پس از رهبری تیم مذاکرهکننده در اسلامآباد، طی روزهای اخیر یک سمت حساس دیگر نیز بر عهده قالیباف گذاشته شد؛ نمایندگی ویژه ایران در امور چین.
پایگاه خبری جماران، زهره شجاع: پس از رهبری تیم مذاکرهکننده در اسلامآباد، طی روزهای اخیر یک سمت حساس دیگر نیز بر عهده قالیباف گذاشته شد؛ نمایندگی ویژه ایران در امور چین.
اگرچه بسیاری معتقدند چنین انتصاباتی باعث خروج پروندههای مهم سیاست خارجی از نهاد تخصصی آن، یعنی وزارت امور خارجه میشود، اما از طرف دیگر، به نظر میرسد رهبری قالیباف در پروندههای حساس سیاست خارجی به عنوان کسی که از افراد نزدیک به هسته قدرت محسوب میشود و به عنوان رئیس یکی از قوای سهگانه، از اختیارات سطح بالایی برخوردار است، میتواند مسیر تصمیمگیری در این پروندهها را هموارتر کند و به علاوه، باعث شکلگیری نوعی اجماع در داخل نسبت به تصمیمات حوزه سیاست خارجی شود.
اساسا یکی از چالشهای همیشگی در کشور ما، همین است که در بسیاری از موارد، مسائل سیاست خارجی موضوع دعواهای داخلی میشود و معمولا جناح تندرو که اتفاقا بلندترین صدا را در انقلابیگری و ادعای حفظ منافع ملی دارد، به هر کنش مثبتی در سیاست خارجی با عینک جناحی نگاه میکند و تمام تلاش خود را برای تخریب آن به کار میگیرد.
نمونه واضح این موضوع، رفتار تندروها در قبال برجام بود؛ پس از امضای این توافق، شاهد تقریبا هر نوع کارشکنی و التهابآفرینی از سمت تندروها بودیم و همین اقدامات باعث شد یک تصویر چنددسته از داخل کشورمان به خارج مخابره شود. نهایتا هم وقتی در اسفند 1400 تلاشهای دولت رئیسی برای احیای برجام در آستانه نتیجهگرفتن بود، جناح رادیکال مانع از تحقق این امر شد.
با نگاه به این تجربه، بسیاری معتقدند حضور قالیباف به عنوان یک اصولگرا در مذاکرات اسلامآباد و رهبری تیم مذاکرهکننده ایرانی، اتفاقی مثبت است، زیرا باعث میشود توافق نهایی توسط فردی از جناح اصولگرا حاصل گردد و بدین ترتیب، این توافق از کارشکنی در داخل مصون بماند و به سرنوشت تلخ برجام دچار نشود.
البته که از همان نخستین روزهای پس از آتشبس، تندورها انجام مذاکره حتی توسط قالیباف را هم تخطئه کرده و مدعی شدند مذاکرات اسلامآباد به رهبری تحمیل شده و تیم مذاکرهکننده را به دورزدن رهبری متهم کردند. بر همین اساس، یکی از نمایندگان مجلس اعلام کرد «مذاکره الان خسارت محض است؛ هیچکس نباید دنبال مذاکره برود».
طی روزهای اخیر نیز در حالیکه حملات به قالیباف افزایش یافته بود و حتی برخی نمایندگان تندرو در پوشش مخالفت با تعطیلی جلسات حضوری مجلس، به شکل غیرمستقیم در حال تخطئه نقش مدیریتی قالیباف در مجلس بودند، خبر انتصاب او به عنوان نماینده ویژه ایران در امور چین منتشر شد و آن طور که تسنیم به نقل از منابع آگاه اعلام کرده، با توجه به نوع انتصاب قالیباف (با پیشنهاد رئیسجمهور و تأیید رهبری)، سطح اختیارات او نسبت به کسانی که پیشتر مسئول پیگیری روابط ایران و چین بودهاند، متفاوت است.
