دهم ربیع الثانی سال 201 هجری قمری حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها که به قم هجرت کرده بودند، رحلت کردند.
به گزارش خبرنگار جماران، بنا بر آنچه که مستند است دهم ربیع الثانی سال 201 هجری قمری مصادف با رحلت حضرت معصومه سلام الله علیهاست. ایشان که دختر امام موسی کاظم (علیه السلام) و از امامزادگان مشهور و مدفون در شهر قم هستند، بارگاه مقدس شان محل زیارت دوستداران اهلبیت (علیهم السّلام) است. به مناسبت سالروز رحلت این بانوی مکرم اسلام مروری بر زندگی شان خواهیم داشت:
در سال ۲۰۱ هجری قمری وقتی مأمون عباسی حضرت امام رضا (علیهالسلام) را به عنوان ولیعهد خود تعیین کرد و به خراسان برد، حضرت معصومه (سلام الله علیها) برای دیدار برادر، عازم خراسان شدند، اما در راه بیمار شدند و در دهم ماه ربیع الثانی، در سن بیست و هشت سالگی، در شهر قم رحلت کرده و به خاک سپرده شدند.
برخی علت رحلت ایشان را مسمومیت و برخی غم و اندوه ناشی از کشته شدن برادران و برادرزادگان خویش در ساوه به وسیله ماموران عباسی دانستهاند.
بنابر روایات اهل بیت(ع) حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) دارای شخصیتی رفیع و والا مقام است؛ به طوری که ائمه طاهرین (علیهم السّلام) از این بانو، با جلالت و تکریم یاد کرده اند و حتی پیش از ولادت آن حضرت، بلکه پیش از ولادت پدر بزرگوارشان، نام ایشان بر زبان بعضی از ائمه (علیهم السّلام) آمده و از مقام والای شان سخن گفته اند.
سفر به ایران
حضرت معصومه سلام الله علیها یک سال پس از ورود برادرشان حضرت امام رضا (علیه السّلام) به ایران به همراه عده ای از برادران و خواهران و عده دیگری از خویشان به منظور دیدار امام رضا (علیهالسّلام) وارد ایران شدند.[۱]
جعفر مرتضی عاملی می نویسد: «حضرت معصومه(س) در راس یک قافله ۲۲ نفری متشکل از علویان و برادران امام رضا (علیه السّلام) برای دیدار با آن امام همام رهسپار ایران شدند.»[۲]
البته برخی از پژوهشگران تعداد افراد این کاروان را حدود ۴۰۰ نفر نوشته اند و قائلند ۲۳ نفر از آنان در ساوه کشته شدند.[۳]
ورود به قم
پس از آنکه حضرت معصومه(س) و همراهان ایشان به ساوه رسیدند، ماموران حکومتی با آنها درگیر شدند و بسیاری از افراد این قافله را به شهادت رساندند. در همین زمان حضرت معصومه سلام الله علیها بیمار شدند. از خادمشان پرسیدند: از اینجا تا قم چقدر فاصله است؟ خادم عرض کرد: ۱۰ فرسخ. حضرت فرمودند: مرا از اینجا به قم منتقل کن.[۴]
در همین زمان موسی بن خررج که از بزرگان آل سعد و از شیعیان قم بود به خدمت حضرت معصومه سلام الله علیها مشرف شد و زمام ناقه او را گرفت و به سرای خویش فرود آورد.[۵]
علت بیماری
برخی از محققان معتقدند که حضرت معصومه (سلام الله علیها) در ساوه، مسموم شدند و سپس با حالت بیماری وارد قم شدند و پس از مدت کوتاهی به شهادت رسیدند.[۶]
محمد محمدی اشتهاردی مینویسد: «مطابق نقل بعضی مسموم کردن حضرت به وسیله زنی در ساوه انجام شد».[۷][۸]
برخی نیز گفتهاند: «وقتی حضرت معصومه سلام الله علیها بدنهای پاره پاره برادران و برادرزادگان خویش را که ۲۳ نفر بودند دید، به شدت غمگین و در اثر آن بیمار شد».
مدت اقامت در قم
پس از ورود حضرت معصومه (سلام الله علیها) به قم در روز ۲۳ ماه ربیع الاول،[۹]آن حضرت ۱۷[۱۰] یا ۱۹[۱۱] روز ساکن منزل موسی بن خررج بود و در این مدت با حالت بیماری به عبادت و راز و نیاز با خداوند میپرداختند.
