در حالی که تلاش هایی برای اتصال مجدد ایران به شبکه بانکداری بین المللی آغاز شده، تلاش های بیشتری باید هر چه سریع تر صورت گیرد.
می توان انتظار داشت که در ماه های آینده تلاش های دولت کنونی آمریکا برای اجرای برجام همچون اقدام اخیر وزارت خزانه داری این کشور، تشدید شود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، پایگاه تحلیلی المانیتور در گزارشی نوشت: یکی از موانع رفع نشده در دوران پس از لغو تحریم های هسته ای، عدم دسترسی ایران به دلار است زیرا معاملات با دلار به دخالت بانک های آمریکایی نیاز دارد. تهران گفته است این کار آمریکا، بر تجارت های غیر دلاری هم تاثیر گذار بوده است. با توجه به اینکه بسیاری از تجارت های بین المللی با دلار آمریکا انجام می شود، ایران حتی در برخی از مسائل مربوط به دسترسی به ذخایر ارز خارجی و درآمد مازاد فروش نفت خود هم با مسائل و مشکلاتی مواجه شده است. در خصوص مسئله دوم، «ولی الله سیف» رئیس بانک مرکزی ایران بیستم می به روزنامه گاردین گفت: «اگر ما بخواهیم برای مثال ریال عمان را به یورو تبدیل کنیم به دلار نیازی نداریم، اما سیستم به گونه ای طراحی شده است که ابتدا ریال عمان باید به دلار و سپس به یورو تبدیل شود. آنها باید راهی برای حل این مسئله پیدا کنند.»
پس از کشمکش های طولانی، دولت آمریکا در ماه گذشته در نهایت دسترسی محدود ایران به دلار را آزاد کرد. در هفتم اکتبر وزارت خزانه داری آمریکا با ارائه دستورالعمل جدید به صورت پرسش و پاسخ، برخی از تحریم های مالی و بانکی مربوط به این تبادلات را اصلاح کرد.
این تجدید نظرِ معاملات دلاری با ایران از طریق موسسات بانکی خارجی - تا زمانی که این معاملات وارد نظام مالی آمریکا نشود - را امکان پذیر می سازد. وزارت خزانه داری همچنین ممنوعیت آشکار در معاملات خارجی با شرکت های ایرانی که به احتمال زیاد توسط افرادی که مشمول تحریم های آمریکا می شوند صورت می گیرد را برداشت. این حرکت پس از افزایش انتقادات از سوی برخی مقامات ایرانی در مورد تداوم موانع تجارت با ایران پس از اجرای برجام صورت گرفت.
این لغو محدود تحریم ها در مورد تجارت با دلار پس از برگزاری چندین جلسه بین مقامات ارشد ایران و آمریکا انجام شد. به عنوان مثال در 14 آوریل، سیف با «جک لو» وزیر خزانه داری آمریکا دیدار کرد. این در حالی بود که در همان روز، «پل رایان» رئیس مجلس آمریکا مخالفت خود را با هر گونه اقدامی برای تسهیل دسترسی ایران به دلار آمریکا بیان کرده بود.
اما این دستور العمل جدید به چه چیز اشاره داشت؟ آیا موسسات مالی خارجی - از جمله شرکت های تابعه مالی از شرکت های آمریکایی که خارج از امریکا فعالیت دارند - در حال حاضر مجاز به باز کردن حساب برای اشخاص حقیقی و حقوقی ایران برای انجام معاملات مالی به دلار هستند؟ در پرسش و پاسخ ارائه شده پاسخ به این سوال «مثبت» است. در ادامه گفته شده که این فرصت هم به افراد ایرانی و هم افراد ساکن ایران، و همچنین افرادی که مشمول فرمان اجرایی 13599 و بخش 560.211 از «معاملات با ایران و تحریم مقررات» هستند، داده شده است.
پرسش و پاسخ وزارت خزانه داری آمریکا همچنین به معاملات مربوط به موسسات و افراد ایرانی که در «فهرست اتباع خاص» باقی مانده اند، اشاره دارد. این دستور العمل می گوید که افراد و نهادهای در لیست نمی توانند از این دستور العمل های جدید بهره ببرند زیرا همچنان مشمول تحریم های غیر هسته ای آمریکا هستند. علاوه بر این، یکی دیگر از سوالات به این موضوع می پردازد که آیا نهادهای مالی آمریکا می توانند برای موسسات مالی غیر آمریکایی که روابط خود را با بانک ها و موسسات مالی ایرانی که در لیست تحریم ها نیستند، حساب باز کنند. در این رابطه، پاسخ وزارت خزانه داری دوباره «بله» است و اعلام می دارد که نهادهای مالی آمریکایی می توانند با موسسات مالی غیر آمریکایی که با موسسات ایرانی تحریم نشده ارتباط دارند، روابط اقتصادی و تجاری خود را حفظ کنند.
نیازی به گفتن نیست که دلار هنوز هم نقش عمده ای در تجارت بین المللی ایفا می کند. معاملات نفتی و گازی به ویژه با دلار انجام می گیرد. بنابراین یکی دیگر از مزایای دستور العمل جدید برای ایران این است که می تواند ذخایر ارزی خود را به شکل دلار نگه دارد.
«محمد علی کریمی» از مقامات بانک مرکزی ایران در مورد این دستورالعمل جدید به المانیتور گفت: «این پرسش و پاسخ جدید به وضوح اجازه می دهد تا موسسات مالی و بانک های غیر آمریکایی با بانک های آمریکا روابط دو جانبه داشته باشند در حالی که روابط خود را با بانک های ایرانی نیز حفظ کنند. با این حال این دستور العمل تصریح می کند که تحریم های [قبلی] آمریکا پابرجا باقی می ماند و بانک های غیر آمریکایی نمی توانند پول و دارایی ها را از طریق بانک های آمریکایی و به نمایندگی از ایران انتقال دهند.»
وی افزود: «از سوی دیگر، برای جلوگیری از مسدود شدن دارایی های ایران توسط بانک های آمریکایی [با توجه به فرمان اجرایی 13599 و تحریم های قبلی] اقدامات احتیاطی لازم باید انجام شود. با این حال، مهم است که بانک ها غیر آمریکایی می توانند بدون ترس از دست دادن روابط با بانک های آمریکایی، با بانک های ایرانی تجارت داشته باشند. این نکته خوبی است که می تواند نظام بانکی ایران را دوباره به جهان متصل کند.»
اما انتخاب «دونالد ترامپ» به عنوان رئیس جمهور جدید آمریکا نگرانی هایی را در مورد آینده اجرای توافق هسته ای مطرح کرده است. در طول مبارزات انتخاباتی ترامپ بارها علیه توافق هسته ای ایران تهدیداتی را مطرح کرد.
هر چند که هنوز رویکرد دقیق ترامپ مشخص نیست، انتظار می رود با موانع بسیاری در اجرای برجام مواجه شویم. بنابراین می توان انتظار داشت که در ماه های آینده تلاش های دولت اوباما برای اجرای برجام همچون اقدام وزارت خزانه داری این کشور، تشدید شود.