همچنین در ادامه نیز شاهد بودیم حملات به قالیباف از سمت طیف تندروی جناح اصولگرا، تا جایی رسید که اعضای این طیف در فضای مجازی، شایعه کنارهگیری قالیباف از هیات مذاکرهکننده را منتشر کردند. اگرچه این موضوع توسط رئیس مرکز ارتباطات مجلس تکذیب شد، اما به نظر میرسد به چنین شایعاتی باید در چهارچوب تلاش طیف اقلیت برای سهمگیری در انتخابات هیاترئیسه سال سوم مجلس نگاه کرد و ممکن است در یک هفته باقیمانده تا برگزاری این انتخابات، شاهد اقدامات دیگری هم از این طیف باشیم.
بسیاری بر این باورند که اگرچه ایراداتی به عملکرد قالیباف از شهرداری گرفته تا ریاست مجلس وارد است، اما شخصیت عملگرا و معتدل او که معمولا سعی کرده بهدور از هیاهوهای سیاسی، با نگاهی عقلانی به مسائل کلان کشور نگاه کند، میتواند به عنوان تجلی قوه عاقله نظام محسوب شود.
به علاوه، انتصاب قالیباف به عنوان مسئول پیگیری روابط ایران با غرب و شرق، تصویری جدید از آینده او ترسیم میکند. به نظر میرسد قالیباف قصد دارد فراتر از رئیس یک نهاد انتخابی نقشآفرینی کرده و حیات سیاسی خود را به عنوان فردی ادامه دهد که جایگاه بالاتری نزد نهاد قدرت دارد و پروندههای حساس و کلان نظام را راهبری میکند؛ جایگاهی که پیشتر در اختیار افرادی مانند شهید علی لاریجانی قرار داشت.
همچنین، این انتصاب بیش از پیش تندروها را در حاشیه قرار میدهد؛ در حالیکه این افراد انتظار داشتند در خلاء نبود لاریجانی، بتوانند بخشی از پروندههای حساس کشور خصوصا در زمینه سیاست خارجی را در دست بگیرند، اما اکنون نه در پروندههایی که مربوط به روابط ایران با غرب میشود، حضوری دارند و نه در پروندههای مرتبط با روابط ایران و شرق.
کسانی که با تغییرات مثبت در سیاست خارجی مخالفت میکنند، کاسب جنگ و تحریم اند
محمد مهاجری، فعال سیاسی اصولگرا معتقد است در شرایط فعلی کشور، قالیباف با یککاسهکردن میدان و دیپلماسی، میتواند کمک بزرگی به پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشور کند.
وی در گفتوگو با خبرنگار جماران، با بیان اینکه پس از شهادت افرادی مانند آقای لاریجانی، در بین شخصیتهای باقیمانده، آقای قالیباف جزو افراد تراز بالا محسوب میشود، اظهار کرد: همچنین قالیباف سابقه فرماندهی نیروهای نظامی و انتظامی است و به عنوان رئیس مجلس، در تصمیمگیریهای کلان نظام حضور داشته است.
این فعال سیاسی اصولگرا با اشاره به اینکه ایران و چین دارای رابطه راهبردی هستند، افزود: این رابطه، تأثیرات گستردهای بر وضعیت جنگی و شرایط اقتصادی ما دارد. لذا به منظور یککاسهشدن میدان و دیپلماسی، حضور آقای قالیباف در چنین سمتی کاملا قابل توجیه است.
مهاجری با اشاره به حملات جناح تندرو به قالیباف، بیان کرد: البته شخصیت ذاتی این افراد مهم نیست، بلکه آنان به جاهایی در قطبهای قدرت وصل هستند که آن قطبها از کاسبان جنگ و تحریم محسوب میشوند و به منظور حفظ منافع خود، شروع کردهاند به حمله علیه قالیباف. در شرایط فعلی اما یکپارچهشدن فعالیتهای نظامی و دیپلماتیک توسط قالیباف، میتواند این جریان تندرو را تا حد زیادی سر خط کند که مصلحت نظامی نیز همین است.
