سعید ستایشی، عضو فرهنگستان علوم، در دومین همایش «امر ملی و جنگ» گفت: زمانی که با مخاطرات جدی روبرو هستیم، باید بحثهای درگوشی و نگاههای صرفاً سیاسی را کنار بگذاریم. دانشگاه باید بهعنوان مهد رویش و پویش علمی کشور صیانت شود و از مباحث محفلی و آنچه در حیات خلوتهای مختلف رخ میدهد، فاصله بگیرد. من نسبت به سرنوشت دانشگاه در کشور بسیار حساس هستم؛ همانگونه که رهبر معظم انقلاب نسبت به سرنوشت حوزههای علمیه حساسیت دارند.
عضو فرهنگستان علوم با تأکید بر اینکه در دوران پساجنگ نباید به شعار اکتفا کرد، گفت: باید مراقب باشیم که ناامیدی، دوقطبیسازی اجتماعی و عملیات روانی علیه انسجام ملی در جامعه گسترش پیدا نکند. امروز روز اختلافافکنی و مرزبندیهای غیرضروری نیست. اینکه چه کسی بیانیهای را امضاء کند یا نکند، مسأله اصلی کشور نیست. امروز دشمن در برابر کشور ما صفآرایی کرده و آنچه اهمیت دارد دفاع از ایران و حفظ وحدت ملی است.
به گزارش خبرنگار جماران، سعید ستایشی، طی سخنانی در دومین همایش «امر ملی و جنگ»، با گرامیداشت یاد شهدای جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، گفت: هر جنگی دارای ویژگیهایی است که باید بهدقت واکاوی، ارزیابی و تحلیل شود. در این فرآیند با پرسشهای متعددی مواجه خواهیم شد؛ چراها و چگونههایی که پاسخ به آنها میتواند چراغ راه آینده باشد.
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر با بیان اینکه علم برای بخش عمدهای از پدیدههای جهان هستی پاسخ ارائه میکند، افزود: جنگ با خشونت و خسارت همراه است، اما معتقدم اگر این رخداد به صورت دقیق رصد و کالبدشکافی شود و مورد آسیبشناسی علمی قرار گیرد، میتواند مبنایی برای شناخت دقیقتر ویژگیهای جنگ و ارزیابی آن بر اساس معیارهای علمی باشد. حتی در ریزترین و پیچیدهترین عرصهها، از جمله اطلاعات و امنیت، علم میتواند راهگشا باشد.
وی تأکید کرد: ما کشوری هستیم که بر پایه باورها و ایدئولوژی خود اداره میشود و به همین دلیل دشمنان جدی دارد. بنابراین تصور اینکه روزی تهدیدها به پایان برسند یا دشمنیها متوقف شوند، تصوری واقعبینانه نیست. ما تنها یک ایدئولوژی نداریم، بلکه کشوری با مردمی شجاع، مؤمن و معتقد هستیم. برای نظام سلطه جهانی نیز تفاوتی ندارد که این سلطه مبتنی بر الگوی غربی، شرقی، اقتصاد آزاد یا نگرش سوسیالیستی باشد؛ در هر صورت، موجودیت و استقلال ما تهدید تلقی میشود.
دشمنیها ادامه دارد و باید با عقلانیت مسیر را طی کرد
ستایشی با اشاره به تجربه دفاع مقدس و تحولات سالهای اخیر گفت: در دوران دفاع مقدس شاهد بودیم که تقریباً همه جهان در برابر ما ایستادند. پس از گذشت چند دهه نیز بار دیگر نشانههای همان تقابل را مشاهده کردیم. باید بپذیریم که اگر در این مسیر حرکت کنیم، دشمنیها همچنان ادامه خواهد داشت. لذا لازم است این راه با عقلانیت، هوشیاری و بیداری طی شود.
وی با تأکید بر لزوم پرهیز از برخوردهای شعاری با موضوع جنگ، اظهار داشت: مسأله اصلی تکرار شعارهای کلیشهای نیست، بلکه باید به این پرسش پاسخ دهیم که از جنگ گذشته تا جنگ امروز در حوزه دفاع چه کردهایم و چگونه تلاش کردهایم تهدیدها را مهار کنیم. چنین بررسیهایی نباید در فضای شعاری، سیاسی یا متأثر از تعصبات انجام شود، بلکه باید در محیطهایی آرام و علمی صورت گیرد؛ محیطهایی که مسئولیت مرجعیت و داوری علمی کشور را بر عهده دارند.
عضو فرهنگستان علوم گفت: دانشگاهها، شوراهای عالی، نهادهای بالادستی و حوزههای علمیه میتوانند در این زمینه نقشآفرین باشند. این مراکز بهعنوان کانونهای اثرگذار اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی باید به بررسی علمی این مسائل بپردازند. سهم نهادهای علمی کشور در مطالعات دفاعی چه بوده است؟ در حالی که برای نمونه در برخی کشورها فرهنگستانهای علوم دارای مطالعات گسترده دفاعی هستند، باید بررسی کنیم که ما در این مسیر چه اقداماتی انجام دادهایم.
