امام خمینی(س) رویکردی قرآنی به ولایت فقیه ارائه کرده است

هفتمین نشست رونمایی از تازه‌های نشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) به کتاب «تحلیل قرآنی ولایت فقیه در کتاب البیع امام خمینی(س)» اختصاص پیدا کرد.  این اثر، به تبیین مبانی قرآنی نظریه ولایت فقیه در کتاب «البیع» می‌پردازد؛ البیع اثری پنج‌جلدی از دروس نجف حضرت امام که در جلد دوم آن نظریه ولایت فقیه به‌صورت مبسوط طرح شده است.

به گزارش جماران، مدیر مراکز فرهنگی تربیتی حوزه علمیه قم با بیان اینکه امام خمینی(س) رویکردی قرآنی به ولایت فقیه ارائه کرده است، گفت: فنی‌ترین کتاب فقهی امام «کتاب البیع» است که شاهکار فقهی حضرت امام است که هم بیع و معاملات و هم بحث‌های اجتماعیات اسلام در آن مطرح است؛ یعنی فقط منحصر به بیع و مکاسب نیست بلکه مباحث کلی فقه پیرامون اجتماعیات اسلام در این کتاب متجلی است. 

به گزارش خبرنگار جماران، حجت‌الاسلام والمسلمین محمود محققیان، نویسنده کتاب «تحلیل ولایت فقیه در کتاب البیع امام خمینی(س)»، طی سخنانی در مراسم رونمایی از این کتاب در مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) قم، گفت: ابعاد و روش فقهی امام خمینی(س) در حوزه آن‌طور که باید معرفی نشده است. هر فقیهی در استدلال‌های فقهی خودش یک منهج خاصی را دارد و خیلی از اشکالاتی که به کتب فقهی می‌شود، وقتی روش آن فقیه دانسته شود، آن اشکالات خود‌به‌خود مرتفع می‌شود. 

وی تصریح کرد: وقتی انسان کتاب شریف «مکاسب» شیخ انصاری را مطالعه می‌کند، در بدو امر می‌بیند که برخی از ورودهای مرحوم شیخ با مبانی اصولی مطرح شده در کتب اصول ایشان تفاوت دارد؛ یعنی آن روش و مبنایی که در اصول مورد بررسی قرار داده و به نتیجه رسانده، در فقه ممکن است مراعات نشده باشد. اما این اشکال بدوی است؛ چرا که ممکن است مرحوم شیخ منهج فقهی خاصی داشته باشد که بعضی از آن مبانی که در اصول قبول ندارد با روش‌های گوناگون فقهی استفاده‌های فقهی فوق‌العاده‌ای ببرد.

مدیر مراکز فرهنگی تربیتی حوزه علمیه قم افزود: حضرت امام هم فقهشان یک فقه منحصری است و از کتاب «خلل» در بحث صلات یا در کتاب «طهارت»، خب آن روش‌های متفاوت در فقه عباداتشان مطرح است؛ ولی شاهکار فقهی حضرت امام در فقه معاملات یا «کتاب البیع» است که چندین سال حضرت امام چه در قم و چه در نجف این کتاب البیع را تدریس می‌کردند. 

وی تأکید کرد: آیت‌الله خائفی می‌گفتند من مدتی بیع را در قم درس امام رفتم، ولی بعد حضرت امام کتاب البیع را در نجف دوباره از ابتدا شروع کردند و فنی‌ترین کتاب فقهی امام «کتاب البیع» است که شاهکار فقهی حضرت امام است که هم بیع و معاملات و هم بحث‌های اجتماعیات اسلام در آن مطرح است؛ یعنی فقط منحصر به بیع و مکاسب نیست بلکه مباحث کلی فقه پیرامون اجتماعیات اسلام در این کتاب متجلی است. 

وی با اشاره به اینکه حضرت امام بحث ولایت فقیه را در کتاب البیع مطرح کردند، اظهار داشت: هرچند که حضرت امام ادله عقلی و غیرروایی ولایت‌فقیه را «العمده» می‌دانستند و در کتاب البیع هم خیلی به این تأکید کردند، ولی نسبت به مباحث نقلی هم توجه ویژه داشتند و کتاب البیع پر از ادله عقلی، ادله ترکیبی عقلی-نقلی و ادله نقلی است که دو قسم می‌شود؛ ادله روایی و ادله ترکیبی قرآنی-روایی. ما در این کتاب سعی کردیم ادله ترکیبی قرآنی-روایی حضرت امام را مورد بررسی قرار دهیم.

محققیان با بیان اینکه امام خمینی(س) رویکردی قرآنی به ولایت فقیه ارائه کرده است، یادآور شد: شش آیه از آیات کتاب الهی را حضرت امام در بحث ولایت فقیه مورد توجه قرار دادند؛ پنج آیه ترکیب و مورد استشهاد واقع می‌شود. در استدلال به «مقبوله عمر بن حنظله» و یک آیه مورد استشهاد قرار می‌گیرد نسبت به «صحیحه قداح». این آیات را با یک نظم خاصی حضرت امام در دو صفحه بیان کردند که وقتی ما تحقیق کردیم 230 صفحه شد؛ یعنی در دو الی سه صفحه حضرت امام این آیه‌ها را اشاره فرمودند که سعی کردیم آیات را تک‌تک مورد بررسی قرار بدهیم. 

وی با اشاره به اشکالاتی که علمای مختلف به این استدلال حضرت امام داشته‌اند، گفت: تعمد داشتم که در این استدلال همه چیز از حضرت امام باشد و در آخرین بخش کتاب دو روایت را مطرح کردم. روایت «مقبوله عمر بن حنظله» و «صحیحه قداح» که هم سندش مطرح شد، مورد بررسی قرار گرفت، هم روش استدلال حضرت امام با توجه به آیاتی که مورد بررسی قرار گرفته و جواب اشکالات داده شده بود.

حجت‌الاسلام و المسلمین مجتبی فاضل نیز به‌عنوان ناقد، با اشاره به سابقه تدریس ولایت فقیه از سوی امام از دهه ۳۰ شمسی، بر ضرورت بازخوانی دقیق مبانی فقهی ایشان تأکید کرد و در عین حال برخی کاستی‌های ساختاری و ارجاعی کتاب را یادآور شد.

وی افزود: روش تحلیلی به کار رفته انسجام و شفافیت مباحث را افزایش داده و نقد و بررسی علمی را برای پژوهشگران امکان‌پذیر می‌نماید.

به گزارش جماران، حجت‌الاسلام و المسلمین عباس کمساری، مدیرکل مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)قم، نیز نقد آثار علمی را نشانه بلوغ پژوهشی دانست و هدف از برگزاری این نشست‌ها را نقد تخصصی آثار، معرفی تولیدات جدید و ترویج اندیشه‌های حضرت امام(س) عنوان کرد و بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت اساتید حوزه برای تولید آثار عمیق‌تر تأکید کرد.