الجزیره در گزارشی نوشت مهاجرت گسترده پزشکان و کادر درمان از یمن، در پی سالها جنگ، ناامنی، کاهش درآمد و فروپاشی زیرساختهای بهداشتی، میلیونها نفر را از دسترسی به خدمات اولیه پزشکی محروم کرده و این کشور را با کمبود شدید متخصص، تعطیلی مراکز درمانی و افزایش هزینههای درمان روبهرو ساخته است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، شبکه الجزیره در گزارشی درباره مهاجرت گسترده پزشکان یمنی و پیامدهای آن بر فروپاشی نظام بهداشت و درمان این کشور، نوشت: در طول سالهای جنگ در یمن، پزشکان و کارکنان حوزه مراقبتهای بهداشتی در جستوجوی درآمد بیشتر و محیطهای کاری امنتر، این کشور را ترک کردهاند. به گزارش الجزیره، مهاجرت پزشکان، بخش مراقبتهای بهداشتی یمن را بهشدت تضعیف کرده و میلیونها نفر را از دسترسی به درمان مناسب محروم ساخته است.
احمد ناجی، مردی در دهه پنجاه زندگی، از مشکلات کبدی رنج میبرد؛ بیماریای که باعث شده دیگر نتواند به کار سخت خود بهعنوان باربر در بازار «التربه» در استان تعز ادامه دهد. او پیشتر از همین راه درآمدی به دست میآورد که برای تأمین زندگی مناسب خانواده هفتنفرهاش کافی بود.
اکنون ناجی بهسختی و تنها با کمک عصا راه میرود؛ عصایی که هر بار از خانه خارج میشود، ناچار است به آن تکیه کند. به گزارش الجزیره، او به دلیل بیکاری دیگر توانایی خرید داروهای موردنیاز برای درمان بیماری خود را نیز ندارد.
ناجی میگوید: «پزشکانی که متخصص کبد نبودند، به من گفتند کبدم بهدرستی کار نمیکند، اما مطمئن نبودند که مشکل اصلی همین باشد. این وضعیت باعث شده است بهسختی راه بروم و گاهی اوقات اصلاً نتوانم حرکت کنم.»
کمبود شدید کادر پزشکی
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، یمن با کمبود شدید کارکنان واجد شرایط حوزه مراقبتهای بهداشتی روبهرو است؛ بهگونهای که ۱۸ درصد از مناطق این کشور بهطور کامل فاقد پزشک هستند.
بسیاری از ماهرترین متخصصان حوزه سلامت یمن مدتها پیش، در جستوجوی فرصتهای بهتر، این کشور را ترک کردهاند.
یمنیهایی که توانایی مالی درمان در خارج از کشور را دارند، برای دریافت خدمات پزشکی به مصر، اردن، هند و دیگر کشورها سفر میکنند. در مقابل، افرادی که از چنین توان مالی برخوردار نیستند، چارهای جز مراجعه به پزشکان داخل کشور ندارند.
بااینحال، نزدیک به ۱۲ سال جنگ و مجموعهای از چالشهای دیگر، موجب خروج گسترده نیروهای ماهر از یمن شده و در نتیجه، بخش بهداشت این کشور را به مرز فروپاشی کشانده است.
طه نبیل، مردی ۴۵ساله از منطقه «الشمایتین» در استان تعز، از بیماری آبمروارید در چشم راست خود رنج میبرد. او نیز مانند ناجی نتوانسته است درمان مناسبی در منطقه محل زندگی خود پیدا کند.
ازآنجاکه هیچ چشمپزشکی در نزدیکی محل زندگی او فعالیت نمیکرد، نبیل توانست مبلغی را برای انجام عمل جراحی نزد یک چشمپزشک در تعز پسانداز کند، اما با وجود این، خود نیز قربانی پیامدهای مهاجرت پزشکان شد.
