جام جهانی ۲۰۲۶ فقط میدان رقابت فوتبالی نبود؛ از سجده بازیکنان مسلمان پس از گلزنی و تشکیل حلقه دعای مسیحی در پایان مسابقه، تا تاریخسازی یک بازیکن سیک و واکنشهای دینی به حاشیههای فرهنگی، این تورنمنت بار دیگر نشان داد که فوتبال، با وجود ماهیت جهانی و سکولار خود، همچنان صحنهای پررنگ برای بروز ایمان، هویت مذهبی و باورهای دینی ملتها و بازیکنان است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، Religion News Service؛ رسانه تخصصی اخبار دین و مذهب نوشت: زمانی که «لامین یامال»، ستاره نوجوان تیم ملی اسپانیا، پس از گلزنی در جام جهانی فیفا ۲۰۲۶ روی زانوهایش افتاد، او صرفاً در حال جشن گرفتن یک گل نبود. او در برابر میلیونها بینندهای که شاید پیش از آن هرگز این نیایش اسلامی را ندیده بودند، در حال ادای «سجده» — نماد آشکار و اسلامیِ سپاسگزاری از خداوند — بود.
درحالیکه بسیاری بارها گفتهاند که فوتبال نزدیکترین پدیده در دنیای سکولار به یک «دین جهانی» است، اما سنتهای مذهبی مختلفی در جریان مسابقات جام جهانی ۲۰۲۶ فیفا خودنمایی کردهاند.
در ادامه به پنج نمونه اخیر اشاره میکنیم:
۱. خاطرهبازی پاپ با فوتبال
پاپ لئو چهاردهم در روز ۱۰ ژوئن، یک روز پیش از افتتاحیه جام جهانی، در دیداری با سازمانهای خیریه و رفاهی در کلیسای سن آگوستینِ بارسلونا گفت: «من گلزن قهاری نبودم.» او به یاد آورد که در جوانی فوتبال آمریکایی بازی میکرده و بعدها در تروخیو (پرو) با دیگر طلاب علوم دینی فوتبال بازی کرده است؛ او به شوخی افزود: «اگر برایتان جالب است بدانید، من در پست مدافع بازی میکردم.»
پاپ همچنین اشاره کرد که بعدها در زمان خدمت در آنجا، مسابقات تیمهای فوتبال محلی را از نزدیک دنبال میکرده است.
او با استفاده از فوتبال به عنوان یک درس بزرگتر گفت: «فوتبال همچنین به ما کمک میکند تا چیز بسیار مهمی را به خاطر بسپاریم: زندگی مسابقهای برای در انزوا زیستن نیست؛ بلکه یک ورزش تیمی است و ما باید یاد بگیریم که با یکدیگر همکاری کنیم.»
جوانان در جریان دیدار با پاپ لئو چهاردهم و جامعه اسقفی در ورزشگاه سانتیاگو برنابئو در مادرید، دوشنبه ۸ ژوئن ۲۰۲۶، یک مسابقه فوتبال نمادین برگزار میکنند.
۲. حضور «سجده» در بزرگترین صحنه فوتبال
در تورنمنت امسال، یامال پس از ادای سجده و تعظیم در برابر خداوند مورد توجه قرار گرفت و این ژست نیایش اسلامی را به یکی از پرمخاطبترین داستانهای جام جهانی تبدیل کرد. اما او تنها ورزشکار مسلمانی نبود که به عنوان بیانی شخصی از شکرگزاری در برابر خدا، سجده کرد.
محمد صلاح، بازیکن مصری نیز در جریان مسابقه خود همین کار را انجام داد و پیشتر نیز تصاویر بازیکنان مراکش در حال شادی پس از پیروزی همراه با سجده، در جریان مسابقات جام جهانی ۲۰۲۲ قطر ثبت شده بود.