شناسایی تلههای دشمن در دوران پساجنگ
وی با تأکید بر اهمیت تحلیل راهبردی شرایط پس از جنگ گفت: تلهها باید شناسایی و معرفی شوند و راههای خروج از آنها نیز آموزش داده شود. همه جنگها صرفاً محصول بغض، کینه یا حسادت نیستند؛ گاهی بخشی از ماجرا به تلهگذاریهای پیچیده بازمیگردد. باید مراقب باشیم در تلههای طراحیشده از سوی دشمن گرفتار نشویم. اتفاقاً در جنگ اخیر مشاهده کردیم که آمریکا تا حدی در تله طراحیشده از سوی رژیم صهیونیستی قرار گرفت و حتی در مراحل پایانی نیز تلاشهایی برای تداوم این وضعیت وجود داشت.
ستایشی با تأکید بر اینکه در دوران پساجنگ نباید به شعار اکتفا کرد، گفت: تردیدی نیست که باید از موفقیتها و دستاوردها سخن گفت و روحیه ملی را تقویت کرد، اما در کنار آن باید نقاط ضعف نیز شناسایی، ارزیابی و جبران شوند. هرجا نقطه قوتی وجود دارد باید آن را تقویت کرد و هرجا ضعف یا کاستی مشاهده میشود باید برای رفع آن برنامه داشت. این وظیفه نهادهای علمی کشور است که با نگاهی دقیق، عالمانه و مسئولانه به این مسائل بپردازند.
عضو فرهنگستان علوم با اشاره به تجربه شخصی خود در حوزه هوش مصنوعی گفت: روزی که از کانادا به کشور بازگشتم، در زمینه هوش مصنوعی تدریس میکردم، اما در همان زمان برخی افراد به دنبال ثبت اختراعهای کماهمیت بودند. اگر مقام معظم رهبری در یکی از دیدارهای ماه رمضان با دانشجویان موضوع هوش مصنوعی را مطرح نمیکردند و این مسأله به یک دغدغه فراگیر ملی تبدیل نمیشد، شاید همچنان با همین نگاه محدود به آن پرداخته میشد.
وی افزود: در سالهای گذشته سند پشت سند، ستاد پشت ستاد و ساختارهای متعدد ایجاد کردیم، اما آنچه کمتر شکل گرفت، یک نظام علمی و اجرایی منسجم برای حکمرانی هوش مصنوعی بود. در حالی که تجربه جهانی نشان میدهد هوش مصنوعی از حوزه فناوری فراتر رفته و تا عرصههای حقوقی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پیشروی کرده و میتواند این ساختارها را تحت تأثیر قرار دهد. دشمن از سالها پیش سرمایهگذاری کرده و مسیر آینده را بهدرستی تشخیص داده؛ ما نیز باید همین نگاه آیندهنگر را در پیش بگیریم.
دانشگاه باید از رویکردهای سیاسی و محفلی مصون بماند
ستایشی با تأکید بر ضرورت تغییر برخی رویکردها اظهار داشت: زمانی که با مخاطرات جدی رو به رو هستیم، باید بحثهای درگوشی و نگاههای صرفاً سیاسی را کنار بگذاریم. دانشگاه باید بهعنوان مهد رویش و پویش علمی کشور صیانت شود و از مباحث محفلی و آنچه در حیات خلوتهای مختلف رخ میدهد، فاصله بگیرد. من نسبت به سرنوشت دانشگاه در کشور بسیار حساس هستم؛ همانگونه که رهبر معظم انقلاب نسبت به سرنوشت حوزههای علمیه حساسیت دارند.
وی با اشاره به مسئولیتهای حوزههای علمیه، افزود: امروز حوزه باید تکلیف خود را در قبال مسائل واقعی زندگی مردم روشن کند. برای نمونه، در موضوعاتی مانند نظام مالی و مسائل مبتلابه جامعه نمیتوان با تعارف و مماشات برخورد کرد. اگر حوزه برای این مسائل پاسخ ارائه نکند، دانشگاه به دنبال یافتن راهحل خواهد رفت و ممکن است این راهحلها مبتنی بر الگوهای مدرن غربی باشد؛ در حالی که ما دارای پشتوانههای فکری و سنتی ارزشمندی هستیم که باید با شجاعت و جهتگیری روشن مورد استفاده قرار گیرند.
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر با بیان اینکه مدیریت دانشگاهها نیازمند جایگاه علمی و معنوی است، تصریح کرد: گاهی با خود فکر میکنم که چه خوب است رؤسای دانشگاههای ما پیش از هر چیز دانشمند و صاحب مرجعیت علمی باشند؛ افرادی که به واسطه شخصیت علمی و کاریزمای خود، پیش از صدور حکم رسمی، از سوی جامعه دانشگاهی بهعنوان رئیس دانشگاه شناخته شوند.
