دکتر سید علی رضا بهشتی بعد از ظهر دیروز در دومین جلسه از مجموعه نشست های هفتگانۀ تبیین دیدگاه های شهید بهشتی که در سالن اجتماعات موسسه مطالعات دین و اقتصاد برگزار شد، به تشریح روش برداشت از قرآن از دیدگاه شهید بهشتی پرداخت.
به گزراش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به نقل از شفقنا، فرزند شهید دکتر آیت الله بهشتی در توضیح نگاه ایشان در روش برداشت از قرآن، به قابل فهم بودن قرآن برای عموم، القاء شفاهی بودن قرآن، نگاه مجموعه ای داشتن به قرآن و توجه به شان نزول قرآن برای فهم آن اشاره کرد.
عضو هیأت علمی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، در توضیح فهم زبان قرآن به لزوم آشنایی با زبان عربی اشاره کرد و گفت: وقتی این کتاب به زبان عربی است باید به دو نکته توجه کرد. اول این که ویژگی های یک زبان را دارد و باید به میزان خوبی با این زبان آشنا بود. این ویژگی تنها مربوط به قرآن نیست و مثلا اگر بخواهیم به کتاب مقدس هم مراجعه کنیم باید زبان آن را بدانیم. دوم اینکه باید زبان عربی زمان پیغمبر را فهمید، چرا که مفاهیم در طول زمان دگرگونی دارند و دانستن این که یک کلمه در زمان پیغمبر چه معنی ای داشته است، در فهم ما اثر گذار است.
دبیر کل جمعیت توحید و تعاون درباره القاء شفاهی بودن قرآن گفت: «پذیرفتن این که این کتاب یک القاء شفاهی است، لوازم زیادی را به همراه خود خواهد داشت. اگر شما ویژگی های القای شفاهی را ندانید ممکن است در دریافت، دچار ابهام، سوال و حتی اشتباهات بشوید. مرحوم بهشتی نمونه هایی را ذکر می کند که می گوید این که بپذیریم این کتاب شفاهی است چه تفاوت هایی را در برداشت ما خواهد داشت ولو این که بگوییم برداشت ما برداشت اولین و آخرین نخواهد بود. البته ایشان به این هم اشاره می کند که آیا راه هر گونه برداشتی از قرآن باز است؟ که البته این بحث تنها راجع به قرآن نیست.
او در این باره اضافه کرد: «برای نمونه راجع به آیه مشهور سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتی یتبین انه الحق معمولا گفته شده است که انه به خدا بر می گردد. اما مرحوم بهشتی در کتاب خدا از دیدگاه قرآن می گوید من به عنوان کسی که دارد سیاق قرآن را دنبال می کند می گویم که این به خود قرآن بر می گردد».
این استاد دانشگاه به لزوم داشتن نگاه مجموعه ای به قرآن از منظر شهید بهشتی اشاره کرد و بیان داشت:« من کتابی از یک کشیش آلمانی دیدم که بین داستان پیامبران در کتاب مقدس و چهره ای که از پیامبران در قرآن است قیاس کرده بود. این کشیش در مقدمه کتابش یک نکته گفته بود که من به عنوان یک مسیحی باورم به مسیحیت است و قرآن را به عنوان یک کتاب مقدس قبول ندارم. وی می گوید قرآن کتاب عجیبی است و در ابتدا شما را پس می زند. بعد می گوید من بعد از چند بار خواندن کل قرآن به خودم اجاز ه دادم که کل کتاب بر من اثر کند و بعد از آن دیدم کتاب جالبی است و بر من اثر می گذارد».
او با تذکر این مطلب که نحوه ای که ما در ارتباط دادن آیات با یکدیگر پیش می گیریم موجب تغییر فهم ما از قرآن می شود، به خاطره ای اشاره کرد: «سال 58 آقایان منتظری، مشکینی و بهشتی از طرف امام برای تهیه لایحه زمین مامور شدند. در جریان مباحثات این سه نفر من چند جلسه ای را بودم و نحوه ایشان در استناد به آیات و روایات برایم جالب بود. مرحوم آقای منتظری معتقد بود که رقبه زمین به ملکیت در نمی آید بلکه انتفاع زمین به ملکیت در می آید. بنابراین کسی مالک زمین نمی شود و مالک بهره وری از زمین می گردد. مرحوم آقای بهشتی معتقد به این بود که در صریح روایات خود زمین و نه انتفاع آن آمده است. در نهایت هم در محل های اختلاف مبنا را بر روی حداقل ها قرار دادند. برای من نحوه ارتباط دادن آیات با هم توسط ایشان و نحوه استناد آن ها به روایات جالب بود. یک کسی آیه ای را به آیه دیگری ضمیمه می کرد و می گفت من این را می فهمم و کس دیگر با ارتباط دادن چند آیه دیگر برداشت دیگری داشت».
دکتر بهشتی به نقل از شهید بهشتی در کتاب روش برداشت از قرآن درباره نگاه مجموعه ای داشتن به قرآن گفت: «پس بدانیم قرآن کتابی نیست که نویسنده به صورت یک کتاب تالیف کرده باشد. مجموعه ای از آیات و سوره هاست که در مدت 23 سال و به مناسبت های مختلف نازل شده است».
او درباره تاثیر دانستن شان نزول بر درک ما از قرآن گفت: «تا ما ندانیم شان نزول آیه چیست و در چه بستری نازل شده است، درک درستی از آن نخواهیم داشت. مثلا درباره آیه ولکم فی القصاص حیاة یا اولو الالباب بعضی قصاص کردن را برای ادامه حیات جامعه واجب می دانند. اما شهید بهشتی سیاق تاریخی آیه را مطرح می کند و می گوید این آیه در جایی نازل شده است که به خاطر یک اسب سال ها همدیگر را می کشتند. در چنین فضایی قرآن می گوید قصاص برای حیات است و برای این نیست که سال ها همدیگر را قتل عام کنید».
