محمد صفارهرندی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، با اشاره به ترمیم جهشی سرمایه اجتماعی پس از جنگ ۱۲ روزه گفت: سرمایه اجتماعی نظام که پیش از آن در شرایط نزولی قرار گرفته بود، پس از جنگ به بالای ۵۰ درصد رسید، اما به واسطه برخی کمکاریها، اشتباهات و تدارک سنجیده دشمن، بار دیگر در معرض آسیب قرار گرفت.
به گزارش جماران، محمد صفارهرندی در رونمایی از کتاب «حکمرانی از نظر تا عمل» با اشاره به لزوم افزایش سرمایه اجتماعی گفت: جامعه از این نظر آسیب دیده بود، اما امروز جهش پیدا کرده است.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام اظهار داشت: یکی از موضوعات مهم، توانایی مدیریت کشور است؛ بهگونهای که وقتی جنگ اتفاق میافتد، تنها چند هفته پس از جنگ ۱۲ روزه، در ارزیابیها مشاهده میشود که سرمایه اجتماعی بهصورت جهشی ترمیم شده است. اگر بخواهیم این موضوع را بهصورت عددی بیان کنیم، سرمایه اجتماعی نظام که در شرایط نزولی قرار گرفته بود، حدوداً پس از جنگ به بالای ۵۰ درصد رسید. این موضوع به معنای جهش در اعتماد عمومی، اعتماد به نظام، اعتماد میان مردم، امید به آینده، مشارکت و حس مشارکتجویی مردم برای اداره کشور است؛ مؤلفههایی که در شرایط موجود در معرض آسیب قرار گرفتهاند.
وی ادامه داد: امیدواریم آنچه در نیروهای مسلح مشاهده میشود، موجب افزایش امیدواری باشد؛ اینکه نیروهای مسلح توان پاسخگویی پیدا کردهاند و نظام میتواند در برابر قدرتهای بزرگ جهان ایستادگی کند و به این ترتیب، اعتماد به نظام نیز از این جهت تقویت شود.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: مسئولان برای حل مشکلات مردم ایستادگی کردند. رهبری شهید نیز هم با سخنان خود امید را به جامعه منتقل میکردند و موجب افزایش امید اجتماعی میشدند و هم با حضورشان در محلهایی که محل دیدارهای ایشان بوده است، این پیام را منتقل میکردند که در صورت وارد شدن آسیب بیرونی، نباید از صحنه خارج شد و عقبنشینی کرد، بلکه باید در میدان حضور داشت. این مسئله بهخوبی قابل مشاهده بود.
صفارهرندی خاطرنشان کرد: پس از وقوع جنگ ۱۲ روزه، امیدهای بسیاری ایجاد شد و اعتماد قابلتوجهی به نظام شکل گرفت؛ اما به واسطه برخی کمکاریها و اشتباهات ما و علاوه بر آن، تدارک دشمن که بهصورت سنجیده و آگاهانه صورت گرفته بود، این سرمایه اجتماعی بار دیگر در معرض آسیب قرار گرفت. محاسبات دشمن در فاجعه و در ماجرای کودتای ۱۸ و ۱۹ بسیار حسابشده بود.
وی ادامه داد: در واقع، تصور آنها این بود که یک ضربه نظامی میتواند ما را از پا درآورد و پس از آن، آشوب داخلی شکل بگیرد. اسرائیل نیز در ابتدا به این ایده دل نبسته بود، اما اسرائیل آمریکاییها را متقاعد کرد که با یک ضربه نظامی میتوان مردم را به حرکت واداشت؛ مردمی که تصور میشد شیفته هستند. با این حال، این طرح نتیجه نداد و انسجام اجتماعی شکل گرفت.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام عنوان کرد: این بار ایده آمریکاییها این بود که ابتدا باید بتوانند با تحریک محیط داخلی، آشوب ایجاد کنند و پس از آن، عملیات نظامی را دنبال کنند. در چنین شرایطی، سرمایه اجتماعی که ترمیم شده بود، بار دیگر بهشدت آسیبپذیر میشود و جامعه مستعد تحرکات شیطنتآمیز دشمن بیرونی خواهد شد.
