بحران تنگه هرمز و افزایش ریسک عبور نفت و گاز از این آبراه، کشورهای خلیج فارس و عراق را وارد رقابتی تازه برای ساخت مسیرهای جایگزین کرده است. اویلپرایس گزارش میدهد اختلالات ششماهه در هرمز حدود ۳۳۰ میلیارد دلار به هزینه واردات انرژی جهان افزوده و حالا از عربستان و امارات تا عراق، کویت و قطر، خطوط لوله زمینی و بنادر خارج از هرمز به یکی از مهمترین اولویتهای امنیت انرژی و سرمایهگذاری منطقه تبدیل شدهاند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، گزارش پایگاه اویل پرایس، به پیامدهای بحران انسداد تنگه هرمز و جهش تاریخی سرمایهگذاریها بر سر مسیرهای جایگزین انتقال نفت و گاز میپردازد. طبق دادههای مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک (CREA)، اختلالات هرمز ظرف شش ماه گذشته ۳۳۰ میلیارد دلار بر بار مالی واردات انرژی جهان افزوده است. اویل پرایس استدلال میکند این شوک سهمگین، کشورهای خلیج فارس و عراق را به سوی بازآرایی زیرساختهای ژئواکونومیک سوق داده و خطوط لوله خشکی و پایانههای بندری را به «اولویت حیاتی و راهبردی امنیت ملی» در دوران پساجنگ تبدیل کرده است.
پایگاه اویل پرایس ابعاد این پروژههای کلان و چالشهای ترانزیتی را در سه محور تبیین میکند:
۱. مانور پترولاین سعودی و دو برابر شدن ظرفیت فجیره امارات
ریاض با انتقال جریان نفت به خط لوله شرق به غرب (پترولاین) توانست صادرات خود به بندر ینبع در دریای سرخ را موقتاً تا ۷ میلیون بشکه در روز افزایش دهد؛ هرچند ناامنی دریای سرخ به دلیل حضور انصارالله در بابالمندب، محدودیتهای ترانزیت نفتکشها را نمایان کرد. در سوی دیگر، شرکت ملی نفت ابوظبی با همکاری شرکت توتالانرژی پروژه خط لوله «غرب به شرق ۱» را کلید زده است تا ظرفیت صادراتی نفت امارات از بندر فجیره (واقع در خلیج عمان و خارج از هرمز) را از ۱.۸ میلیون به ۳.۶ میلیون بشکه در روز تا سال آینده برساند.
۲. تلاش عراق، سوریه و کویت برای شکستن محاصره هرمز
عراق برای رهایی از بحران صادرات، دو مسیر را پیش میبرد: مذاکره با آنکارا جهت ارتقای ظرفیت خط لوله کرکوک-جیهان، و احیای خط لوله قدیمی با سوریه پس از دو دهه توقف (با هزینه بازسازی سهساله)، در کنار پروژه کلان خط لوله ۱۵ میلیارد دلاری به سمت سواحل مدیترانه سوریه. از سوی دیگر، کویت که به دلیل جنگ با انقباض اقتصادی ۸ درصدی روبروست، به همراه قطر (که صادرات LNG آن ۱۰۰ درصد به تنگه هرمز وابسته است) در تلاشاند از طریق شبکه لولهکشی منطقهای، نفت خود را به بنادر فجیره و ینبع برسانند؛ پروژهای که با حمایت مالی ژاپن همراه شده است.
۳. بنادر؛ اولویت درجهیک دولتهای منطقه
تحلیلگران بازار انرژی تاکید میکنند همانگونه که سرمایهگذاری ورزشی دو سال پیش سرتیتر برنامههای خلیج فارس بود، برای دو سال آینده شعار اصلی دولتها «بندر، بندر و بندر» خواهد بود. دور تازه حملات آمریکا به در هرمز و پاسخ موشکی ایران به پایگاههای آمریکا در اردن اثبات کرده که این بحران کوتاهمدت نخواهد بود؛ از این رو، خطوط لوله و بنادر پیرامونی در بلندمدت جغرافیای توزیع ریسک انرژی را دگرگون خواهند ساخت.
