آیا ترامپ تهدید خود مبنی بر کنترل جزیره، حتی با زور، را اجرا خواهد کرد؟ و آیا گرینلند اولین جرقهی جنگهای ترامپ خواهد بود؟
به گزارش جماران به نقل از الجزیره، تماس تلفنی -که هفته گذشته بین دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، «آتشین» توصیف شد- وحشت را در محافل دانمارکی برانگیخت. فایننشال تایمز به نقل از منابع ارشد اروپایی گزارش داد که وقتی فردریکسن با رد واگذاری گرینلند به او پاسخ داد، ترامپ سیل ناسزاها و تهدیدها را روانه او کرد.
آیا ترامپ تهدید خود مبنی بر کنترل جزیره، حتی با زور، را اجرا خواهد کرد؟ و آیا گرینلند اولین جرقهی جنگهای ترامپ خواهد بود؟
قبل از پرداختن به اطلاعات و مطالعاتی که به دست آوردهایم که ابعاد این موضوع را روشن میکند و پیامدهای آن را پیشبینی میکند، کمی به تاریخچه تعامل آمریکا با جزایر قطب شمال و چگونگی تصرف جزایر مشابه از طریق توافق با کشورهایی از جمله خود دانمارک، همراه با اطلاعات مختصری درباره جزیره گرینلند، خواهیم پرداخت.
آمریکا و تصاحب جزایر دانمارکی
جک لندمن گلداسمیت، استاد حقوق دانشگاه هاروارد، در مطالعهای که توسط مؤسسه آمریکایی مطالعات قطب شمال در اواسط ژانویه جاری منتشر شد، تأکید میکند که این اولین بار نیست که ایالات متحده به دنبال تصاحب جزیرهای از دانمارک به دلیل آنچه «اهداف امنیت ملی» مینامد، است.
اسمیت میافزاید که یکی از دلایلی که باعث میشود ترامپ گرینلند را بخواهد، جلوگیری از تسلط سایر کشورها بر آن است. او در صحبت درباره این جزیره گفت: «شما از آنجا به بیرون نگاه میکنید -و حتی نیازی به دوربین ندارید- و کشتیهای چینی را همهجا میبینید، کشتیهای روسی را همهجا میبینید و ما اجازه نخواهیم داد این وضعیت ادامه پیدا کند.»
نگرانی مشابهی رئیسجمهور اسبق آمریکا، آبراهام لینکلن را بر آن داشت تا به دنبال تصاحب جزایر هند غربی دانمارکی باشد، زیرا او معتقد بود که این جزایر در معرض برنامههای تصاحب از سوی کشورهای اروپایی، بهویژه بریتانیای کبیر و اتریش هستند، اما ترور لینکلن در سال 1865 روند تصاحب را به تأخیر انداخت تا اینکه با افتتاح کانال پاناما در سال 1914 و ترس از تصرف آن توسط آلمان، مجدداً توجه آمریکا به این جزایر جلب شد.
بدین ترتیب، در ژانویه ۱۹۱۷، دانمارک جزایر هند غربی را که امروزه با نامهای سنت توماس، سنت جان و سنت کروا شناخته میشوند، در ازای ۲۵ میلیون دلار به ایالات متحده واگذار کرد.
پروفسور اسمیت نتیجه میگیرد که شباهتهای بین «نبرد» برای به دست آوردن جزایر هند غربی دانمارک و قمار ترامپ برای به دست آوردن گرینلند قابل توجه است. ترامپ نگرانیهای استراتژیک در مورد نفوذ چین و روسیه در منطقه دارد و به دنبال نشان دادن قدرت نظامی و اقتصادی آمریکا در راستای شعار خود «اول آمریکا» است.
جزیره گرینلند که در حال حاضر مورد توجه ترامپ است، بزرگترین جزیره جهان با موقعیت استراتژیک و ثروت دست نخورده از مواد معدنی و نفت است. این جزیره وابسته به دانمارک است، اما از خودمختاری برخوردار است و حدود ۸۰ درصد از مساحت آن را برف پوشانده است، در حالی که ۵۷ هزار نفر در مساحت باقی مانده ساکن هستند.
