شورای آتلانتیک در تحلیلی از پیامدهای توافق آمریکا و ایران مینویسد این توافق، اگرچه برای کشورهای خلیجفارس فرصتی برای خروج از نااطمینانی جنگ و بازگشایی تنگه هرمز فراهم کرده، اما برای همه بازیگران منطقهای به معنای پیروزی نیست؛ اسرائیل آن را نشانهای از شکست راهبردی میبیند، لبنان در ابهام امنیتی باقی مانده، عراق از آن بهعنوان طناب نجات اقتصادی بهره میبرد، پاکستان جایگاه میانجیگرانه خود را تقویت میکند و چین ممکن است بزرگترین برنده ژئوپلیتیکی این تحول باشد.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، تحلیل شورای آتلانتیک با مشارکت جمعی از کارشناسان این اندیشکده، به بررسی پیامدهای توافق اخیر آمریکا و ایران برای بازیگران منطقهای و فرامنطقهای میپردازد؛ توافقی که از نگاه نویسندگان، برای کشورهای خلیجفارس دیر هم به دست آمد. این گزارش میگوید که جنگ آمریکا علیه ایران، بهویژه با اختلال در تنگه هرمز، حملات موشکی و پهپادی، آسیب به صادرات انرژی و افزایش نااطمینانی امنیتی، کشورهای منطقه را بهشدت تحت فشار قرار داده بود و بسیاری از آنها مشتاق پایان دادن به این وضعیت بودند.
به روایت شورای آتلانتیک، اگرچه توافق آمریکا و ایران به بازگشایی مسیرهای دریایی و کاهش فوری تنش کمک میکند، اما پیامدهای آن برای همه بازیگران یکسان نیست. کشورهای خلیجفارس از کاهش نااطمینانی استقبال میکنند، اسرائیل آن را شکستی راهبردی میبیند، لبنان در وضعیت ابهام باقی مانده، عراق از بازگشایی هرمز نفس تازهای میگیرد، پاکستان جایگاه میانجیگرانه خود را تقویت میکند و چین نیز ممکن است از همه بازیگران، حتی ایران و آمریکا، سود بیشتری ببرد.
این تحلیل پیامدهای توافق را در چهار محور کالبدشکافی میکند:
یک: خلیجفارس و پایان موقت نااطمینانی جنگ
کشورهای خلیجفارس، بهویژه اعضای شورای همکاری، از نخستین بازیگرانی بودند که هزینههای مستقیم جنگ ایران را لمس کردند. حملات موشکی و پهپادی ایران به برخی نقاط منطقه، اختلال در صادرات نفت و گاز، محاصره دوگانه تنگه هرمز و تلفات انسانی و اقتصادی، این کشورها را با سطحی بیسابقه از نااطمینانی روبهرو کرده بود. از نگاه شورای آتلانتیک، برای این کشورها توافق آمریکا و ایران نمیتوانست زودتر از این حاصل شود. همزمان، این بحران باعث شد شکافهای درون شورای همکاری خلیجفارس تا حد قابلتوجهی کاهش یابد و اعضا در برابر تهدید مشترک، به همگرایی بیشتری برسند. با این حال، اعتماد آنها به واشینگتن به عنوان متحدی قابل اتکا احتمالاً آسیب دیده است؛ هرچند همچنان برای تضمین دفاع خود به نمایش قدرت سخت آمریکا از پایگاههای نظامی موجود در خاکشان وابسته باقی میمانند.
دو: اسرائیل و احساس شکست در برابر توافق ترامپ با تهران
شورای آتلانتیک مینویسد اسرائیل جنگ آمریکا و ایران را باخت؛ برداشتی که به گفته این گزارش، در میان بسیاری از اسرائیلیها نیز دیده میشود. بر اساس این تحلیل، تنها ۱۸ درصد از اسرائیلیها از توافقی که دونالد ترامپ با ایران به دست آورده، حمایت میکنند. اشتیاق ترامپ برای پایان سریع درگیری و حرکت به سمت معامله با تهران، هرگز با نگاه بنیامین نتانیاهو سازگار نبود؛ کسی که اساساً ایده سازش با حاکمان ایران را رد میکند. از منظر اسرائیل، خطوط کلی یادداشت تفاهم بدترین نگرانیها را تأیید میکند: تهران جز پذیرش بازگرداندن عبور از تنگه هرمز، امتیاز ملموس دیگری نداده و در مقابل، تعهد آمریکا به توقف عملیات نظامی را به دست آورده است. در چنین فضایی، نگرانیهای اصلی تلآویو همچنان پابرجاست؛ از برنامه هستهای ایران و زرادخانه موشکهای بالستیک گرفته تا حمایت تهران از متحدین منطقهای.
سه: لبنان، حزبالله و ابهام در پایان جنگ
واکنش لبنان به انعقاد یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران، بیش از هر چیز با سردرگمی و عدمقطعیت همراه است. بر اساس نشتهای مربوط به متن چهاردهمادهای تفاهمنامه، جنگ در لبنان پایان خواهد یافت، اما اشاره روشنی به خروج نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان نشده است. همین ابهام باعث شده آینده امنیتی لبنان همچنان نامشخص باقی بماند. شورای آتلانتیک همچنین میگوید حزبالله از این درگیری جسورتر از گذشته و تحت کنترل نزدیکتر ایران خارج میشود؛ وضعیتی که از نگاه نویسندگان، جایگاه این گروه را در معادلات داخلی لبنان و موازنه منطقهای پیچیدهتر میکند.
چهار: عراق، پاکستان و چین؛ از نجات اقتصادی تا سود ژئوپلیتیکی
عراق از نگاه شورای آتلانتیک یکی از بزرگترین بازندگان جنگ ایران بود؛ کشوری که به دلیل وابستگیهای اقتصادی و انرژی، در آستانه بحران اقتصادی قرار داشت. بازگشایی تنگه هرمز برای بغداد به منزله یک طناب نجات اقتصادی عمل میکند و میتواند بخشی از فشارهای ناشی از اختلال در تجارت و انرژی را کاهش دهد. در مقابل، پاکستان یکی از بزرگترین برندگان توافق معرفی میشود؛ هم به دلیل نقش برجسته در میانجیگری و هم به دلیل تقویت موقعیت راهبردی خود در معادلات منطقهای. چین نیز به دلیل روابط نزدیک با ایران و وابستگی گسترده به امنیت مسیرهای انرژی، از بازگشایی تنگه سود اقتصادی میبرد. افزون بر این، پکن از جنگ اخیر درسهایی درباره محدودیتهای قدرت نظامی آمریکا میآموزد. به همین دلیل، گزارش شورای آتلانتیک نتیجه میگیرد که در نهایت، چین ممکن است بیش از ایران یا آمریکا از این توافق سود ببرد.
جمعبندی تحلیل شورای آتلانتیک این است که توافق آمریکا و ایران، اگرچه تنش فوری در تنگه هرمز و خلیجفارس را کاهش میدهد، اما موازنه سیاسی و امنیتی منطقه را وارد مرحلهای تازه کرده است. این توافق برای کشورهای خلیجفارس فرصتی برای تنفس، برای اسرائیل نشانهای از عقبنشینی آمریکا، برای لبنان منشأ ابهام، برای عراق راه نجات اقتصادی، برای پاکستان ابزار ارتقای نقش دیپلماتیک و برای چین فرصتی برای بهرهبرداری ژئوپلیتیکی است.