زمان رحلت
قول مشهور این است که حضرت معصومه سلام الله علیها پس از آنکه در ۲۳ ماه ربیع الاول وارد قم شدند، ۱۷ روز بیشتر زنده نبودند. بنابراین رحلت آن حضرت باید دهم ماه ربیع الثانی صورت گرفته باشد. علیاکبر مهدیپور مینویسند: «روز رحلت حضرت معصومه دهم ماه ربیع الثانی سال ۲۰۱ هجری بوده است».[۱۲]
برخی از محققان نیز دوازدهم ربیع الثانی[۱۳] را به عنوان روز رحلت ذکر کرده اند. محمدی اشتهاردی می نویسد: «همان گونه که برخی از بزرگان گفته اند، انصاف این است که برای جمع کردن بین قول اول و دوم، برای بزرگداشت مقام آن بانوی بزرگوار سه روز ۱۰، ۱۱، و ۱۲ ماه ربیع الثانی را به عنوان سوگواری معصومیه، مراسم برگزار شود».[۱۴]
مراسم دفن
پس از رحلت حضرت معصومه (سلام الله علیها) زنان آل سعد بیبی فاطمه معصومه(س) را غسل دادند و کفن کردند.[۱۵]
سپس جسم مطهر آن حضرت به باغ موسی بن خررج (محل فعلی حرم مطهر ایشان) برده شد. در آن هنگام میان اشعریان (آل سعد) بر سر اینکه چه کسی شایستگی دفن آن بدن مقدس را دارد اختلاف روی دارد... ناگهان دو سوار نقابدار از طرف رودخانه قم به پیش آمدند و وقتی نزدیک بدن مطهر رسیدند از اسب پیاده شدند. نخست بر آن نماز گزاردند و سپس وارد سردابی که برای تدفین ایشان مهیا شده بود، شدند و به کمک یکدیگر او را به خاک سپردند و بدون اینکه با کسی سخن بگویند آن محل را ترک کردند. کسی نفهمید آنان چه کسانی بودند.[۱۶]
برخی از محققان احتمال دادهاند که این دو سوار امام رضا (علیهالسّلام) و امام جواد (علیهالسّلام) بودهاند.[۱۷][۱۸]
سن حضرت
با توجه به اینکه ولادت حضرت معصومه اول ذیالقعده سال ۱۷۳[۱۹] هجری است و با توجه به زمان رحلت آن حضرت یعنی سال ۲۰۱ هجری، بنابراین سن مبارک آن حضرت هنگام وفات ۲۸ سال بوده است.
پانویس
۱. قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ص۲۱۳، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تهران، طوس، ۱۳۶۱.
۲. عاملی، جعفرمرتضی، الحیاة السیاسه للامام الرضا، ص۴۲۸، دارالتبلیغ الاسلامی، ۱۳۹۸.
۳. محمدی اشتهاردی، محمد، حضرت معصومه فاطمه دوم، ص۱۱۸، قم، علامه ۱۳۷۵، چاپ اول.
۴. قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ص۲۱۳، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تهران، طوس، ۱۳۶۱.
۵. قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ص۲۱۳، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تهران، طوس، ۱۳۶۱.
۶. عاملی، جعفرمرتضی، الحیاة السیاسه للامام الرضا، ص۴۲۸، دارالتبلیغ الاسلامی، ۱۳۹۸.
۷. محمدی اشتهاردی، محمد، حضرت معصومه فاطمه دوم، ص۱۲۳، به نقل از وسیلة المعصومین.
۸. واعظ تبریزی، میر ابوطالب، وسیلة المعصومین، ص۶۸.
۹. محمدی اشتهاردی، محمد، حضرت معصومه فاطمه دوم، ص۱۱۹، قم، علامه ۱۳۷۵، چاپ اول.
۱۰. قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ص۲۱۳، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تهران، طوس، ۱۳۶۱.
۱۱. مجلسی، محدباقر، بحارالانوار، ج۶۰، ص۲۱۹، تهران، مکتب الاسلامیه.
۱۲. مهدیپور، علیاکبر، کریمه اهل بیت، ص۱۰۹، قم، حاذق.
۱۳. منصوری، مهدی، حیات الست، ص۸، قم، صحفی، ۱۳۳۹.
۱۴. محمدی اشتهاردی، محمد، حضرت معصومه فاطمه دوم، ص۱۱۵-۱۱۶، قم، علامه ۱۳۷۵، چاپ اول.
۱۵. فیض، عباس، گنجینه آثار قم، ج۱، ص۳۹۰، مهر، ۱۳۴۹.
۱۶. قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ص۲۱۳-۲۱۴، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تهران، طوس، ۱۳۶۱.
۱۷. جمعی از نویسندگان، مجموعه مقالات، ص۱۱۸، به نقل از گنجینه دانشمندان، قم، زائر، ۱۳۸۴.
۱۸. رازی، محمد شریف، گنجینه دانشمندان، ج۱، ص۱۴-۱۵.
۱۹. نمازی، شیخ علی، مستدرک سفینة البحار، ج۸، ص۲۶۱، مشهد، چاپخانه خراسان.