وحشت در دانمارک
مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، همزمان با ادای سوگند رئیسجمهور جدید آمریکا، در پیامی در فیسبوک اظهار داشت: «به احتمال زیاد با یک دوره طولانی و دشوار روبرو خواهیم شد... و انتظار دارم که ما اروپاییها مجبور شویم با یک واقعیت جدید کنار بیاییم.»
گزارشی از تامارا آلتریسکو، خبرنگار رادیو کانادا در کپنهاگ، تأیید میکند که این پیام فردریکسن نشاندهنده شوک او از گفتگویی است که هفته گذشته با دونالد ترامپ داشته است، که طی آن تهدیدات خود را مبنی بر آغاز جنگ تجاری در صورت عدم تحویل جزیره گرینلند توسط دانمارک، تکرار کرد. ترامپ همچنین در این گفتگو از پس گرفتن اظهارات خود که در ۷ ژانویه بیان کرده بود مبنی بر اینکه امکان استفاده از زور برای الحاق این جزیره را رد نمیکند، خودداری کرد.
خبرنگاران فایننشال تایمز به نقل از مقامات ارشد اروپایی گفتند که این مکالمه به خوبی پیش نرفته است و ترامپ نسبت به همتای دانمارکی خود پرخاشگر بوده است. یکی از مقامات گفت: «این وحشتناک بود» و دیگری گفت: «او بسیار مصمم بود... قبل از این تماس، جدی گرفتن این موضوع دشوار بود، اما اکنون فکر میکنم که بسیار خطرناک است.»
مسئولانی که از محتوای این مکالمه مطلع شدهاند، گفتند: «نخستوزیر دانمارک همکاری بیشتری را در زمینه قوانین نظامی و بهرهبرداری از معادن ارائه کرد، اما ترامپ اصرار داشت که میخواهد این سرزمین را به دست آورد. نیت او بسیار واضح بود.»
به همین ترتیب، نیوزویک آمریکا گزارشی از دان گودینگ، خبرنگار سیاسی خود، با عنوان «متحد ناتو پس از تماس دونالد ترامپ کاملاً وحشتزده شده است» منتشر کرد و تأکید کرد که آنچه در این مکالمه که ۵ روز قبل از تحلیف ترامپ انجام شد، دانمارک را در بحران قرار داده است.
گزارش نیوزویک افزود که این بحران با وجود این واقعیت که دانمارک یک متحد مهم ناتو (پیمان آتلانتیک شمالی) است و نیروهایی را برای جنگ در کنار ایالات متحده در جنگهای عراق و افغانستان اعزام کرده است، رخ میدهد.
باجگیری
گزارش آلتیرسکو بر وجود حالت بسیج سیاسی در پایتخت دانمارک تاکید دارد، جلسات اضطراری این روزها بین طبقه سیاسی و تجار افزایش یافته است و سوالی که همه را آزار می دهد و بی پاسخ می ماند این است: ترامپ تا چه حد در تهدیدات خود برای تصرف گرینلند پیش خواهد رفت؟
اگرچه ترامپ در سخنرانی تحلیف خود نامی از گرینلند نبرد، اما به محض ورود به دفتر بیضی شکل در عصر همان روز، به خبرنگاران علاقه خود به منطقه شمالی را تایید کرد و همانطور که قبلاً تکرار کرده بود، گفت: «گرینلند مکان فوق العاده ای است و ما به دلایل امنیتی به آن نیاز داریم و من متقاعد شده ام که دانمارک در نهایت (از واگذاری) قبول خواهد کرد.»
گزارش رادیو کانادا از اعتراف وزیر امور خارجه دانمارک نقل می کند که «دولت این کشور اکنون برای هر احتمالی آماده می شود، زیرا روند باج گیری تازه آغاز شده است» و هشدار می دهد که نظام جهانی نمی تواند اجازه دهد کشوری - به محض قوی شدن - هر طور که می خواهد رفتار کند.
در این گزارش همچنین آمده است که اندی اوگلز، نماینده جمهوری خواه نزدیک به ترامپ، اعلام کرده است که قصد دارد لایحه ای را ارائه دهد که از کنگره می خواهد از مذاکرات بین ترامپ و دانمارک در مورد تملک فوری گرینلند حمایت کند.
