پایگاه خبری جماران: درگیری میان عربستان و انصارالله یمن که پس از سالها جنگ و در نهایت آتشبس سال ۲۰۲۲، وارد مرحلهای متفاوت شده بود، بار دیگر با افزایش تنشها و تحولات میدانی در جنوب و غرب یمن در کانون توجه قرار گرفته است. جنگ هشتسالهای که با تشکیل ائتلاف به رهبری عربستان علیه انصارالله آغاز شد، اگرچه خسارات گستردهای به یمن وارد کرد، اما در نهایت به حذف این گروه از معادلات سیاسی و نظامی یمن منجر نشد. اکنون در شرایطی که انصارالله از پیشرویهای اخیر خود در بخشهایی از جنوب یمن سخن میگوید و عربستان نیز حملاتی را علیه مواضع این گروه انجام داده، این پرسش مطرح است که دور تازه درگیریها تا چه اندازه با جنگ پیشین مشابه است و آیا میتواند بار دیگر به یک رویارویی فرسایشی و طولانیمدت تبدیل شود؟
در همین حال، تحولات اخیر تنها به مناسبات عربستان و انصارالله محدود نمیشود و موضع کشورهایی همچون آمریکا، پاکستان و ترکیه و همچنین نقش ایران در تحولات یمن نیز بر پیچیدگیهای این بحران افزوده است. از سوی دیگر، مسئله بابالمندب و تردد کشتیها، جایگاه انصارالله در محور مقاومت و میزان استقلال این گروه در تصمیمگیریهای نظامی و سیاسی از دیگر موضوعات مورد بحث درباره تحولات اخیر یمن است.
برای بررسی وضعیت کنونی یمن و تحلیل سناریوهای احتمالی، گفتوگویی داشتهایم با مرتضی رحیمی، سفیر اسبق ایران در یمن، که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
ما جنگ 8 سالهای را بین عربستان و یمن شاهد بودیم که سپس در قالب محاصره یمن ادامه یافت و اکنون هم حدودا دو ماهی است که مجددا منازعه عربستان و یمن وارد فاز نظامی شده و زدخوردها افزایش یافته و اخیرا هم که انصارالله به شکلی فزاینده توانست در جنوب و غرب یمن پیشروی کند. درگیریهای کنونی بین عربستان و یمن، چه شباهتها و تفاوتهایی با جنگ 8 ساله بین آن دو دارد و آیا ممکن است به همان اندازه طولانی شود؟
برای پاسخ به این سوال، باید سابقه روابط یمن و عربستان و همچنین تاریخچه داخلی یمن را بررسی کنیم. ما به تازگی، دوازدهمین سال ورود انصارالله به صنعا را پشت سر گذاشتهایم؛ انصارالله 21 سپتامبر 2014 وارد صنعا شد و آن روز را مبدا یک انقلاب اعلام کرد. این گروه با ورود به صحنه تحولات یمن، توانست هم همکاری علی عبدالله صالح که در جریان بهار عربی توسط عربستان کنار زده شده بود را جلب کند و هم حزب کنگره مردمی را با خود همراه سازد و جبههای را تشکیل دهد و نهایتا عبدربه منصور هادی که جانشین علی عبدالله صالح بود را وادار به استعفا کند. پس از آن، منصور هادی با کمک عربستان، از صنعا به عدن فرار کرد و استعفای خود را پس گرفت و اعلام ریاستجمهوری کرد. کل استانهای جنوب یمن به اضافه سه استان مارب، تعز و جوف نیز از منصور هادی حمایت کردند.
در آن زمان، عربستان ائتلافی را علیه انصارالله تشکیل داد که کشورهای عربی خلیجفارس به غیر از عمان، عضو آن شدند و یک جنگ طولانی را علیه انصارالله شروع کردند که 8 سال طول کشید و نهایتا هم نتوانست انصارالله را نابود کند و در سال 2022 به آتشبس رسید. در طول این 8 سال، منصور هادی نه در حوزه نظامی توانست به توفیقی دست یابد و نه توانست حتی در جنوب یمن، یک انسجام داخلی حول حکومت خودش ایجاد کند. لذا منصور هادی این بار واقعا ناچار به کنارهگیری از قدرت و فرار به ریاض شد.
