ترکیه در چند دهه گذشته شاهد چندین مورد کودتا بوده است و به نظر می رسد کودتای ناکام جمعه شب نیز در ادامه همین زنجیره بوده باشد؛ کودتایی که هر رسانه برای آن استدلال ها و دلایلی دارد.
در ساعات پایانی جمعه به ناگاه اخباری در خصوص کودتای شماری از نظامیان ارتش ترکیه و پس از ان اشغال مکان هایی نظیر پل راهبردی استانبول، فرودگاه آتاتورک و ساختمان های تلویزیون و روزنامه های ترکیه در رسانه های بین المللی منتشر شد؛ اخباری که بسیاری را شوکه کرد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، این کودتای نظامی با تلاش های مردمی به شکست انجامید. رسانه های بین المللی واکنش ها و تحلیل های متفاوتی از این کودتا داشته اند:
** سی ان ان: معامله دموکراسی با قدرت دیکتاتوری
سی ان ان گزارش داد تا روز جمعه ترکیه گرچه با چالش هایی مواجه بود، باثبات و آرام باقی مانده بود؛ کشوری که مهره ای بین خاورمیانه و اروپا و شریک آمریکا محسوب می شود. این کشور همچون دیگر کشورهای اروپایی با موجی از حملات تروریستی مواجه شده و بسیاری در جهان با این کشور همدردی و ابراز همبستگی کرده اند.
اما اتفاقات جمعه شب همه چیز را تغییر داد.
دلیل کودتای نظامی هنوز مشخص نیست. این کودتا ترکیه را از اروپا خارج کرد و مستقیما در خاورمیانه قرار داد. این اقدام ترکیه را از ثبات دور کرد و آن را در جنگ داخلی قرار داد؛ چه کودتا به نتیجه برسد و چه نرسد.
این کودتا به درگیری هایی چون جنگ با کردها و پ ک ک و حملات انتحاری داعش خواهد افزود. ترکیه دیگر در مقابل خشونت ها مصون نخواهد بود بلکه قربانی در قربانگاه خود خواهد بود.
اکنون دیگر ترکیه جایگاه امنی برای پناهندگان سوری نخواهد بود و خود به خود قرارداد میان ترکیه و اتحادیه اروپا برای استرداد صدها هزار پناهجو در قبال ارائه پول به آنکارا منتفی خواهد شد.
در عین حال شم شکار دولت ترکیه و سرکوب مخالفان به معنای خشم بیشتر و جامعه بی ثبات تر و پلاریزه تر است.
احتمال می رود گروه هایی مانند داعش از این فرصت برای جذب نیروی بیشتر در داخل ترکیه بهره مند شوند. آنها از آنجا می توانند به عنوان خروجی به اروپا استفاده کنند.
تراژدی جمعه تا حد زیادی توسط دولتی به خود اعمال شده که تمایل دارد دموکراسی کارآمد را با قدرت دیکتاتوری معامله کند. از قضا، به نظر می رسد شکست کودتا برای پیشبرد این هدف باشد.
** فاکس نیوز: تنش میان آنکارا و واشنگتن پس از کودتا
شبکه فاکس نیوز گزارش داد ترکیه و آمریکا روز شنبه و پس از کودتای ناکام علیه دولت آنکارا اظهارات تندی را با یکدیگر رد و بدل کردند؛ در حالی که در این روز ناوگان حملات هوایی به داعش در ترکه نیز زمین گیر شده بود.
«پیتر کوک» سخنگوی مطبوعاتی پنتاگون تایید کرد که ترکیه تمامی پروازها از پایگاه هوایی «اینجرلیک» را متوقف کرده است.
با وجود حمایت دولت آمریکا از دولت اردوغان در جریان کودتا، وزیر کار این کشور واشنگتن را در پس این ماجرا دانست. در عین حال اردوغان شخصا خواستار استرداد «فتح الله گولن» شد زیرا وی را مسئول این کودتا می داند. او خطاب به واشنگتن گفت: «اگر ما شرکای راهبردی هستیم، پس شما باید گولن را به ترکیه مسترد کنید.»
