«کارل ویلیهام شیله»، «جوزف پریستلی» و «آنتوان لوران لاوازیه»، مردانی هستند که به خاطر ثبت نامشان به عنوان کاشف حیاتی ترین ماده هستی از اواخر قرن هجدهم تا امروز، هنوز با هم رقابت می کنند. به گزارش خبرنگار جی پلاس، ۲۸ دسامبر ۱۷۷۱ میلادی کارل شیله، داروساز سوئدی در میان آزمایش های خود اکسیژن را کشف کرد و ابتدا آن را «هوای آتشین» نامید. زیرا مواد به خوبی در آن می سوختند. او درباره کشف خود کتابی نوشت. ولی تا سال ۱۷۷۷ به چاپ نرسید. به همین دلیل هیچ وقت نام او به عنوان کاشف اکسیژن مطرح نشد. اما همان زمان در انگلستان، جوزف پریستلی بدون آگاهی از کشف شیله، اکسیژن را کشف کرد. سپس گزارش کشف خود را در نشست عمومی فرهنگستان علوم سلطنتی انگلستان ارائه داد. پریستلی و دانشمندان قبل از او، در مورد سوختن عقیده داشتند که هر جسم سوختنی دارای مادهای نامرئی به نام «فلوژیستن» است و چون جسم مشتعل شود، این ماده از آن خارج می شود. هر چه جسم بیشتر قابل اشتعال باشد، مقدار بیشتری از این ماده در آن وجود دارد و شعله همان فلوژیستن است که از جسم متصاعد می شود. بر اساس این نظریه، قدما معتقد بودند که وقتی جسمی در هوا میسوزد، سبکتر می شود زیرا ماده فلوژیستن آن خارج می شود. به همین دلیل پریستلی هنگام کشف، نام «هوای بدون فلوژیستن» را بر روی اکسیژن نهاد. پریستلی به کمک یک ذره بین بزرگ از نور خورشید برای گرما دادن برخی از مواد استفاده کرد. یکی از موادی که او گرما داد، جیوه بود. همان مایع نقره ای رنگی که در اثر حرارت، ذره های پودر مانند قرمز رنگی در سطح آن پدیدار شدند. او به دقت این پودر قرمز رنگ را جمع آوری کرد و حرارت داد. در نتیجه این عمل، یک گاز بی رنگ به دست آمد. او دریافت که یک شمع در این گاز بهتر از هوا می سوزد. یک موش در ظرف در بسته ای که از این گاز پر شده باشد، نسبت به ظرفی که از هوا پر شده است، مدت بیشتری زنده می ماند. یک تکه ذغال چوب در حال سوختن در این گاز، شعله ورتر می شود. در همین حین، یعنی در اول نوامبر سال ۱۷۷۲ آنتوان لاوازیه فرانسوی، شرح تجربیاتش در زمینه احتراق ترکیبات مختلف در هوا را به این ترتیب پایان بخشید. او معتقد بود که وزن همه مواد و از جمله فلزات بر اثر احتراق و سوختن افزایش می یابد. لاوازیه نتیجهگیری دیگری هم کرد و گفت که هوا مخلوطی از گازهایی با خواص گوناگون است که در حین سوختن مواد، قسمتی از آن با ماده سوزنده ترکیب می شود. در آغاز لاوازیه این بخش از هوا را مشابه هوای ثابت تلقی کرد. ولی به زودی متوجه شد که آن قسمتی از هوا که با مواد در هنگام سوختن ترکیب می شود مناسبترین بخش هوا برای تنفس است. به این ترتیب لاوازیه رو در روی اکسیژن قرار گرفت. ولی از اعلام کشف گاز جدید خودداری کرد. چون در فکر کسب تجربه های جدیدتری برای تکمیل آزمایش خود بود. در اکتبر سال ۱۷۷۴ پریستلی کشف خود را به دوست و همکار خود، لاوازیه گزارش کرد و این گزارش مفهوم واقعی کشف لاوازیه را برای خودش روشن کرد. او بلافاصله به تجربه با اکسید قرمز جیوه که مناسبترین مولد اکسیژن بود پرداخت. در آوریل ۱۷۷۵ لاوازیه گزارشی با عنوان یادداشتی درباره طبیعت، ماده ای را که هنگام سوختن فلزات با آنها ترکیب می شود و سبب افزایش وزن، تولید شده می شود را به آکادمی علوم قرانسه ارائه داد. در مرحله بعدی، آنتوان لاوازیه به این نتیجه رسید که مناسبترین هوا برای تنفس یکی از مواد بنیانی و مهمترین قسمت در ساخت اسیدها است. ولی بعدها معلوم شد که این نظریه اشتباه بوده است. اما در سال ۱۷۷۹ لاوازیه اندیشید که این خاصیت را در نام گاز کشف شده بگنجاند و از آن پس این عنصر را «اکسیژن» نامید که از کلمه یونانی اسید (Oxus) به معنی «اسیدساز» گرفته شده است.
- کدخبر: 452616
پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران -تهران
گزارش جی پلاس از کشف اکسیژن؛
روزی که «نفس» کشف شد!
کپی شد