درگیریهای کنونی، هم شباهتهایی با آن جنگ 8 ساله دارد و هم تفاوتهایی؛ مشابهت از این نظر که اکنون نیز انصارالله در حال دفاع از خود و سرزمین یمن در برابر فشارهای عربستان است و بر نقشه راه توافقشده در گفتوگوهای یمنی-یمنی تاکید دارد. محاصره عربستان علیه یمن، زندگی را بر مردم این کشور سخت کرده است و لذا انصارالله مجبور به واکنش شد و اعلام کرد در پاسخ به محاصره یمن، عربستان را محاصره میکند و اجازه تردد کشتیهای سعودی از بابالمندب را نمیدهد. رفتهرفته، انصارالله حس کرد فراتر از محاصره دریایی عربستان، میتواند عملیاتهای زمینی نیز انجام دهد.
اتفاقات چند هفته اخیر یمن، یک شگفتانه بود
آنچه اتفاق افتاد، یک شگفتانه بود که باعث تعجب همگان شد. انصارالله با ارزیابی درست از شرایط نیروهای همپیمان طارق صالح و همچنین با توجه به خروج برخی نیروهای اماراتی از جنوب یمن، دست به انجام عملیات زمینی زد و توانست بیش از 5 هزار کیلیومترمربع در جنوب یمن پیشروی کند و به بابالمندب برسد. البته ذکر این نکته در اینجا ضروری است که این عملیات تفاوتی در وضعیت انصارالله به لحاظ نظارت بر بابالمندب ایجاد نکرد و پیش از آن نیز کنترل بر این تنگه، به صورت کامل در اختیار انصارالله قرار داشت.
در هر صورت، انصارالله بلافاصله پس از پیشروی در جنوب یمن، اعلام کرد که عملیات پایان یافته، اما چنانچه عربستان اقدامی انجام دهد، متقابلا پاسخ میدهد. در مدت اخیر، علیرغم حملات نظامی عربستان به مارب، تعز، جوف و صعده، تحول خاصی در میدان صورت نگرفته و انصارالله توانسته همچنان مناطق بهدستآورده را حفظ کند. البته انصارالله یک گروه تمامیتخواه نیست و نمیخواهد حاکمیت یمن را به تنهایی در دست گیرد، بلکه به دنبال گفتوگو با طرفهای دیگر یمنی است. در این مرحله، هدفگذاری انصارالله این است که محاصره یمن را از بین ببرد.
ترامپ شرایط ورود به صحنه یمن را ندارد
شما به این اشاره کردید که علیرغم حملات عربستان، یمن همچنان توانسته مناطقی که اخیرا به تصرف درآورده است را حفظ کند. دلیل عدم توفیق عربستان در بازپسگیری این مناطق را چه میدانید؟
در گذشته نیز هم توسط کشورهای عربی و هم توسط آمریکا و اروپا، حملات زیادی به انصارالله میشد، اما نمیتوانست این گروه را وادار به عقبنشینی کند. سال گذشته نیز آمریکا حملات بسیاری به یمن انجام داد، اما نهایتا مجبور به پذیرش توافق آتشبس با انصارالله شد. اخیرا نیز ترامپ اعلام کرده بود که با انصارالله در ارتباط است. در اخبار هم آمده که طی روزهای اخیر بنسلمان مکررا از ترامپ درخواست کمک کرده، اما با پاسخ مثبتی مواجه نشده است، زیرا اکنون شرایط داخلی آمریکا از یک طرف و درگیری این کشور با ایران از سمت دیگر، به ترامپ اجازه ورود به یک جنگ دیگر را نمیدهد.