استفاده از همه دیدگاهها در تصمیمگیریهای ملی ضروری است
وی با اشاره به اهمیت بهرهگیری از ظرفیت نخبگان گفت: تحلیل و نقد مسائل آسان است، اما باید به خاطر داشته باشیم که در تصمیمگیریها و تعیین تکلیفهای کلان کشور، استفاده از همه آرا و دیدگاهها ضروری است. نباید اجازه دهیم بخشهایی از جامعه علمی از این عرصه کنار گذاشته شوند. جامعه ما به یک رویکرد علمی قدرتمند در حوزه مسائل دفاعی نیاز دارد. تجربه کشورهای مختلف از جمله آمریکا و کانادا نشان میدهد که دانشگاهها نقش مهمی در توسعه دانش و فناوریهای دفاعی ایفا میکنند.
ستایشی افزود: اگر بخواهیم درباره امر ملی در دوران پساجنگ سخن بگوییم، باید این موضوع را به خانواده و جامعه بازگردانیم. ما تنها در جبههها نجنگیدیم، بلکه در خیابانها و میدانهای شهر نیز با پیامدهای جنگ مواجه بودیم. کسانی که در این عرصهها حضور داشتند، باید بتوانند تجربههای خود را در قالب ادبیات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و تربیتی به نسلهای بعد منتقل کنند. بسیاری از مردم از حجم تلاشها، فداکاریها و پیچیدگیهای اقدامات دفاعی کشور آگاهی ندارند. این تجربیات باید بهدرستی روایت و برای جامعه تبیین شوند.
ضرورت روایت علمی و اجتماعی تجربه جنگ برای مردم
وی با اشاره به بخشی از تجربههای میدانی دوران جنگ گفت: در برخی عملیاتها برای دور ماندن از رصد و پایش پهپادهای دشمن، تنها چند ثانیه فرصت در اختیار نیروها قرار داشت. بسیاری از شهدای سرافراز ما در سختترین شرایط جان خود را فدا کردند و اگر مردم این واقعیتها و ابعاد مختلف جنگ را بهدرستی نشناسند و تحلیل نکنند، در حق آنان کوتاهی کردهایم. دانشگاه در شرایط جنگ و پساجنگ باید نقش خود را توسعه دهد و متناسب با نیازهای جدید جامعه وارد میدان شود. لازم است دانشگاه نسبت خود را با مسائل راهبردی کشور بازتعریف کند و در حل مسائل ملی نقشآفرینی مؤثرتری داشته باشد.
عضو فرهنگستان علوم با اشاره به مطالعهای درباره تاریخ شکلگیری دانشگاهها اظهار داشت: کتابی را به دوستان توصیه میکنم که توسط یکی از استادان دانشگاه نگاشته شده و در آن روند تأسیس دانشگاهها، اهداف شکلگیری آنها و نسبتشان با ساختارهای حکمرانی مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده در این اثر توضیح میدهد که چگونه دانشگاهها در فرآیندهای اداره جوامع و تربیت نخبگان نقشآفرینی کردهاند. مطالعه این تجربیات نشان میدهد که دانشگاه صرفاً یک نهاد آموزشی نیست، بلکه میتواند بهعنوان بازوی فکری و راهبردی نظام حکمرانی عمل کند. از این رو باید نسبت به جایگاه و کارکرد دانشگاه در کشور حساس بود.
امروز زمان دوگانهسازی و اختلاف نیست
وی با تأکید بر ضرورت حفظ انسجام ملی گفت: باید مراقب باشیم که ناامیدی، دوقطبیسازی اجتماعی و عملیات روانی علیه انسجام ملی در جامعه گسترش پیدا نکند. امروز روز اختلافافکنی و مرزبندیهای غیرضروری نیست. اینکه چه کسی بیانیهای را امضا کند یا نکند، مسأله اصلی کشور نیست. امروز دشمن در برابر کشور ما صفآرایی کرده و آنچه اهمیت دارد دفاع از ایران و حفظ وحدت ملی است.
ستایشی اظهار داشت: اگر قرار است از این نشست پیامی صادر شود، باید بر حمایت از جوانان و نوجوانان کشور تأکید شود. نسل جوان امروز بیش از هر زمان دیگری به هدایت، حمایت و امید نیاز دارد. سرمایه انسانی ارزشمندی در کشور وجود دارد که باید بهدرستی شناخته و مدیریت شود. این ظرفیتها میتوانند در عبور کشور از چالشهای پیشرو نقش مهمی ایفا کنند.
وی افزود: بسیاری از دانشجویان دکتری پس از هفت یا هشت سال تحصیل، با آییننامهها و مقرراتی مواجه هستند که متناسب با شرایط عادی تدوین شدهاند، در حالی که امروز دانشگاهها با شرایط ویژهای روبرو هستند. روند انتشار برخی مقالات علمی دانشجویان کشور با موانع و تأخیرهای طولانی مواجه شده است. برای نمونه، یکی از دانشجویان من بیش از یک سال است که در انتظار تعیین تکلیف مقاله خود قرار دارد و این مسأله فرایند فارغالتحصیلی او را به تعویق انداخته است.
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر خطاب به مسئولان آموزش عالی کشور گفت: انتظار میرود با توجه به شرایط موجود، برای حل مشکلات دانشجویان دکتری و تسهیل فرآیند دفاع و فارغالتحصیلی آنان تدابیر لازم اندیشیده شود تا این سرمایههای علمی کشور بیش از این با موانع اداری مواجه نباشند.