نبیل به الجزیره گفت: «فکر میکردم عمل جراحی ساده خواهد بود و برای انجام آن تردیدی نداشتم، اما بعداً از تصمیم خود پشیمان شدم. پیش از عمل، بیناییام فقط تار بود، اما پس از آن، بینایی آن چشم را بهطور کامل از دست دادم.»
او که برای درمان آبمروارید خود تحت عمل قرار گرفته بود، اکنون در جستوجوی چشمپزشکی است که بتواند بینایی چشم راستش را بازگرداند. بااینحال، یافتن پزشک متخصص و تأمین مبلغ ۴ هزار دلار برای پرداخت هزینههای درمان، کاری دشوار است.
نبیل افزود: «هیچ چشمپزشک یمنی را نمیشناسم که واقعاً بتواند به من کمک کند و این روزها دریافت مراقبت پزشکی مناسب، هزینه بسیار سنگینی دارد. پیش از سال ۲۰۱۵، پزشکانی بودند که میتوانستند این بیماری را درمان کنند، اما بسیاری از آنها کشور را ترک کردهاند و بیماران را بدون دسترسی به مراقبتهای بهداشتی مناسب، سرگردان گذاشتهاند.»
نبیل که توانایی پرداخت هزینه درمان مناسب را نداشت، چارهای جز سازگارشدن با زندگی روزمره با تنها یک چشم پیدا نکرد.
او میگوید: «چشمپزشکان به من هشدار دادهاند که اگر درمان مناسب دریافت نکنم، بینایی چشم چپم نیز بدتر خواهد شد، اما این موضوع خارج از کنترل من است.»
مهاجرت پزشکان و فروپاشی نظام درمانی
تأثیر این بحران بر نظام مراقبتهای بهداشتی یمن بسیار شدید بوده است.
بر اساس گزارش بانک جهانی، یمن اکنون تنها ۰.۱ پزشک به ازای هر هزار نفر جمعیت دارد؛ رقمی که بسیار پایینتر از میانگین منطقهای ۱.۱ پزشک به ازای هر هزار نفر است.
برای مقایسه، میانگین جهانی ۱.۹ پزشک به ازای هر هزار نفر و میانگین در جهان عرب ۱.۲ پزشک است. در دیگر مناطق شکننده و تحتتأثیر درگیریها نیز این میانگین حدود ۰.۵ پزشک به ازای هر هزار نفر است.
در نتیجه سالها جنگ و کمبود شدید منابع مالی، فروپاشی نظام مراقبتهای بهداشتی یمن، دستکم ۲۰ میلیون یمنی ــ تقریباً نیمی از جمعیت کشور ــ را از دسترسی به مراقبتهای پزشکی اولیه محروم کرده است.
دستکم نیمی از مراکز درمانی یمن بهطور کامل از کار افتادهاند و این مسئله، توانایی کشور برای مقابله با شیوع مکرر بیماریهایی مانند وبا و دیفتری را بهشدت محدود کرده است.
دکتر اسماعیل الحمادی، معاون مدیر دفتر بهداشت عمومی و جمعیت در استان تعز، گفت که کمبود شدید نیروهای پزشکی متخصص، دسترسی هزاران نفر از ساکنان این استان به خدمات اولیه سلامت را بهشدت محدود کرده است.
الجزیره انگلیسی به نقل از الحمادی نوشت: «حدود ۴۱ درصد از کادر پزشکی در تعز آواره شدهاند یا بهطور کامل کشور را ترک کردهاند. این مسئله فشار بسیار زیادی بر نیروهای پزشکی باقیمانده وارد کرده است؛ نیروهایی که همچنان تلاش میکنند خدمات درمانی را حفظ کنند.»
از سوی دیگر، دکتر عبدالکریم مبارک، معاون مدیر برنامه ملی وزارت بهداشت در عدن، گفت که مهاجرت نیروهای واجد شرایط حوزه سلامت، عامل اصلی کمبود شدید کادر پزشکی در یمن است.
