون میدانند و معتقدند ساختار اجرایی باید در خدمت توسعه بسکتبال باشد، نه آنکه هزینههای جاری خود را از بدنه فنی تأمین کند.
محک انتخاب
کارنامه چهار سال اخیر بسکتبال ایران با ۳۴ ناکامی رسمی، حذفهای پیاپی در ردههای مختلف، کاهش کمی و کیفی لیگ برتر، افت نتایج بینالمللی و بیثباتی مدیریتی همراه بوده است. در کنار این نتایج، تنها دو مدال آسیایی بهعنوان دستاورد رسمی ثبت شده است. اکنون پرسش اصلی برای جامعه بسکتبال، ارزیابی این کارنامه و انتخاب مسیر آینده بر پایه شاخصهای عملکردی، ثبات ساختاری و برنامهمحوری است؛ مسیری که بتواند از تکرار این چرخه جلوگیری کند.