جمهوری اسلامی، بر مصالحه یمنی-یمنی تاکید دارد و همیشه به عربستان توصیه کرده خود را از صحنه درگیریها در یمن خارج کند. به نظر میرسد اگر از سمت عربستان درخواستی برای میانجیگری ایران مطرح شود، جمهوری اسلامی به آن پاسخ مثبت میدهد. اما برای میانجیگری ایران، هم عربستان و هم انصارالله و دیگر گروههای یمنی باید درخواست دهند.
به نظرتان چرا برعکس آنچه در ایران پیشبینی میشد، انصارالله آزادی کشتیرانی در بابالمندب را حفظ کرد و این تنگه را تنها بر روی کشتیای سعودی بست؟
قرار نیست انصارالله الزاما مانند بقیه فکر کند. انسداد کامل بابالمندب، فعلا ضرورتی برای انصارالله ندارد، زیرا هدف اصلی دولت صنعا (انصارالله)، شکست محاصره است. اگرچه ممکن است در آینده و با شکلگیری شرایط جدید، انصارالله اقدام به بستن کامل بابالمندب کند، اما در شرایط فعلی، این گروه نمیخواهد با انجام چنین کاری، سایر کشورها را در مقابل خود قرار دهد. اساسا انصارالله، نیروی نیابتی ما نیست که منطبق با خواستههای ما عمل کند. سیاستهای جمهوری اسلامی نیز که نیروهای مقاومت را امر و نهی کند.
فکر میکنید انصارالله چه تفاوتی با سایر گروههای مقاومت دارد؟ بسیاری معتقدند نسبت به سایر ارکان جبهه مقاومت، انصارالله عملکرد مستقلتری دارد.
تمام شاخههای مقاومت مستقل از ایران عمل میکنند، اما شاید بتوان گفت برای انصارالله، صورت مسئله روشنتر است؛ یعنی انصارالله کمتر از حزبالله، حماس و حشدالشعبی درگیر خطرات رژیم صهیونیستی است و بیشتر بر آزادی یمن تاکید دارد. لذا آن فشاری که در زمینه خلع سلاح بر حماس، حزبالله و مقاومت عراق وارد میشود، بر انصارالله وجود ندارد و لذا این گروه به شکلی آزادانهتر میتواند فعالیت کند. البته این به معنای عدم همراهی انصارالله با دیگر شاخههای مقاومت نیست؛ کما اینکه پس از ۷ اکتبر نیز شاهد حملات انصارالله به کشتیهای اسرائیلی در دریای سرخ بودیم. بنابراین، این گروه هر گاه که لازم ببیند، به نفع دیگر ارکان مقاومت نیز وارد صحنه میشود و به طور کلی هم همسو با جمهوری اسلامی است.
ترکیه و پاکستان نیز به صلح در یمن متمایل اند
به نظرتان چرا پاکستان و ترکیه به عنوان دو کشوری که اخیرا یک پیمان دفاعی با عربستان امضا کردند، حاضر به واکنش نظامی به حملات انصارالله نشدند؟
عربستان مورد تجاوز قرار نگرفته که پاکستان و ترکیه به موجب پیمان مکه خود را موظف به حمایت از آن بدانند؛ عربستان یمن را محاصره کرده و حال یمن در حال دفاع از خود است. ضمن اینکه ترکیه و پاکستان برای ورود مستقیم به جنگ، نگاهی هم به مسائل داخلی خودشان دارند. انصارالله نیز اعلام کرده که در صورت ورود ترکیه و پاکستان به این جنگ، با پاسخ یمن مواجه خواهند شد. به نظر میرسد این دو کشور خودشان هم تمایل بیشتری دارند که بین عربستان و یمن صلح برقرار شود، نه اینکه بر آتش این جنگ بدمند. اکنون خود عربستان هم به دنبال گسترش جنگ نیست. به نفع سعودیها هم همین است که بستر را برای شکلگیری گفتوگو بین گروههای مختلف یمنی فراهم کند.
