پیام پاپ از قلب رم برخاست تا به رویارویی فکری و اخلاقی با منطق قدرت حاکم بر جهان تبدیل شود، در انتقادی صریح و تجدید شونده از آنچه «دکترین ترامپ» نامیده میشود که امنیت را برتری نظامی و نه شراکت انسانی میداند.
به گزارش جماران به نقل از الجزیره، در حالی که پایتختهای اروپایی برای افزایش هزینههای دفاعی خود به سطوح بیسابقهای رقابت میکنند، صدای واتیکان فراتر از منطق بسیج نظامی بلند میشود تا پاپ لئو چهاردهم را از جهانی که «با قدرت سلاح و نه با قدرت دیپلماسی» دوباره شکل میگیرد، برحذر دارد.
از زمان بازگشت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به کاخ سفید، فشارهای آمریکا بر کشورهای اروپایی برای افزایش مشارکت خود در پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) افزایش یافته است، که این امر باعث شده است هزینههای نظامی اروپا به سطوح بیسابقهای برسد و در سال جاری از 864 میلیارد دلار فراتر رود، که بالاترین رقم از زمان پایان جنگ سرد است.
این فشارها منجر به موافقت کشورهای عضو ناتو با طرح تدریجی برای افزایش هزینههای نظامی به 5 درصد از تولید ناخالص داخلی تا سال 2035 شد. این طرح شامل اختصاص 3.5 درصد برای تقویت تواناییهای دفاعی سنتی از طریق نوسازی زرادخانههای نظامی و افزایش تعداد نیروها، به همراه 1.5 درصد اضافی است که به سرمایهگذاری در زمینههای امنیت سایبری، اطلاعات و زیرساختهای مربوط به تحرک نظامی اختصاص داده میشود.
تسلیح تنش را تغذیه میکند
اما پاپ لئو چهاردهم این مسیر را «هزینه دفاعی» توصیف نکرد و گفت که تسلیح مجدد امنیت واقعی ایجاد نمیکند، بلکه تنش را تغذیه میکند و منابع اختصاص داده شده به آموزش، بهداشت و خدمات اجتماعی را هدر میدهد.
پیام پاپ از قلب رم برخاست تا به رویارویی فکری و اخلاقی با منطق قدرت حاکم بر جهان تبدیل شود، در انتقادی صریح و تجدید شونده از آنچه «دکترین ترامپ» نامیده میشود که امنیت را برتری نظامی و نه شراکت انسانی میداند.
به این معنا، انتقاد پاپ تنها به ارقام مربوط نمیشود، بلکه به ماهیت تغییری مربوط میشود که خود الگوی اروپایی را تحت تاثیر قرار میدهد. قارهای که هویت سیاسی خود را پس از جنگ جهانی دوم بر اساس دولت رفاه اجتماعی و همگرایی اقتصادی بنا کرد، امروز خود را در برابر تغییر تدریجی اولویتها میبیند، به طوری که به سمت اولویت امنیت نظامی بر اولویتهای توسعه و خدمات عمومی سوق پیدا میکند.
اما پاپ معتقد است که این رویکرد حاوی یک تناقض اخلاقی عمیق است، زیرا کشورهایی که میگویند به دنبال حفاظت از مردم خود هستند، در عین حال به ایجاد یک محیط جهانی خشونتآمیزتر و ناپایدارتر کمک میکنند.
بنابراین پاپ لئو تسلیح مجدد را «خیانت به دیپلماسی» توصیف کرد، عبارتی که نشان دهنده شدت غیرمعمول در سخنان رئیس کلیسای کاتولیک است و در عین حال به انتقاد مستقیم از نخبگان سیاسی و اقتصادی در اروپا که از اقتصاد جنگ سود میبرند، اشاره دارد.
شاید چیزی که به موضع پاپ وزن بیشتری میدهد این است که او تنها به انتقاد از سیاستهای اروپایی بسنده نکرد، بلکه آن را مستقیماً به جنگهای در حال وقوع در جهان، از اوکراین تا غزه از طریق لبنان و ایران، مرتبط کرد و توضیح داد که ماهیت درگیریهای مدرن دیگر سنتی نیست، بلکه به آزمایشگاهی برای فناوریهای نظامی پیشرفته تبدیل شده است که در راس آنها سیستمهای هوش مصنوعی و هواپیماهای بدون سرنشین قرار دارند.
