مطالعهای جدید نشان میدهد تنها یک شب بیخوابی میتواند با ایجاد تغییرات زیستی در مغز و افزایش فعالیت ارتباطات عصبی همراه باشد.
به گزارش جماران به نقل از مجله پزشکی، نتایج یک مطالعه علمی جدید نشان میدهد که بیدار ماندن برای یک شب کامل ممکن است با افزایش شاخصهایی از ارتباطات میان سلولهای مغزی همراه باشد؛ یافتهای که از این فرضیه حمایت میکند که خواب نهتنها به استراحت عمومی بدن کمک میکند، بلکه نقش مهمی در بازگرداندن تعادل عملکرد مغز پس از ساعتها بیداری نیز دارد.
بر اساس این مطالعه که در نشریه PLOS Biology منتشر شده است، پژوهشگران افزایش شاخصی را مشاهده کردند که با تراکم سیناپسهای عصبی، یعنی نقاط اتصال میان سلولهای مغزی که از طریق آنها پیامهای عصبی منتقل میشود، ارتباط دارد. این افزایش پس از حدود ۲۸ ساعت بیداری مداوم در افرادی که از خواب محروم شده بودند، ثبت شد.
نقش خواب در تنظیم ارتباطات مغزی
یکی از فرضیههای مهم در علوم اعصاب این است که مغز در طول بیداری بهطور مداوم اطلاعات جدید را دریافت و پردازش میکند. این فرآیند باعث تقویت ارتباطات میان نورونها و افزایش مصرف انرژی میشود. در مقابل، تصور میشود که خواب به مغز کمک میکند این ارتباطات را دوباره تنظیم کرده، فعالیتهای اضافی را کاهش دهد و به وضعیت متعادلتری بازگردد.
برای بررسی این فرضیه در انسان، پژوهشگران از نوعی تصویربرداری پیشرفته استفاده کردند که امکان ردیابی پروتئینی به نام SV2A را فراهم میکند. این پروتئین بهعنوان یک شاخص غیرمستقیم برای اندازهگیری تراکم سیناپسهای عصبی به کار میرود.
این مطالعه روی ۴۰ داوطلب انجام شد که نیمی از آنها یک شب کامل را بدون خواب سپری کردند.
افزایش شاخص سیناپسها پس از بیخوابی
نتایج نشان داد افرادی که یک شب بیدار مانده بودند، در چندین ناحیه مغزی از جمله هیپوکامپ، که نقش مهمی در حافظه دارد، و تالاموس، که مرکز انتقال اطلاعات در مغز محسوب میشود، سطح بالاتری از شاخص SV2A را نشان دادند.
پژوهشگران سپس به شرکتکنندگان محروم از خواب اجازه دادند دو ساعت چرت بزنند. بررسیها نشان داد افرادی که سطح بالاتری از شاخص SV2A داشتند، در هنگام خواب فعالیت بیشتری در امواج آهسته مغزی از خود نشان دادند. این امواج، شاخص خواب عمیق و نشاندهنده افزایش «فشار خواب» یا نیاز مغز به استراحت پس از مدت طولانی بیداری هستند.
خواب عمیق به بازگرداندن تعادل مغز کمک میکند
پژوهشگران تأکید کردند که این مطالعه سیناپسهای عصبی را بهطور مستقیم اندازهگیری نکرده است، زیرا SV2A تنها یک نشانگر غیرمستقیم محسوب میشود. همچنین میزان افزایش مشاهدهشده نسبتاً محدود بود. با این حال، نتایج شواهد مهمی در انسان ارائه میدهد که از نقش خواب در تنظیم و بازسازی ارتباطات میان سلولهای مغزی حمایت میکند.
به گفته محققان، زمانی که فرد برای مدت طولانی بیدار میماند، مغز همچنان به پردازش اطلاعات و محرکهای محیطی ادامه میدهد. این مطالعه نشان داد که پس از حدود ۲۸ ساعت و نیم بیداری، افزایش قابل اندازهگیری در شاخص تراکم سیناپسهای عصبی در چندین ناحیه مغز رخ میدهد؛ موضوعی که نشان میدهد کمبود خواب تنها باعث احساس خستگی نمیشود، بلکه با تغییرات زیستی قابل اندازهگیری در مغز نیز همراه است.
نیاز به تحقیقات بیشتر
پژوهشگران در پایان تأکید کردند که این مطالعه اهمیت خواب عمیق را بهعنوان مرحلهای که میتواند به بازیابی تعادل مغز پس از یک روز طولانی فعالیت کمک کند، برجسته میکند. با این حال، این یافتهها برای تعیین پیامدهای بلندمدت محرومیت مکرر از خواب کافی نیست و برای درک بهتر اثرات طولانیمدت بیخوابی، انجام مطالعات بیشتری ضروری است.