وی تأکید کرد: تردیدی نیست که با توجه به مطالبی که خودشان مطرح کردهاند، به نیروهای آشوبگر وعده داده بودند که در نقاط مختلف، امکانات و تجهیزات سلاح در اختیار آنها قرار دادند و از آنها نیز گله میکردند چرا بر نداشتید و بر اساس همین موضوع میتوان برداشت کرد که از برخی نقاط، امکانات و تجهیزات مورد انتظار به آنها نرسیده است. اکنون نیز آمریکاییها چندین بار این موضوع را مطرح کردهاند که چرا نیامدید و تجهیزات دریافت نکردید.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: این تزلزل ناشی از آن است که سیاستهایی که ما برای ارتباط با مردم، پاسخگویی به نیازهای مردم و برآوردن نیازهای مردم اتخاذ میکنیم، باید مداوم باشد و نقطهای نباشد. مردم باید احساس کنند که نظام در مسیری برای حل مشکلات قرار گرفته است.
وی ادامه داد: من معتقدم بخشی از این موضوع به آیین حکمرانی ما در موضوعات مختلف بازمیگردد. شما دیگر باید موضوع حکمرانی را از حکومت متفاوت بدانید. حکمرانی ما در مقوله تأمین مواد غذایی چگونه باید باشد؟ قواعد حاکم بر تأمین نیازهای اساسی را باید در اینجا مشخص کنیم. روشن است که ما باید همواره درصدد ترمیم آیین حکمرانی باشیم.
صفارهرندی عنوان کرد: این نیز مشخص است که اصول باعث میشود شما تاکتیکهای خود را متناسب با شرایط تغییر دهید. نکته دوم این است که از چند سال پیش، یک تغییر نگرشی در سمتوسوی نحوه حکمرانی در میان مسئولان و مقامات آغاز شده است. من این موضوع را بهصورت برآیند بیان میکنم. کسانی همچنان معتقد بودند که دست به ترکیب هیچ جایی نباید زد و کسانی هم تا اسم تغییر میآید، سراغ انقلاب، یعنی دگرگونی بنیادین، میروند.
وی افزود: کسانی که معتقد بودند از اساس باید نظام را عوض کرد، به جای تغییر آیین حکمرانی در مقولات مختلف، در حقیقت به هیچ وجه نظام را دارای خصلتهای اصلاحپذیری نمیشناسند. برخی از آنان گفتهاند که از اساس اشتباه بوده و اصلاً تأسیس جمهوری اسلامی اشتباه بوده است. کسانی که اینگونه فکر میکنند، خارج از این محاسبهای که ما داریم، قرار میگیرند و آن جریان، جریانی بدون نسبت با حل مسائل داخلی محسوب میشود.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: در میان اصلاحطلبان، طیفهای مختلفی داریم؛ از گروهی که بهصورت بنیادی معتقد است باید سیستم دگرگون شود و در حقیقت ضدانقلاب اسلامی هستند و معتقدند نباید نوع اسلامی میبود و باید مثلاً یک نظام دموکراتیک با مشخصات آنچه در دنیای معلومات ۳۰ مشخصه دارد، شکل بگیرد.
وی ادامه داد: اما کسانی که قبول دارند در چارچوب همین سیستم جمهوری اسلامی با مشخصات شناختهشده قانون اساسی، باید اتفاقی بیفتد و تغییرات و ترمیم صورت بگیرد، اینها را ما وارد این بحث میدانیم.
صفارهرندی اظهار کرد: منتها باز طیفی هستند از کسانی که معتقدند شاید بخشهای جدی از قانون اساسی را باید تغییر داد و برخی نیز معتقدند در چارچوب همین قانون اساسی میشود با برآورد و برداشت جدید از قوانین، اتفاق جدیدی را رقم زد.
صفارهرندی اظهار کرد: از زمره کسانی که خیرخواهانه در جمع اصلاحطلبان وارد این بحث شدند و به دوستان خود تذکر دادند که قدرت ورود آنان در مباحث، از جنس ساختارشکنی است، باید پذیرفت که ساختار کلی نظام حفظ شود و روزنههایی به سمت آینده بهتر گشوده شود؛ یعنی اصلاحاتی که در چارچوب نظام انجام گیرد.
