به گزارش خبرنگار جماران؛ آیتالله محمدعلی ایازی، دبیر مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، در گفتوگو با «هفت صبح» از ابعاد علمی، اخلاقی و اجتماعی شخصیت آیتالله سید موسی شبیری زنجانی سخن گفت و از ایشان بهعنوان عالمی جامع، وارسته و مستقل یاد کرد.
آیتالله ایازی در توصیف استاد خویش اظهار داشت:
«حضرت آیتالله سید موسی شبیری زنجانی، استاد ما بودند و حق بزرگی بر گردن ما داشتند. ایشان از جمله شخصیتهای جامع علمی و معنوی حوزه بودند؛ عالمی که دامنه دانش و پژوهشهایش به حوزههای گوناگون علوم اسلامی، از علم رجال گرفته تا تاریخ و ملل و نحل، گسترده بود و در هر یک از این عرصهها از دانشی عمیق و اطلاعاتی فراوان برخوردار بودند.
از ویژگیهای برجسته ایشان، شناخت دقیق و عمیقشان از روزگار معاصر بود. تحولات یکصد سال اخیر را بهخوبی میشناختند و نسبت به حوادث و جریانهای این دوران، آگاهی و بصیرتی کمنظیر داشتند. این شناخت، در کنار دانش گسترده و تجربه طولانی ایشان، از آیتالله شبیری زنجانی شخصیتی ممتاز و اثرگذار ساخته بود.
اما آنچه در کنار مقام علمی، بیش از هر چیز در شخصیت ایشان جلوه داشت، وارستگی و مناعت طبع بود. آیتالله شبیری زنجانی شخصیتی منزه و پیراسته از حبّ نفس و دنیاطلبی داشتند. اهل قدرتطلبی نبودند و هیچگاه دلبسته حضور در عرصه قدرت نشدند. استقلال رأی و آزادگی، از ویژگیهای برجسته ایشان بود؛ چنانکه همواره میکوشیدند در جانب مظلوم بایستند و از حق و عدالت دفاع کنند.
در مقاطع خاصی از روزگار، ایشان اقداماتی انجام میدادند که طبعاً برای صاحبان قدرت خوشایند نبود؛ چراکه معیار و ملاحظه ایشان، بیش از آنکه مناسبات قدرت باشد، حقیقت و دفاع از مظلوم بود. از جمله این موارد، دیدار ایشان با آقای سیدمحمد خاتمی بود که با واکنش تند مرحوم آیتالله محمد یزدی مواجه شد و بازتابها و حواشی فراوانی در پی داشت.
با این همه، چنین واکنشهایی هرگز نتوانست خدشهای بر جایگاه و شخصیت والای آیتالله شبیری زنجانی وارد کند؛ چراکه بزرگی و اعتبار یک عالم را نه هیاهوی قدرت، که عمق دانش، پاکی سیرت، استقلال رأی و سالها خدمت صادقانه به دین و مردم رقم میزند.»
دبیر مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم در ادامه، با اشاره به روحیه حمایتگر و مردمدار آیتالله شبیری زنجانی، گفت:
«هرگاه افرادی برای تظلمخواهی و دادخواهی نزد ایشان میآمدند، با رویی گشاده سخنان آنان را میشنیدند و تا آنجا که میتوانستند برای حل مشکلشان میانجیگری و از حقوق آنان دفاع میکردند. این روحیه حمایت از مظلوم و اهتمام به رفع گرفتاری مردم، از ویژگیهای بارز شخصیت ایشان بود.
آیتالله شبیری زنجانی در تربیت شاگردان نیز نقشی برجسته و ماندگار داشتند. با جدیت، پشتکار و دلسوزی بسیار، سالها به تعلیم و تربیت طلاب و پژوهشگران پرداختند و شاگردان فراوانی را پرورش دادند. فعالیتهای آموزشی ایشان تنها به تدریس محدود نمیشد؛ بلکه در ساماندهی و تقویت فضای علمی حوزه نیز اهتمام ویژهای داشتند و مدارسی را برای بهرهمندی استادان و اهل دانش فراهم کرده بودند.
ایشان از خانوادهای اصیل و ریشهدار برخاستند و خود نیز در دامان چنین خانوادهای، منش و فضایل اخلاقی را به کمال رساندند و فرزندانی شایسته و فرهیخته تربیت کردند.