پاپ هشدار میدهد که این تحول ماهیت خود جنگ را تغییر میدهد، زیرا تصمیم نظامی را کمتر به انسانها و بیشتر به سیستمهای فنی و الگوریتمها وابسته میکند، که به گفته او مسیری را ایجاد میکند که «جنگ را از بعد انسانی آن عاری میکند» و آن را به یک عملیات کشتار سردتر و گستردهتر تبدیل میکند.
گرداب نابودی
در این راستا، پاپ در مورد خطر آنچه «گرداب نابودی» ناشی از تداخل فناوری با درگیری نظامی مینامد، صحبت میکند، زیرا توانایی کشتن تسریع میشود و هزینه اخلاقی و انسانی جنگ کاهش مییابد.
پاپ همچنین انتقادات آشکاری را به تلاش برای استفاده از دین در توجیه درگیریهای مسلحانه وارد کرد و تأکید کرد که پیام مسیحی نمیتواند پوششی برای خشونت یا سلطه باشد و تأکید کرد که ایمان با منطق جنگ سازگار نیست و استفاده از نمادهای مذهبی در زمینههای نظامی، انحراف از جوهر پیام معنوی است.
این تقابل فکری همچنین به وضوح در مواضع پاپ در قبال جنگ علیه ایران ظاهر شد، در حالی که واشنگتن و تلآویو گفتمانی مبتنی بر نمایش قدرت و تهدید نظامی را اتخاذ کردند، پاپ خواستار توقف «پرستش نمایش قدرت» و بازگشت به میزهای گفتگو و میانجیگری شد، همچنین به شدت از استفاده از نمادهای مذهبی در توجیه عملیات نظامی انتقاد کرد و گفت که خداوند «هیچ جنگی را تایید نمی کند.»
پاپ در موعظهای که در اواخر مارس گذشته ایراد کرد، بر رد استفاده از نام حضرت «عیسی» برای توجیه جنگها تأکید کرد و تأکید کرد که «عیسی به دعاهای کسانی که جنگ به راه میاندازند، پاسخ نمیدهد، بلکه آن را رد میکند..»
تحریف مسیحیت
پاپ رهبر کاتولیک های جهان در همان موعظه افزود: «ما تمایل داریم وقتی تسلط پیدا میکنیم، خود را قوی و وقتی همتایان خود را نابود میکنیم، پیروز و وقتی دیگران از ما میترسند، بزرگ بدانیم.» سپس افزود: «خداوند به ما نمونهای داد، نه در مورد چگونگی تسلط، بلکه در مورد چگونگی رهایی، و نه در مورد چگونگی نابود کردن زندگی، بلکه در مورد چگونگی بخشیدن آن»
پاپ لئو چهاردهم نیز - در موعظهای که در طول مراسم عشای ربانی در ۲ آوریل ایراد کرد - نسبت به تحریف پیام مسیحی هشدار داد و تأکید کرد که «اغلب با تمایل به سلطه، تحریف شده است، تمایلی که کاملاً بیگانه با رویکرد عیسی مسیح است.» و اشاره کرد که مسیحیت گاهی اوقات در مسیرهایی استفاده میشود که با تعالیم کلیسای کاتولیک سازگار نیست.
علیرغم تلاشهای آرامسازی که با سفر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا به واتیکان همراه بود، پاپ لحن خود را تغییر نداد یا از آن نکاست، بلکه مصممتر به نظر میرسید که خود را به عنوان یک صدای جهانی در مخالفت با منطق جنگ و نفوذ نظامی معرفی کند، که این امر به اظهارات اخیر وی در مورد هزینههای نظامی اروپا، ابعادی فراتر از خود اروپا میبخشد تا بخشی از یک نبرد گستردهتر در مورد شکل نظام بینالمللی آینده باشد.