وی افزود: دستهای که بیشتر با تیپ آقای جلالیپور شناخته شدهاند، در قیاس با مجموعه جریان اصلاحات اکثریت نیستند، اما اقلیتی تأثیرگذار و مسئلهساز هستند؛ یعنی مسئله و پرسش ایجاد میکنند. این تغییر نگرش در مسئولان و مقامات مختلف را میتوان در عمل مشاهده کرد.
عضو مجمع تشخیص ادامه داد: حتی تأثیر این بازنگری در رفتارهای سطوح عالی نظام و حتی در سطح رهبری را میتوان در مواجهه با موضوعات و مسائل مشاهده کرد؛ بازنگریای که در سمتوسویی قرار دارد که بتواند رضایتمندی بیشتر مردم را فراهم کند.
وی بیان کرد: یک مثال ساده این است که کسانی که میخواستند در حسینیه خدمت رهبر شهیدمان مشرف شوند، خانمها مقید بودند حتماً چادر بر سر داشته باشند. این موضوع احتمالاً از سوی تشریفات آنجا ابلاغ شده بود، اما از زمانی به آنان گفته شد که لزومی ندارد حتماً چادر بر سر داشته باشند و میتوانند با همان سبک پوششی که دارند و در چارچوب حجاب حاضر شوند. بنابراین، شکل حجاب برتر الزاماً مطرح نبود و پای مانتو و روسری به بیت باز شد.
صفارهرندی عنوان کرد: این تدبیر جالب بود و دوستانی که آن زمان خانمها را میشناختند، میدانستند که این موضوع برای آنان جا افتاده بود و از بیت به آنان گفته میشد که مقید به انجام این کار نیستند و حتی بهتر است همانگونه که همیشه هستند، حاضر شوند.
وی افزود: این روند ادامه پیدا کرد تا دو سال پیش و در حسینیه امام که محل بود، دیده نشده بود مثلاً سه سال کسی کف نزده باشد، اما در این اواخر، وسط سخنرانی چنین اتفاقی افتاد. این موضوع شاید به قول یکی از دوستان برای بچهها مسئله ساده و کوچکی باشد، اما وقتی در ابعاد و عظمت موضوع نگاه میکنیم، تغییراتی از این جنس در جایگاههای مختلف اتفاق میافتد.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: ضرورت تحول و تغییر مثبت، موضوعی است که خود آقا چند بار بر آن تأکید کردند. تحول، ابعاد مختلفی دارد و باید تحولاتی در چارچوب پذیرش اصل نظام ایجاد شود. معتقدم آغازی، اگرچه بطئی و تند، اما خوب و خجسته، در سمتوسوی این تغییر و تحول داشتیم.
وی اظهار کرد: مهمترین اتفاقی که بعد از جنگ، مخصوصاً بعد از جنگی که منجر به شهادت رهبر عزیز انقلاب شد، رخ داد، این است که موضوعی که همیشه برای کشور هولناک و به نوعی کابوس بود، یعنی اینکه «وفات رهبری چه میشود»، پس از این اتفاق و با توجه به پیشبینیای که خود آقا داشتند، به یک موضوع جدی در کشور تبدیل شد و آن، برانگیخته شدن مردم بود.
صفارهرندی بیان کرد: در برخی جاها این مسئله تضعیف شده، در برخی جاها جمع شده و در برخی موارد نیز با چالش همراه بوده است. باید در اندیشکدهها و پژوهشکدهها بررسی شود که آیا برگزاری یک شب باشکوه در هفته کافی است یا اصل موضوع نباید تعطیل داشته باشد و حکمرانی در این زمینه باید استمرار داشته باشد.
وی افزود: این تنها یک بخش از مسئله است؛ اما آن بعثتی که آقا وعده دادند و فرمودند مردم مبعوث میشوند تا کار را تمام کنند، به نظر میرسد در ابعاد مختلف، از جمله ابعاد فرهنگی، قابل مشاهده است.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: اگر از وضعیت فرهنگی جامعه خود ناراضی هستیم، عامه مردم، حتی کسانی که چندان با آداب و نظام همراه نیستند، از برخی ناهنجاریها ناراحت هستند و میگویند بعضی مسائل از حد گذشته است. این ناراحتی فقط در قالب حجاب و موضوعات مشابه تظاهر ندارد. اگر در رفتار مردم و زیست روزمره آنان جلوههای ناپسند، خدایناکرده دروغگویی، شکستن عهد و وفای به عهد، تنبلی و سستی رایج شود، طبیعی است که اوضاع فرهنگی جامعه نامطلوب نشان داده شود.