یکی دیگر از ویژگیهای برجسته آیتالله شبیری زنجانی، بیگانگی ایشان با مدح و تملق بود. در موقعیتهای مختلف، چه در تذکراتی که میدادند و چه در دیدارها و گفتوگوهایشان، آشکارا نشان میدادند که از تمجیدهای اغراقآمیز و سخنان تملقآمیز خشنود نیستند. در سخنرانیهای ایشان نیز این روحیه بهروشنی نمایان بود. هرگاه در مجلسی سخن از حد اعتدال فراتر میرفت، یا برخی مداحان و سخنرانان مطالبی نادرست و مبالغهآمیز مطرح میکردند، ایشان با صراحت و جدیت تذکر میدادند و اجازه نمیدادند حرمت حقیقت در پای مبالغه و اغراق قربانی شود.
آیتالله شبیری زنجانی همواره بر میانهروی و پرهیز از افراط و تفریط تأکید داشتند. نسبت به افراط در برخی برنامههای دینی و آنچه در سالهای اخیر به شعائرگرایی و گسترش بیحد و مرز برخی مراسم و آیینها انجامیده است، هشدار میدادند. سخن ایشان این بود که هرگاه افراطی پدید آید، باید در انتظار تفریط نیز بود.
ایشان تأکید میکردند که گاه برخی رفتارها با نیت حفظ دین و پاسداری از شعائر انجام میشوند، اما اگر از مرز اعتدال و خردورزی عبور کنند، ممکن است نتیجهای معکوس به بار آورند و در نهایت، به جای آنکه در خدمت دین باشند، به ضدّ آن تبدیل شوند. این نگاه، برخاسته از همان عقلانیت دینی و اعتدالی بود که در سراسر سیره علمی و اخلاقی ایشان جلوه داشت.»
آیتالله ایازی در ادامه، با اشاره به استقلال رأی و نگاه آیتالله شبیری زنجانی به نسبت حوزه و قدرت سیاسی، گفت:
«یکی از ویژگیهای برجسته آیتالله شبیری زنجانی، استقلال ایشان از قدرت سیاسی بود. برخی از روحانیونی که در عرصه قدرت حضور داشتند، موضع مستقل و آزادمنشانه ایشان را برنمیتافتند؛ اما آقای شبیری همواره بر استقلال فکری و علمی خود پای میفشردند و مناسبات قدرت را در تعیین مواضع و دیدگاههای خود دخالت نمیدادند.
ایشان از نظر فقهی، عالمی بسیار توانمند و صاحبنظر بودند و در کنار حافظهای نیرومند، از دانش و اطلاعات گستردهای برخوردار بودند. دامنه دانش ایشان تنها به فقه، اصول و علم رجال محدود نمیشد؛ در تاریخ، نسخهشناسی و بسیاری از حوزههای دیگر نیز مطالعات عمیق و گستردهای داشتند. در عرصه فقه نیز صاحب دیدگاهها و آرای تازه و قابل تأمل بودند و همین جامعیت علمی، از ایشان شخصیتی ممتاز و کمنظیر ساخته بود.
در مجموع، حضرت آیتالله شبیری زنجانی شخصیتی برجسته و جامعالاطراف بودند؛ عالمی که هم در میان اهل علم جایگاهی بلند داشتند و هم در میان مردم از احترام و منزلتی ویژه برخوردار بودند. فقدان چنین شخصیت علمی و معنوی بزرگی، خلئی است که به آسانی پر نخواهد شد و جای خالی ایشان همواره در حوزه علم و فرهنگ دینی احساس خواهد شد.
ایشان در مواجهه با کسانی که با مواضع و رفتارهای خود زمینه اختلاف و حاشیهسازی ایجاد میکردند، غالباً راه سکوت، متانت و بیاعتنایی را برمیگزیدند و عملاً به همگان میآموختند که شأن عالم، ورود به هر هیاهویی نیست. در چنین مواردی، رفتار ایشان یادآور این آیه شریفه قرآن بود: «وَعِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»(فرقان، ۶۳) بندگان خدای رحمان کسانیاند که با فروتنی و آرامش بر زمین گام برمیدارند و هنگامی که جاهلان آنان را مخاطب قرار میدهند، با سلام و متانت از کنار آنان میگذرند.
آیتالله شبیری زنجانی با همین منش، در برابر بسیاری از حاشیهها و سخنان، واکنش متقابل نشان نمیدادند و به جای ورود به مجادله، راه سکوت و حفظ حرمت را انتخاب میکردند؛ گویی رفتارشان مصداق دیگری از این توصیه قرآنی بود: «ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ»(انعام، ۹۱) آنان را واگذار تا در گفتوگوها و جدالهای خویش سرگرم باشند. این خویشتنداری و وقار، نه از سر بیتفاوتی، بلکه برخاسته از عمق شخصیت، استقلال رأی و اعتماد ایشان به راهی بود که در تمام عمر علمی و اجتماعی خود برگزیده بودند؛ راهی که در آن، حقیقت و کرامت انسان بر هیاهوی زمانه مقدم بود.»