او توضیح داد: «عوامل بسیاری وجود دارد که کادر پزشکی متخصص ما را به مهاجرت سوق میدهد؛ مهمترین آنها درآمد پایین و پرداخت نامنظم حقوق است. دستمزدهای فعلی به متخصصان پزشکی اجازه نمیدهد از خانوادههای خود حمایت کنند.»
کمبود تجهیزات و لوازم اولیه پزشکی، خرابی دستگاهها و قطعی مکرر برق نیز کارکنان حوزه سلامت را بهشدت ناامید کرده است. بسیاری از آنها احساس میکنند در چنین شرایط دشواری قادر نیستند وظایف خود را بهدرستی انجام دهند.
مبارک گفت: «اگرچه وزارتخانه نمیتواند حقوق بالایی را که برای ترغیب نیروهای پزشکی واجد شرایط به ماندن در یمن لازم است تأمین کند، اما تمام تلاش خود را برای یافتن راهحلهای جایگزین به کار گرفته است. این اقدامات شامل همکاری با سازمانهای بشردوستانه برای ارائه مشوقهای مالی به کارکنان پزشکی باقیمانده میشود.»
استخدام پزشکان خارجی
بیمارستانهای یمن بهعنوان اقدامی اضطراری و برای جبران کمبود خدمات پزشکی حیاتی و تخصصی، استخدام پزشکان خارجی، از جمله پزشکانی از سوریه، را آغاز کردهاند.
مبارک گفت: «استخدام کارکنان خارجی راهحل ایدهآلی نیست، زیرا بسیار پرهزینه است، اما به پرکردن این شکاف کمک میکند و زمینه انتقال دانش از متخصصان پزشکی خارجی به همتایان یمنی آنها را فراهم میسازد.»
در ۱۲ ژوئن، دو پزشک سوری به نامهای سامر احمد حسن و همسرش، دکتر سماهر الموسی، در جریان تیراندازیای کشته شدند که پس از شلیک یک فرد مسلح به سوی نگهبانان محل اقامت فرماندار عدن رخ داد.
با وجود وضعیت امنیتی متشنج، پزشکان سوری همچنان به یمن میآیند و در بیمارستانهای دولتی و خصوصی سراسر این کشور فعالیت میکنند.
دکتر احمد، جراح ارتوپد سوری که در استان تعز مشغول به کار است و به دلایل امنیتی خواست نام مستعار او استفاده شود، گفت داستانهای مربوط به فرار مغزها در یمن یکی از دلایلی بود که او را واداشت سه سال پیش سوریه را به مقصد یمن ترک کند.
او گفت: «درباره کمبود شدید کادر پزشکی در یمن شنیده بودم؛ بنابراین مشتاق بودم به این کشور بیایم و به یمنیهایی که بهشدت به کمک نیاز دارند، یاری برسانم.»
اگرچه ورود پزشکان خارجی بخشی از فشار واردشده بر کادر پزشکی یمن را کاهش داده است، اما هنوز برای کاهش محسوس هزینههای درمان کافی نیست و پزشکان همچنان ناچارند بدون وقفه و بهشدت کار کنند.
دکتر احمد گفت که او ماهانه حدود ۱۰ عمل جراحی بزرگ انجام میدهد؛ رقمی که بیش از دو برابر تعداد جراحیهایی است که یک جراح معمولاً انجام میدهد.
او میگوید با وجود بیثباتی، قصد ندارد به صدها پزشک سوری دیگری بپیوندد که برای یافتن کار به اروپا و کشورهای حاشیه خلیج فارس میروند.
طه نبیل که بینایی چشم راست خود را از دست داده است، گفت درباره یک پزشک متخصص سوری شنیده که ممکن است بتواند بیماری او را درمان کند، اما کمبود مداوم متخصصان به این معناست که هزینه درمان احتمالاً بیش از توان مالی او خواهد بود.
او گفت: «به نظر میرسد چشمپزشکان سوری میتوانند به من کمک کنند، اما من بههیچوجه توان پرداخت هزینه عمل جراحی را ندارم.»
