خبرگزاری رویترز به نقل از سه منبع ایرانی آگاه گزارش داد که چین، پس از درخواست عربستان سعودی، بهطور خصوصی از تهران خواسته است از نفوذ خود برای مهار حملات حوثیها و جلوگیری از گسترش ناامنی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب استفاده کند؛ درخواستی که در سایه وابستگی گسترده پکن به مسیرهای انتقال انرژی خاورمیانه و نگرانی از اختلال همزمان در هرمز و بابالمندب مطرح شده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، خبرگزاری رویترز در گزارشی به بررسی درخواست خصوصی چین از ایران برای مهار حوثیها، نگرانی پکن از گسترش ناامنی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب، وابستگی چین به مسیرهای انتقال انرژی خاورمیانه، درخواست عربستان از پکن برای میانجیگری و میزان نفوذ احتمالی چین بر تهران در میانه بحران منطقهای پرداخت و نوشت:
به گفته سه منبع ایرانی آگاه از موضوع، چین بهطور خصوصی از تهران خواسته است برای مهار حوثیهای یمن اقدام کند. این درخواست پس از آن مطرح شد که عربستان سعودی، در پی پیشرویهای نظامی گسترده حوثیها طی هفته گذشته، از پکن درخواست کمک کرده بود.
این منابع گفتند ریاض پس از آن به چین متوسل شد که حوثیها در امتداد سواحل دریای سرخ و اطراف تنگه بابالمندب پیشرویهای سریعی انجام دادند؛ تحولاتی که صادرات نفت عربستان سعودی و همچنین کشتیرانی دریایی را در معرض خطر بیشتری قرار داده است.
به گفته این منابع، چین در مواضع علنی خود خواستار خویشتنداری، گفتوگو و بازگرداندن امنیت کشتیرانی شده است، اما پیام خصوصی پکن فراتر از این اظهارات عمومی بوده است.
پکن از ایران خواسته است از نفوذ خود بر حوثیها استفاده کند تا از گسترش بیشتر درگیریها در مسیرهای انتقال انرژی جلوگیری شود؛ مسیرهایی که اقتصاد چین، بهعنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان، وابستگی قابلتوجهی به آنها دارد.
این منابع که در جریان گفتوگوها قرار داشتهاند و به شرط ناشناس ماندن سخن گفتهاند، جزئیاتی درباره نحوه انتقال این پیام ارائه نکردند. همچنین مشخص نیست که آیا این موضوع در جریان سفر روز چهارشنبه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به چین مطرح شده است یا نه.
به گفته این منابع، پاسخ تهران این بوده که ثبات و صلح در منطقه در گرو پایان یافتن جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است.
سه منبع ایرانی یادشده همچنین گفتند مقامهای چینی هیچ تهدید صریحی مطرح نکردهاند و اشارهای نیز به این نکردهاند که در صورت خودداری تهران از استفاده از نفوذ خود بر حوثیها، پکن فشار اقتصادی بر ایران وارد خواهد کرد.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این گزارش اعلام کرد: «چین مایل نیست شاهد سرایت بیشتر تنشهای منطقهای به یمن و دریای سرخ باشد. تشدید بیثباتی منطقهای به سود هیچ طرفی نیست.»
این وزارتخانه افزود: «باید به حاکمیت و امنیت همه کشورها احترام گذاشته شود و تأسیسات حیاتی مرتبط با زندگی مردم نباید هدف قرار گیرند. چین خواستار پایان دادن به اقداماتی است که وضعیت را پیچیدهتر میکنند و بر حل مسائل از طریق گفتوگو و مذاکره تأکید دارد.»
وزارت امور خارجه ایران و دفتر رسانهای دولت عربستان سعودی نیز بلافاصله به درخواستهای رویترز برای اظهارنظر درباره این گزارش پاسخ ندادند.
خطرات گسترش جنگ در سطح منطقه
چین بیش از یک دهه است که بزرگترین شریک تجاری ایران به شمار میرود و همچنان اصلیترین خریدار نفت این کشور است.
براساس دادههای شرکت تحلیل و دادههای کالایی «کپلر» (Kpler)، خریدهای چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد صادرات دریایی نفت ایران را تشکیل میداد و بهطور متوسط روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت را شامل میشد.
یک دیپلمات ارشد غربی در منطقه گفت: «پکن یکی از معدود پایتختهایی است که هنوز میتواند برای مهار حوثیها بر ایران فشار وارد کند.»