بازیکنان مراکش پس از شکست ۲ بر صفر مقابل فرانسه در مسابقه نیمهنهایی جام جهانی فوتبال در ورزشگاه البیت در الخور قطر، پنجشنبه ۱۵ دسامبر ۲۰۲۲، در حال ادای نماز و سجده
۳. تاریخسازی یک بازیکن سیک (Sikh) در جام جهانی
هنگامی که «سارپریت سینگ»، هافبک تیم ملی نیوزیلند، امسال در مقابل ایران اولین بازی خود را در این تورنمنت انجام داد، به نخستین بازیکن پیرو آیین «سیک» تبدیل شد که در جام جهانی مردان فیفا به میدان رفته است.
سینگ پس از مسابقه در گفتگو با خبرنگاران گفت: «این اتفاق برای من، برای مردمم، خانوادهام و جامعهام معنای بسیار زیادی دارد.» او افزود امیدوار است شاهد حضور «سینگها، سیکها، فوتبالیستهای پنجابی و بازیکنانی با اصالت هندیِ بسیار بیشتری» در این عرصه باشد.
سارپریت سینگ (شماره ۱۰) از نیوزیلند در حال نبرد برای تصاحب توپ با سعید عزتاللهی (شماره ۶) از ایران در جریان مسابقه فوتبال گروه G جام جهانی بین ایران و نیوزیلند در اینگلوود کالیفرنیا، در نزدیکی لسآنجلس، دوشنبه ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶
۴. اعتراض مصر و ایران به «مسابقه پراید» در سیاتل بر مبنای اعتقادات دینی
شهر سیاتل مسابقه روز جمعه ۲۶ ژوئن بین تیمهای ملی مصر و ایران را به عنوان بخشی از جشنهای سالانه این شهر، مسابقه ویژه «ماه افتخار» (Pride Match – مرتبط با حقوق اقلیتهای جنسی) نامگذاری کرد. رهبران مذهبی و سیاسی ایران و مصر — که بر اساس مبانی دینی با حقوق این گروهها (LGBTQ+) مخالف هستند — به این موضوع اعتراض کردهاند.
اتحادیه فوتبال مصر در نامهای به فیفا خواستار توقف فعالیتهای مرتبط با این موضوع در حاشیه مسابقه شد و اعلام کرد که این موارد «در تضاد مستقیم با ارزشهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی» مصر است. فدراسیون فوتبال ایران نیز با ارسال درخواستی به فیفا، خواستار جلوگیری از پیوند خوردن نمادها و جشنهای این گروهها با این مسابقه شد.
فیفا در بیانیهای پیش از برگزاری مسابقه مدعی شد: «جام جهانی فیفا ۲۰۲۶ یک رویداد فراگیر است که از افراد با هر پیشینهای استقبال میکند.» فیفا همچنین افزود: «بیان نمادهای عمومی حقوق بشر، از جمله پرچمهای رنگینکمان… بر اساس آییننامه رفتاری استادیومهای جام جهانی فیفا ۲۰۲۶ مجاز است و میتواند در داخل استادیومها به نمایش درآید.»
۵. تشکیل حلقه دعای مسیحی توسط بازیکنان پس از سوت پایان بازی
یکی از لحظات به یاد ماندنی از پیروزی آلمان مقابل کوراسائو زمانی رقم خورد که بازیکنان آلمان و کوراسائو پس از سوت پایان مسابقه، در یک حلقه دعا در زمین بازی کنار یکدیگر ایستادند.
تصاویر این اتفاق بارها به اشتراک گذاشته شد و سنتی را برجسته کرد که فوتبالیستهای مسیحیِ تیمهای برنده و بازنده پس از پایان مسابقات به آن پایبند بودهاند. «فلیکس انمچا»، هافبک تیم ملی آلمان، بعداً در این باره توضیح داد: «در جریان بازی ما رقیب یکدیگر هستیم، اما پس از بازی همه ما مسیحی و برادر هستیم. ما دعای کوچکی خواندیم زیرا معتقدیم عیسی (ع) از طریق این بازی جلال مییابد.»