وی عنوان کرد: حضرت آقا در سفر به خراسان شمالی، بیست و چند مورد را برشمردند. احساس میشود این مسائل، نکات نامطلوبی هستند و باید برای تغییر آنها اقدام کنیم. بخشی از این موضوع به فرهنگ عمومی بازمیگردد؛ بخشی که ما به عنوان کارگزار دولتی، چه در گذشته و چه پس از آن در موقعیتهای مختلف حکمرانی عمومی کشور، نسبت به آن غفلت کردهایم.
صفارهرندی گفت: فرهنگ عمومی، بخش مورد غفلت ما در حوزه فرهنگی بوده است؛ در حالی که اصلیترین دغدغه وزیر ارشاد، بیشتر گذران معیشت هنرمندان، تئاتر، موسیقی و سینما و رسیدگی به مسائل آنان بوده است. در حالی که موضوع اصلی فرهنگ عمومی این است که جامعه به کدام سمت حرکت میکند و مردم چگونه رفتار میکنند.
وی افزود: صد سال پیش، شهرهای ما دارای لقب بودند؛ مثلاً یزد «دارالعباده» بود؛ لقبی که از اسم شهر جدیتر بود و در اسناد رسمی برای معرفی آن، این صفت در بالای اسناد درج میشد. در حقیقت، بعثت فرهنگی و اجتماعی باید به این سمت باشد که تعاون و دستبهدست دادن برای حل مسائل، به موضوع اصلی ما تبدیل شود.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: خوشبختانه دولت به این موضوع توجه کرده است که باید محلهها را فعال کنیم. اگر حکمرانی سنجیده پیش برود، این موضوع بسیار مهم است. برخی حکمرانی حلمحور را فقط در قالب امنیت دیدهاند؛ اینکه اگر زمانی خطری ایجاد شد، خود محله بتواند در برابر آن قیام کند. این نیز بخشی از موضوع است، اما بخش جدیتر آن این است که اداره محل بر عهده خود مردم باشد و مسائل آن را خود آنان حل کنند.
وی بیان کرد: خوشبختانه آقای رئیسجمهور را نیز دیدم که این موضوع را قبول دارد که اگر میگوییم مسائل کشور باید معلممحور اداره شود، کانون محله و محور محله نیز مسجد است؛ همانطور که در ابتدای تأسیس، اینگونه بوده است. مسجد شکل گرفته و شهر حول مسجد اولیه گسترش پیدا کرده است.
صفارهرندی اظهار کرد: اگر اینگونه باشد، در حقیقت میتوان مسائل مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را با این نگرش کانونی حل کرد. اکنون در همین تهران مساجدی وجود دارند که مسجد را محور حل مسئله قرار دادهاند. حتی اگر فرزندان مردم مشکل درس خواندن داشته باشند، موضوع در مسجد حل میشود؛ افرادی که دبیر هستند، از وقت اضافه خود برای کمک به دانشآموزانی که نیاز دارند استفاده میکنند.
وی افزود: افراد داوطلبی نیز که از مسجد برخاستهاند، پزشک، روانپزشک و روانشناس هستند و تخصص خود را در اختیار مردم قرار میدهند. یک روز در هفته را در مسجد و در ارتباط با مسجد، البته در محیطی که خارج از مسجد برای این کار تعبیه شده است، به مسائل تخصصی محله اختصاص میدهند.
این عضو مجمع تشخیص مصلخت نظام گفت: دنیایی که میخواهیم گلستان شود، به همین شکل است؛ همان گلستان و مدینه فاضلهای که از قدیمالایام دنبالش میگشتند. شما در خانه خود، درخت توتی داشتید که بر خانه سایه انداخته بود و میوه میداد؛ این همان تصویری است که میتوان از یک جامعه مطلوب و محلهمحور ارائه کرد.
