فایننشال تایمز در گزارشی مینویسد پکن به واشنگتن هشدار داده است که در صورت گسترش تحریمهای ثانویه مرتبط با ایران به شرکتهای چینی، دست به اقدام متقابل خواهد زد؛ موضوعی که در آستانه دیدار ترامپ و شی جینپینگ میتواند روابط دو قدرت را متشنج کند، در حالی که چین همزمان برای جلوگیری از تداوم بحران در تنگه هرمز بر کاهش تنش و ادامه مذاکرات تأکید دارد.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، «فایننشال تایمز» در گزارشی به هشدار تازه چین درباره گسترش تحریمهای ثانویه آمریکا علیه ایران پرداخت و نوشت: چین به ایالات متحده هشدار داده است که اگر شرکتهای چینی در چارچوب گسترش قابلتوجه تحریمهای ثانویه دولت دونالد ترامپ علیه ایران هدف قرار گیرند، پکن دست به اقدامات متقابل خواهد زد؛ هشداری که در شرایط حساس روابط واشنگتن و پکن و تنها یک ماه پیش از دیدار برنامهریزیشده ترامپ و شی جینپینگ مطرح شده است.
اقدامات تازهای که روز دوشنبه از سوی اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، رونمایی شد، شماری از شرکتهای مستقر در هنگکنگ و سرزمین اصلی چین را هدف قرار داده است، اما واشنگتن تاکنون از قرار دادن مؤسسات مالی بزرگ چینی در فهرست تحریمها خودداری کرده است.
هرگونه افزایش جدی تحریمهای آمریکا علیه چین، که بنا بر این گزارش حدود ۹۰ درصد نفت ایران را خریداری میکند، میتواند تنها یک ماه پیش از دیدار برنامهریزیشده دونالد ترامپ و شی جینپینگ در واشنگتن، روابط دو کشور را با بحرانی تازه مواجه کند. این اجلاس برای اقتصاد جهانی اهمیت زیادی دارد و انتظار میرود دو رهبر درباره تمدید آتشبس یکساله در جنگ تجاری خود گفتوگو کنند؛ آتشبسی که در ماه اکتبر بر سر آن توافق شد و پس از سفر دوستانه ترامپ به پکن در ماه مه تثبیت شد.
هشدار صریح پکن به واشنگتن
سخنگوی وزارت امور خارجه چین روز سهشنبه در پاسخ به پرسشی درباره تحریمهای ثانویه آمریکا علیه ایران اعلام کرد: «چین تمام اقدامات لازم را برای حفاظت قاطع از حقوق و منافع خود انجام خواهد داد.»
این سخنگو افزود: «چین بارها مخالفت قاطع خود را با تحریمهای غیرقانونی یکجانبه که هیچ مبنایی در حقوق بینالملل یا مجوز شورای امنیت سازمان ملل ندارند، اعلام کرده است.»
وزارت امور خارجه چین در ادامه تأکید کرد: «وظیفه فوری، تسهیل کاهش تنش در وضعیت موجود و بازگشت هرچه سریعتر به گفتوگو و مذاکره است.»
پالایشگاههای خصوصی چین و نفت ایران
در حالی که پالایشگاههای بزرگ دولتی چین تا حد زیادی محدودیتهای مربوط به نفت خام ایران را رعایت میکنند، پکن به پالایشگاههای خصوصی که در ادبیات بازار انرژی به «قوریها» معروف هستند، اجازه داده است نفت ایران را وارد و فرآوری کنند.
ایالات متحده در اوایل سال جاری شماری از این پالایشگاهها را تحریم کرد، اما دولت چین به شرکتهای داخلی دستور داد از این تحریمها تبعیت نکنند.
در سالهای اخیر، چین همچنین یک نظام ضدتحریمی گسترده و increasingly سختگیرانه ایجاد کرده است که امکان اقدام متقابل علیه افراد و سازمانهای خارجی را فراهم میکند؛ بهویژه آنهایی که در اجرای محدودیتهای خارجی علیه شرکتها و زنجیرههای تأمین چینی نقش داشته باشند.
خطر تلافی چین با ابزار مواد معدنی حیاتی
هرگونه تلاش تهاجمی آمریکا برای گسترش رژیم تحریمهای ثانویه علیه ایران به شرکتهای چینی، خطر واکنش متقابل پکن را افزایش خواهد داد.