حوثیها که در دهه ۱۹۹۰ در مخالفت با نفوذ مذهبی سنی عربستان سعودی در یمن شکل گرفتند، به گفته منابع ایرانی و کشورهای غربی، از سوی ایران تسلیح، آموزش و تأمین مالی میشوند و بخشی از «محور مقاومت» ضدغربی و ضداسرائیلی تهران به شمار میروند.
هرگونه تهدید حوثیها علیه کشتیرانی در دریای سرخ و تردد از تنگه بابالمندب، در شرایطی که ایران از آغاز انسداد تنگه هرمز بحران انرژی جهانی را تشدید کرده است، میتواند این بحران را بهطور چشمگیری وخیمتر کند و خطر گسترش یک جنگ منطقهای را افزایش دهد.
در حالی که تنگه هرمز عملاً بسته شده است، ادامه حملات حوثیها به کشتیها یا بنادر دریای سرخ میتواند بهطور همزمان دو مسیر اصلی صادرات نفت خاورمیانه را مختل کند و جبهه تازهای هم در بحران انرژی و هم در رویارویی گستردهتر ایران با ایالات متحده بگشاید.
یکی از این منابع گفت ایران و متحدانش اکنون بر هر دو انتهای شبکه اصلی دریایی منطقه اعمال فشار میکنند و افزود: «چین به هر دوی این مسیرها وابسته است.»
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت پکن ممکن است با فشارهای آمریکا بر تهران مخالف باشد، اما منافع چین در خاورمیانه بسیار فراتر از ایران است.
حدود نیمی از واردات نفت چین از این منطقه تأمین میشود و حجم مبادلات تجاری میان چین و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سالانه به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار میرسد.
وطنخواه گفت: «ایران میتواند تنگه هرمز را مختل کند. اما در مقطعی این اهرم فشار شروع میکند به آسیب زدن به همان قدرتی که تهران بیش از پیش به آن وابسته شده است.»
دوراهی چین
به گفته سه منبع ایرانی، هنوز مشخص نیست که آیا تهران به نگرانیهای مطرحشده از سوی پکن پاسخ عملی خواهد داد یا نه.
با این حال، این منابع گفتند روابط ایران و چین همچنان از نظر اقتصادی و راهبردی برای تهران اهمیت فراوانی دارد؛ بهویژه در شرایطی که ایران همچنان با خصومتهای آمریکا روبهرو است.
چین از معدود کشورهایی است که توان مالی لازم برای تأمین سرمایهگذاریهای موردنیاز ایران بهمنظور حفظ صنعت نفت و کاهش فشار بر اقتصاد آسیبدیده از جنگ و تحریمها را در اختیار دارد.
پکن همچنین در سالهای اخیر نفوذ دیپلماتیک خود را به نمایش گذاشته است. چین در سال ۲۰۲۳ میانجی توافقی شد که پس از سالها خصومت، روابط ایران و عربستان سعودی را احیا کرد.
با این حال، این نفوذ محدودیتهایی نیز دارد.
منتقدان در داخل ایران از سطح نسبتاً محدود تجارت و سرمایهگذاری غیرنفتی چین از زمان امضای توافق همکاری ۲۵ ساله میان دو کشور در سال ۲۰۲۱ انتقاد کردهاند؛ بهویژه در مقایسه با تعهدات سرمایهگذاری فزاینده چین در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس.
چین همچنان عاملی است که تهران نمیتواند آن را نادیده بگیرد، اما دو منبع ایرانی گفتند منافع پکن تنها یکی از عوامل متعدد در محاسبات ایران است.
به گفته آنان، تصمیمگیریهای ایران تحت تأثیر مجموعهای از اولویتهای راهبردی، اقتصادی و سیاسی قرار دارد که گاه با یکدیگر در رقابت هستند.
دیپلمات ارشد غربی گفت: «تهران و پکن به یکدیگر نیاز دارند. چین عاملی نیست که تهران بتواند نادیده بگیرد و پکن نیز خواهان بازگشایی تنگه هرمز و تأمین امنیت کشتیرانی در دریای سرخ است.»
تحلیلگران میگویند آزمون اصلی این خواهد بود که آیا چین حاضر است برای خواستههای خود، پیامدهایی نیز در نظر بگیرد یا نه.
به اعتقاد آنان، روشنترین نشانه عزم پکن زمانی آشکار خواهد شد که شواهدی وجود داشته باشد مبنی بر اینکه چین آماده است از اهرم نفوذ خود بر تهران استفاده کند.
