میلیاردها پرنده هر ساله مسافتهایی به طول هزاران کیلومتر را در سراسر جهان مهاجرت میکنند، اما این پرندگان چگونه مسیر خود را با دقت میشناسند؟
به گزارش جماران، به نقل از مجله علمی کارشناسان اشاره میکنند که پرندگان دارای مجموعهای شگفتانگیز از حسها هستند که به آنها در تشخیص مسیر کمک میکند؛ از بینایی و بویایی گرفته تا خورشید، ستارگان و میدانهای مغناطیسی زمین.
"مریم لیدووگل"، مدیر مؤسسه تحقیقات پرندگان در آلمان، به سایت لایو ساینس گفت: «پرندگان از نشانههای متنوعی برای حفظ جهت مهاجرت خود استفاده میکنند و اهمیت هر نشانه بسته به شرایط متفاوت است.»
بینایی و بویایی؛ نشانههای آشنا و رایحههای دریایی
پرندگانی که قبلاً مهاجرت کردهاند، عوارض طبیعی مانند رودخانهها و رشته کوهها را به خاطر میسپارند تا خود را هدایت کنند، در حالی که پرندگان دریایی زمانی که نشانههای مکانی کم میشوند، به حس بویایی متکی هستند.
یک مطالعه نشان داد که پرندگان دریایی از نوع "اسکوپولی شیرواتر" (Scopoli's shearwaters) میتوانند بر فراز خشکی پرواز کنند اگر مجاری بینی آنها مسدود شود، اما بر فراز آب دچار سردرگمی میشوند.
خورشید و ستارگان؛ قطبنمای طبیعت
پرندگان روزانه از "قطبنمای خورشیدی" استفاده میکنند که موقعیت خورشید را با ریتم شبانهروزی خود ترکیب میکند تا جهت را تعیین کنند، در حالی که پرندگان شبانه به ستارگان متکی هستند، با یادگیری موقعیت آنها حول قطب آسمانی که ستاره قطبی نشانگر آن است، همانطور که انسانها هزاران سال به آن تکیه داشتند.
حس مغناطیسی؛ حس فوقالعاده پرندگان
وقتی ابرها آسمان را میپوشانند، پرندگان به حس مغناطیسی پناه میبرند که به آنها امکان درک میدان مغناطیسی زمین را میدهد.
مطالعات تأیید کردهاند که دستکاری در میدانهای مغناطیسی، توانایی پرندگان را برای بازگشت به زیستگاه خود مختل میکند.
"پیتر هور"، استاد شیمی در دانشگاه آکسفورد، توضیح داد که این توانایی به یک واکنش شیمیایی احتمالی وابسته است که درون مولکول کریپتوکروم در شبکیه چشم رخ میدهد.
همچنین تحقیقات نشان داده است که گیرندههای مغناطیسی در نوک منقار پرندگان وجود دارند که با ماده معدنی مگنتیت واکنش نشان داده و سیگنالهایی را به مغز میفرستند تا شدت میدان مغناطیسی را تخمین بزنند.
نور قطبی شده؛ تعیین موقعیت خورشید حتی در هوای ابری
پرندگان میتوانند نور قطبی شده را حس کنند؛ این الگوی نوری اطلاعاتی درباره موقعیت خورشید در آسمان، حتی زمانی که توسط ابرها پوشانده شده است، ارائه میدهد و این کار از طریق سلولهای خاصی در شبکیه چشم انجام میشود.
ژنها؛ محرک اصلی مهاجرت
تحقیقات نشان میدهد که گرایش پرندگان به مهاجرت یک ویژگی ژنتیکی است که از والدین به ارث میرسد، و ژن جهت و مسافت سفر را تعیین میکند. دانشمندان همچنان در حال مطالعه ژنهای مسئول این توانایی منحصر به فرد هستند.
اهمیت درک سیستمهای جهتیابی برای حفاظت از پرندگان
کارشناسان تأکید کردهاند که درک نحوه جهتیابی پرندگان برای حفاظت از آنها حیاتی است، به ویژه در برنامههای جابجایی پرندگان. با این حال، چالش همچنان بزرگ است، زیرا یک مطالعه نشان داد که ۴۵٪ از پرندگان مکانهای جدید خود را ترک میکنند و این تا حدی به دلیل مهارت آنها در بازگشت به مسیر اصلی خود است.
هور گفت: «تلاشهای انسان برای جابجایی این پرندگان چندان موفقیتآمیز نبوده است، زیرا آنها ناوبرانی چنان ماهر هستند که اگر جابجا شوند، بلافاصله به مناطق اصلی خود بازمیگردند.»
