در میان کشورهای منطقه، ایران بیشترین تعداد تأسیسات آسیبدیده و گستردهترین دامنه خسارات را دارد. بخش مهمی از اختلالها در تأسیسات فرآورش گاز پارس جنوبی در عسلویه، منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و مجتمع پتروشیمی ماهشهر متمرکز بوده است؛ موضوعی که بخشی از ظرفیت فرآورش گاز و تولیدات پتروشیمی را از مدار خارج کرده است.
به گزارش سرویس بین الملل جماران، برآوردهای مؤسسه «ریستاد انرژی» نشان میدهد هزینه تعمیر و احیای زیرساختهای انرژی آسیبدیده در جریان جنگ خاورمیانه ممکن است تا ۵۸ میلیارد دلار برسد.
بر اساس این ارزیابی، سهم تأسیسات نفت و گاز از این خسارت میتواند تا ۵۰ میلیارد دلار باشد و حدود ۳ تا ۸ میلیارد دلار نیز به بخشهایی مانند صنایع، نیروگاهها و تأسیسات آبشیرینکن مربوط میشود.
بازسازی؛ چالش فراتر از تأمین مالی
ریستاد انرژی تأکید میکند مشکل اصلی بازسازی، دیگر فقط کمبود سرمایه نیست؛ بلکه دسترسی به تجهیزات، پیمانکاران، فناوریهای تخصصی و شبکههای لجستیکی به مانع اصلی تبدیل شده است.
به همین دلیل، سرعت بازسازی در کشورهای مختلف و حتی میان پروژههای یک کشور، متفاوت خواهد بود. تأسیساتی که آسیب محدودتری دیده و از قبل پیمانکار و تجهیزات اجرایی در محل داشتهاند، ممکن است طی چند هفته به مدار بازگردند؛ اما واحدهایی که به بازسازی کامل یا تجهیزات سنگین با زمان تحویل طولانی نیاز دارند، احتمالاً سالها درگیر فرآیند احیا خواهند بود.
پالایشگاهها و پتروشیمیها؛ کانون اصلی خسارت
بخش عمده هزینهها مربوط به پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی پاییندستی است؛ زیرا این تأسیسات هم از پیچیدگی فنی بالایی برخوردارند و هم در مراحل پایانی جنگ آسیبهای سنگینی متحمل شدهاند.
پس از آن، زیرساختهای میاندستی و بالادستی نفت و گاز قرار دارند و چاههای نفت و تأسیسات صنعتی نیز سهم کوچکتر اما قابل توجهی از خسارات را شامل میشوند.
برآورد کلی ریستاد نشان میدهد هزینه بازسازی بخش نفت و گاز بین ۳۰ تا ۵۰ میلیارد دلار خواهد بود.
ایران و قطر زیر بیشترین فشار بازسازی
در میان کشورهای منطقه، ایران بیشترین تعداد تأسیسات آسیبدیده و گستردهترین دامنه خسارات را دارد. بخش مهمی از اختلالها در تأسیسات فرآورش گاز پارس جنوبی در عسلویه، منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و مجتمع پتروشیمی ماهشهر متمرکز بوده است؛ موضوعی که بخشی از ظرفیت فرآورش گاز و تولیدات پتروشیمی را از مدار خارج کرده است.
زمان بازسازی در ایران طولانیتر از برخی کشورهای دیگر خلیج فارس برآورد میشود؛ نه فقط به دلیل گستردگی خسارات، بلکه به علت محدودیت دسترسی ایران به پیمانکاران غربی EPC، تولیدکنندگان اصلی تجهیزات و فناوریهای فرآیندی.
در مقابل، قطر با الگویی متفاوت از خسارت روبهروست؛ آسیبها در این کشور متمرکزتر اما از نظر فنی پیچیدهتر است. کانون اصلی خسارات، شهر صنعتی رأس لفان اعلام شده؛ جایی که چندین واحد تولید گاز طبیعی مایع، LNG، و مجتمع تبدیل گاز به مایع «پرل» آسیب دیدهاند.
گلوگاه اصلی؛ تجهیزات و زنجیره تأمین
ریستاد انرژی برآورد میکند هزینه تعمیر و بازسازی تأسیسات آسیبدیده نفت و گاز به حدود ۴۶ میلیارد دلار برسد. در سطح پروژهها، بیشترین سهم هزینهها مربوط به مهندسی و ساختوساز است و پس از آن، تجهیزات و مواد قرار دارند.
اگرچه ارزیابیهای مهندسی و برنامهریزی اولیه میتواند سریع انجام شود، اما عامل تعیینکننده در روند بازسازی، تأمین و ساخت تجهیزات حیاتی است. تأخیر در تحویل قطعات و تجهیزات تخصصی، همچنان گلوگاه اصلی پروژههای بزرگ خواهد بود.
رقابت منطقهای برای تجهیزات و پیمانکاران
آنچه اکنون در منطقه شکل گرفته، فقط یک روند بازسازی نیست؛ بلکه رقابتی فشرده برای دسترسی به تجهیزات، پیمانکاران، ظرفیتهای لجستیکی و زنجیرههای تأمین محدود جهانی است.
کشورهایی که زودتر اقدام کنند، ظرفیت بیشتری از بازار جهانی تجهیزات و خدمات مهندسی را در اختیار خواهند گرفت و سریعتر به مدار بازمیگردند. در مقابل، کشورهایی که دیرتر وارد فرآیند بازسازی شوند، ممکن است با تأخیرهایی فراتر از میزان واقعی خسارت فیزیکی روبهرو شوند.
جمعبندی ریستاد انرژی این است که سرعت احیای صنعت انرژی در خلیج فارس، بیش از آنکه فقط به میزان تخریب بستگی داشته باشد، به میزان دسترسی کشورها به زنجیرههای تأمین محدود جهانی وابسته خواهد بود.