از طرف دیگر، آندرس ویستیسن، عضو دانمارکی پارلمان اروپا، هشدار صریح تری را در پارلمان اروپا صادر کرد که منجر به درخواست از او برای انضباط و تعهد به نظم شد، جایی که گفت: «آقای رئیس جمهور ترامپ، خیلی با دقت گوش کنید: گرینلند 800 سال است که بخشی از پادشاهی دانمارک بوده است، این بخش جدایی ناپذیر از کشور ما است و برای فروش نیست، اجازه دهید آن را با کلماتی به شما بگویم که بتوانید بفهمید: آقای ترامپ، به جهنم بروید!».
سناریوهای احتمالی
با توجه به بررسی ما از گزارشها و مطالعاتی که به این موضوع پرداختهاند، میتوانیم 4 سناریو را پیشبینی کنیم که این بحران ناشی از تمایل شدید ترامپ برای تصاحب گرینلند به آن تبدیل شود:
اول: تهاجم نظامی آمریکا
در گزارشی که روزنامه آمریکایی پولیتیکو در 10 ژانویه جاری با عنوان «حمله ترامپ به گرینلند کوتاهترین جنگ در جهان خواهد بود» منتشر کرد، این روزنامه معتقد است که رئیسجمهور جدید آمریکا زمانی که رد کرد استفاده از نیروی نظامی برای الحاق جزیره گرینلند را رد کند، شوکی در اروپا ایجاد کرد.
این روزنامه معتقد است که دادهها هیچ شکی در تعیین اینکه چه کسی در این نبرد پیروز خواهد شد، باقی نمیگذارد. اگر ترامپ تهدید خود را برای الحاق گرینلند با زور عملی کند، این کوتاهترین جنگ در جهان خواهد بود، با توجه به تفاوت قدرت نظامی بین دو طرف، دانمارک هیچ توانایی دفاعی برای دفع هرگونه حمله آمریکا را ندارد، اگرچه برخی از کشتیهای گارد ساحلی دانمارک به جنوب شرقی گرینلند رفت و آمد میکنند، اما مطبوعات دانمارکی ذکر کردهاند که حتی برنامه لازم برای شلیک به اهداف نیز اصلاً برای نصب بر روی آن کشتیها خریداری نشده است.
این روزنامه میافزاید که بر اساس توافقنامه سال 1951 بین دانمارک و ایالات متحده، دومی مسئولیت دفاع در برابر هرگونه حمله به جزیره گرینلند را بر عهده گرفته است، زیرا دانمارک قادر به این کار نیست، بنابراین، اگر ترامپ تلاش کند منطقه را با زور تصرف کند، «سوال این است: چه کسی با آمریکاییها خواهد جنگید، در واقع به جز ارتش آمریکا کسی نیست؟!!»
پولیتیکو توضیح میدهد که ایالات متحده حضور نظامی خود را در جزیره پس از پایان جنگ سرد به طور چشمگیری کاهش داده است، اما ایستگاه رادار هشدار زودهنگام هنوز در پایگاه فضایی پیتوفیک در شمال غربی گرینلند وجود دارد، که یکی از مهمترین ایستگاههای رصد وسایل نقلیه فضایی و موشکهای بالستیک، از جمله کلاهکهای هستهای احتمالی پرتاب شده توسط مسکو است.
این روزنامه معتقد است که دانمارک ممکن است از اتحادیه اروپا کمک بخواهد، و ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، تأیید کرده است که اتحادیه اروپا اجازه نخواهد داد که تصرف سرزمینهای متعلق به آن رخ دهد، اما مشخص نیست که آیا اتحادیه اروپا واقعاً قادر به ارائه کمک نظامی به دانمارک در این مورد است یا خیر.
