عربستان سعودی در حال بررسی تغییر مسیر کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا از خاک سوریه است؛ طرحی که در صورت اجرا، اسرائیل را از این مسیر راهبردی کنار میگذارد و میتواند موازنه ژئوپلیتیکی و تجاری جدیدی میان خلیج فارس، مدیترانه و اروپا ایجاد کند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، روزنامه اورشلیم پست در گزارشی درباره بررسی تغییر مسیر کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا از طریق سوریه و احتمال کنار گذاشته شدن اسرائیل از این پروژه، نوشت: به گفته دو منبع آگاه از گفتوگوها که با «اورشلیم پست» صحبت کردهاند، عربستان سعودی در حال بررسی تغییری بزرگ در مسیر پیشنهادی کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا موسوم به «IMEC» است و تلاش میکند با عبور دادن این کریدور از سوریه، اسرائیل را از این ابتکار تجاری کنار بگذارد.
کریدور IMEC در سپتامبر ۲۰۲۳ از سوی جو بایدن، رئیسجمهور وقت آمریکا، در جریان اجلاس سران گروه ۲۰ در دهلینو رونمایی شد. این طرح بهعنوان یک پروژه دگرگونکننده در حوزه زیرساخت و تجارت طراحی شده بود که قرار بود هند را از طریق خلیج فارس و شرق دریای مدیترانه به اروپا متصل کند.
این ابتکار، ایجاد شبکهای از خطوط راهآهن، بنادر و مسیرهای کشتیرانی را پیشبینی میکرد که هند را به امارات متحده عربی، عربستان سعودی، اردن، اسرائیل و یونان متصل میساخت. هدف از این طرح، علاوه بر تقویت همگرایی اقتصادی در سراسر منطقه، ایجاد مسیری سریعتر و جایگزین برای راههای دریایی سنتی بود.
نقش اسرائیل در کریدور IMEC از همان ابتدا بخشی جداییناپذیر از تلاشهای گستردهتر تحت حمایت ایالات متحده برای میانجیگری با هدف عادیسازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی تلقی میشد.
بر اساس طرح اولیه، قرار بود محمولههای باری از طریق خطوط راهآهن از عربستان سعودی حرکت کرده و پس از عبور از اردن وارد اسرائیل شوند. سپس این محمولهها از طریق بندر حیفا به بازارهای اروپایی ارسال میشدند؛ مسیری که اسرائیل را به یک دروازه لجستیکی حیاتی میان آسیا و اروپا تبدیل میکرد.
اما اکنون، نزدیک به سه سال پس از اعلام این پروژه، چشمانداز منطقهای بهطور چشمگیری تغییر کرده است. جنگ غزه و از میان رفتن تحرک و شتاب پیشین در مسیر عادیسازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی، ریاض را وادار کرده است مسیر این پروژه را مورد بازنگری قرار دهد.
به گفته این دو منبع، مقامهای سعودی اکنون بهطور فعال در حال بررسی گزینههای جایگزینی هستند که اسرائیل را از مسیر این کریدور حذف میکند.
احتمال احداث مسیر ریلی از طریق سوریه
یکی از اصلیترین گزینههای مورد بحث، تغییر مسیر خط راهآهن و عبور آن از سوریه است؛ مسیری که میتواند بدون عبور از خاک فلسطین اشغالی، یک پل زمینی میان خلیج فارس و دریای مدیترانه ایجاد کند.
این موضوع نشاندهنده تمایل ریاض برای بررسی ائتلافها و ترتیبات منطقهای جدید است؛ زیرا چشمانداز عادیسازی روابط با اسرائیل همچنان نامشخص باقی مانده و تنگه هرمز، خلیج فارس و بابالمندب نیز در حال تبدیل شدن به مناطق بیثباتتر هستند.
یکی از منابع آگاه از گفتوگوها به اورشلیم پست گفت: «آنها در حال بررسی گزینههای مختلف هستند؛ یکی از این گزینهها سوریه است.»
تصمیم عربستان سعودی نشان میدهد که واقعیتهای ژئوپلیتیکی در حال تغییر، چگونه یکی از جاهطلبانهترین پروژههای اتصال منطقهای را که در سالهای اخیر راهاندازی شده است، از نو تعریف میکنند.
در صورت اجرا، تغییر مسیر کریدور IMEC از طریق سوریه، یک عقبگرد راهبردی بزرگ برای اسرائیل خواهد بود که انتظار داشت این کریدور، در پی توافق احتمالی عادیسازی روابط با عربستان سعودی، هم به یک دارایی اقتصادی مهم و هم به سنگبنای همگرایی عمیقتر منطقهای تبدیل شود.