چین سال گذشته نشان داد که میتواند از کنترل خود بر مواد معدنی حیاتی مورد استفاده در صنایع پیشرفته و فناوریمحور بهعنوان ابزاری برای فشار بر آمریکا استفاده کند؛ اقدامی که در صورت تکرار میتواند بخشی از تولیدات آمریکا را با اختلال جدی روبهرو کند.
وانگ دونگ، محقق ارشد دانشگاه پکن، در اینباره گفت: «ما باید منتظر بمانیم و ببینیم که آیا این فقط بلوف است یا [آمریکا] بهطور جدی به فکر اعمال تحریمهای ثانویه علیه چین است.»
او افزود: «اگر آنها این کار را انجام دهند، چین قطعاً از منافع ملی خود دفاع خواهد کرد... ما قبلاً در دور اول در سال گذشته این کار را انجام دادیم.»
وانگ همچنین واشنگتن را متهم کرد که تلاش میکند «مسئولیت را به گردن دیگران بیندازد و چین را به خاطر شکستهای خودش مقصر بداند.»
چین همزمان خواهان کاهش تنش میان ایران و آمریکاست
با وجود هشدارهای تند پکن درباره تحریمها، ژو فنگ، کارشناس روابط بینالملل در دانشگاه نانجینگ، معتقد است چین در پشت صحنه علاقه زیادی دارد که طرفهای درگیر در مناقشه آمریکا و ایران به یک راهحل دست پیدا کنند.
او یادآوری کرد که محدودیتهای ادامهدار بر کشتیرانی در تنگه هرمز، که در پی مناقشه ایران و آمریکا ایجاد شده، فشار قابلتوجهی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است.
ژو گفت: «از دیدگاه چین، ما نمیخواهیم درگیر دعوای آمریکا و ایران شویم. از سوی دیگر، ما همچنین بهخوبی آگاهیم که اگر معضل تنگه هرمز ادامه یابد، برای چین نیز خطرناکتر خواهد بود.»
او توضیح داد: «عمده واردات نفت چین از خاورمیانه است، نه از ایران، بلکه از عربستان سعودی و عراق.»
به همین دلیل، هرگونه اختلال طولانیمدت در عبور نفتکشها از تنگه هرمز نهتنها اقتصاد آمریکا و کشورهای منطقه، بلکه امنیت انرژی چین را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
تحرکات دیپلماتیک پکن در منطقه
در روزهای اخیر، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، با ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، دیدار کرده و وانگ یی، وزیر امور خارجه چین نیز با همتای کویتی خود گفتوگو داشته است. در هر دو دیدار، موضوع ایران و همچنین جنگ غزه در دستور کار گفتوگوها قرار داشته است.
ژو فنگ معتقد است این تحرکات بخشی از تلاش پکن برای جلوگیری از گسترش بحران در منطقه است. او درباره پیام چین به ایران گفت: «بنابراین پیام چین به تهران بسیار روشن است؛ ما امیدواریم که مذاکرات صلح ادامه یابد.»
میان مقابله با تحریمها و نگرانی از بحران هرمز
در مجموع، موضع چین دو وجه همزمان دارد. از یک سو، پکن حاضر نیست گسترش تحریمهای ثانویه آمریکا علیه شرکتها و مؤسسات چینی را بدون پاسخ بگذارد و تأکید کرده است که در صورت تهدید منافع اقتصادی خود، از ابزارهای متقابل استفاده خواهد کرد.
از سوی دیگر، چین نیز از ادامه بحران در تنگه هرمز متضرر میشود؛ زیرا بخش بزرگی از نفت مورد نیاز این کشور از منطقه خاورمیانه و بهویژه عربستان سعودی و عراق تأمین میشود.
به همین دلیل، پکن در کنار مخالفت با فشار یکجانبه آمریکا، خواهان کاهش تنش میان تهران و واشنگتن و بازگشت طرفها به گفتوگو است.
این وضعیت، کار واشنگتن را برای تشدید فشار اقتصادی بر ایران پیچیدهتر کرده است؛ زیرا آمریکا از یک سو برای محدودکردن درآمدهای نفتی تهران به همراهی چین نیاز دارد و از سوی دیگر، فشار بیش از حد بر شرکتهای چینی میتواند به تلافی پکن، تشدید جنگ تجاری و به خطر افتادن مذاکرات حساس ترامپ و شی جینپینگ منجر شود.