به گفته پولیتیکو، دانمارک همچنین میتواند بر اساس ماده 5 پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که دفاع متقابل بین اعضای آن را تضمین میکند، از ناتو کمک بگیرد، اگرچه این بار این موضوع پیچیده است زیرا منبع تهدید نیز عضو این پیمان است، که آگاتی دماریس، مسئول سیاستهای عمومی در شورای اروپایی روابط خارجی، آن را «موضوعی گیجکننده و دارای پیامدهای نامعلوم» توصیف کرده است و «وقتی به آن فکر میکنید، متوجه میشوید که اصلاً معنایی ندارد».
ثانیاً: جنگ تجاری و فشارهای اقتصادی
بر اساس گزارش مشترک لورا جوزی و رابرت گرینال، روزنامهنگاران بیبیسی از کپنهاگ، جنگ تجاری و فشار اقتصادی بزرگترین تهدید احتمالی برای دانمارک است، زیرا ترامپ تعرفههای گمرکی کالاهای دانمارکی و اروپایی را به شدت افزایش میدهد، که ممکن است دانمارک را مجبور به چشمپوشی از گرینلند کند.
ترامپ تهدید کرده است که تعرفههای گمرکی جهانی ۱۰ درصدی را بر تمام واردات آمریکا اعمال میکند، که میتواند رشد اروپا را به شدت مختل کند.
بر اساس گزارش بیبیسی، از جمله صنایع اصلی دانمارکی که احتمالاً تحت تأثیر این اقدام قرار میگیرند، صنعت داروسازی است، زیرا ایالات متحده محصولاتی مانند سمعک و بیشتر انسولین مورد نیاز خود و همچنین داروی دیابت اوزمپیک که توسط شرکت نوردیسک دانمارک تولید میشود را از دانمارک دریافت میکند.
ثالثاً: ترامپ توجه خود را از موضوع منحرف کند
پروفسور گلداسمیت از هاروارد در مطالعه خود به نقل از سفیر سابق آمریکا در لهستان، دانیل فرید، میگوید: «تهدیدات ترامپ علیه گرینلند ممکن است صرفاً یک تحریک باشد... ترامپ از گفتن چیزهایی که باعث میشود مردم هجوم بیاورند، پچپچ کنند و عصبانیت خود را ابراز کنند، لذت میبرد.»
بر اساس گزارش بیبیسی، برخی معتقدند که اقدام ترامپ ممکن است صرفاً یک نمایش باشد و هدف آن وادار کردن دانمارک به تقویت امنیت گرینلند در مواجهه با تهدیدات روسیه و چین باشد که به دنبال تقویت نفوذ خود در منطقه هستند.
ماه گذشته، دانمارک قبلاً از یک برنامه نظامی جدید به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار برای منطقه قطب شمال خبر داد.
الیزابت سِوِن، خبرنگار ارشد سیاسی روزنامه پولیتیکن میگوید: «آنچه در سخنان ترامپ مهم بود این بود که دانمارک باید به تعهدات خود در قطب شمال عمل کند یا اجازه دهد ایالات متحده این کار را انجام دهد.»
رابعاً: استقلال گرینلند و روابط نزدیکتر با آمریکا
گزارش بیبیسی تأکید میکند که اجماع در میان مردم گرینلند وجود دارد که استقلال در نهایت رخ خواهد داد، و اگر مردم به نفع استقلال رأی دهند، دانمارک آن را خواهد پذیرفت.
روزنامه «هیل» آمریکا به نقل از اولریک گاد، پژوهشگر ارشد در موسسه دانمارکی مطالعات بینالمللی گزارش داد که نخستوزیر گرینلند ممکن است از دانمارک عصبانی باشد و مشتاق برگزاری یک همهپرسی برای استقلال جزیره باشد، اما باید به دنبال راهی برای نجات اقتصاد گرینلند باشد که توسط دانمارک تأمین میشود، و افزود که ایجاد مشارکت و همکاری با ایالات متحده ممکن است بهترین راه حل باشد.
پژوهشگر گاد معتقد است که حتی اگر گرینلند بتواند از شر دانمارک خلاص شود، نمیتواند از شر ایالات متحده خلاص شود، زیرا از زمان تسلط آنها در طول جنگ جهانی دوم، آمریکاییها هرگز جزیره را ترک نکردهاند و آن را برای امنیت ایالات متحده آمریکا حیاتی میدانند.