وی ادامه داد: ما تا کنون شاهد برخوردهای اشتباه زیادی با موضوعات سیاست خارجی بودیم و به عنوان مثال، در برجام خطاهای زیادی از سمت یک جناح خاص سیاسی سرزد. اگرچه بلندگوی این جناح شخص برخی افراد و جریانات خاص هستند، اما همه میدانند که این افراد صرفا یک اهرم هستند که نه قدرتی دارند و نه هیچ کاریزمایی و در انتخابات 1403 نیز او صرفا به واسطه شکلگیری یک فضای دوقطبی، توانستند بخشی از آرای اصولگرایان را جلب کنند.
این فعال سیاسی اصولگرا اضافه کرد: اکنون نیز ممکن است همان جریانی که در مقاطعی از جمله برجام، انسجام داخلی را بههمریخت، دوباره ورود کند، اما در مقابل، آقای قالیباف نیز به عنوان کسی که از یک طرف حکم رهبری را دارد و طرف دیگر یک چهره همراه با دولت محسوب میشود، از اجماع بیشتری برخوردار است.
موافقین دیدگاههای قالیباف، بسیار بیشتر از مخالفین آن هستند
همچنین شهریار حیدری، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس یازدهم نیز بر ویژگیهای مثبت قالیباف تأکید دارد و معتقد است تعداد موافقین دیدگاههای او، بسیار بیشتر از مخالفینش است.
حیدری با اشاره به حساسیت روابط ایران و چین، به خبرنگار جماران گفت: بخش بزرگی از قرارداهای نفتی و گازی ما با چین است و این کشور از شرکای راهبردی ما محسوب میشود. به منظور اجرای هر چه بهتر قرارداد 25 ساله ما با چین، میبایست یکی از افراد باتجربه نظام مسئول پیگیری آن میشد و لذا آقای قالیباف که پیشینه اجرایی و سیاسی غنیای دارد و معتقد به استفاده از ظرفیتهای مختلف در کشور است، به این منظور انتخاب شد. با شناختی که من از آقای قالیباف دارم، او آدمی نیست که در بنبست قرار گیرد و همیشه یک راهکار برای حل مسائل دارد و اکثریت جریانات سیاسی کشور نیز با او موافق هستند.
این نماینده سابق مجلس با بیان اینکه قالیباف منافع نظام را به هر چیز دیگری ترجیح میدهد، عنوان کرد: پرونده روابط با چین، یک موضوع حاکمیتی است که الزاما نباید در اختیار دولت قرار گیرد، کما اینکه پیشتر نیز شهید لاریجانی این حوزه را در دست گرفته بود.
وی با اشاره به حملات به قالیباف، بیان کرد: هر فرد دیگری هم که به جای قالیباف وارد مذاکرات میشد، طبیعتا برخی با او مخالفت میکردند، اما موافقین دیدگاهها و راهبردی که آقای قالیباف پیگیری کرده، به مراتب بیشتر از مخالفین آن است، اما مخالفان صدای بلندتری دارند.
نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس یازدهم تأکید کرد: نباید فراموش کنیم آقای قالیباف به عنوان نماینده نظام و با حکم رهبری در این عرصهها ظاهر شده و تا کنون هم در مذاکرات، توانسته منطبق بر حساسیتهای نظام و مردم نسبت به آمریکا عمل کند.
به گزارش جماران، در مجموع به نظر میرسد پیگیری امور مرتبط با سیاست خارجی توسط فردی مانند قالیباف به شرط اینکه نهاد وزارت خارجه به عنوان متولی اصلی و تخصصی این امور را به حاشیه نبرد، میتواند آثار مثبتی را به همراه داشته باشد. در این بین، مخالفتهای جناح تندرو با کنشگریهای مثبت در سیاست خارجی را نیز باید در زمره دستوپازدنهای آنها برای حفظ جایگاه خود دانست؛ جایگاهی که هر روز بیشتر به حاشیه رانده میشود.