رئیس جمهوری ترکیه گفت: به باراک اوباما می گویم اگر آمریکا شریک راهبردی ترکیه است باید گولن رهبر گروه تروریستی را تسلیم ترکیه کند.
وی افزود: پیشتر به رئیس جمهوری آمریکا گفته بودم که این مردی که ساکن ایالت «پنسیلوانیا» است در صدد کودتا در ترکیه است از این رو وی را به ترکیه تسلیم کنید.
اردوغان گفت: واشنگتن این درخواست مرا قبول نکرد، حال دوباره می گویم اگر شریک راهبردی ما هستید او را تحویل ترکیه دهید.
رئیس جمهوری ترکیه افزود: از آمریکا سئوال می کنم شما کدام تروریست را از ما خواستید و ما وی را تسلیم شما نکردیم.
گرچه اردوغان مستقیما بیان نکرد، اما به نظر می رسد بی توجهی به خواست اردوغان، تهدید غیرمستقیم واشنگتن برای ممانعت از استفاده از اینجرلیک در صورت پس ندادن گولن باشد.
«جان کری» وزیر خارجه آمریکا در تماس تلفنی با «مولود چاوش اوغلو» همتای ترک خود در واکنش به این اتهامات گفت: «ادعاها در خصوص نقش آمریکا در این کودتای ناکام، به روابط دو جانبه ما آسیب می رساند.»
کری از مقام های ترکیه خواست خویشتنداری به خرج دهند و در جریان تحقیقات درباره ابعاد کودتای نافرجام اخیر به قانون احترام بگذارند.
کری پیشتر به خبرنگاران در لوکزامبورگ گفته بود در صورت ارائه مدارک کافی گولن را مسترد خواهد کرد.
** واشنگتن پست: تحکیم استبداد، نه دموکراسی
روزنامه واشنگتن پست نوشت: برای بسیاری، به ویژه ترک ها، مشاهده این صحنه بسیار شگفت انگیز بود که ناگهان تانک ها در خیابان های استانبول ظاهر شوند و جت های جنگنده در ارتفاع کم از سطح زمین پرواز کنند. چند ساعت همه در شوک بودند تا اینکه بیانیه کودتاچیان صادر شد.
با وجودی که اردوغان به تعطیلات رفته بود و در کشور حضور نداشت، با انتشار سخنانی از طریق فیس تایم که در شبکه سی ان ان ترک پخش شد، توانست مردم را به خیابان ها بکشاند. سه دلیل برای شکست این کودتا وجود دارد:
اول اینکه ترکیه از زمان کودتاهای پیشین تاکنون تغییر کرده است.در سال 1997 بسیاری از ترک ها از دخالت ترکیه برای تضعیف قدرت دولت استقبال می کردند. اما اعتراضات سال 2007 که راه را برای ریاست جمهوری «عبدالله گل» باز کرد، نشان داد که ترک ها دیگر تسلیم ارتش نیستند.
دوما، کودتاهای پیشین به این دلیل موفق شد که از حمایت مردمی برخوردار بود. زمانی که در 12 سپتامبر 1980 تانک ها به سمت مجمع ملی و ساختمان نخست وزیری حرکت کردند، ترک ها نفس راحتی کشیدند زیرا ارتش به آنها قول داده بود به خشونت میان نیروهای راست گرا و چپ گرا پایان خواهد داد.
در نهایت این کودتا محکوم به شکست بود به دلیل اقداماتی که اردوغان پس از رسیدن به قدرت انجام داده بود. او برای رسیدن به اهداف خود، دارای مهارت های سیاسی بسیاری است.
نتیجه این کودتا مشخص است: حزب عدالت و توسعه مخالفان را به دور از هر بخششی مجازات خواهد کرد و اردوغان با تحکیم قدرت شخصی کنونی خود، به جاه طلبی های بیشتر خود برای تغییر نوع قدرت در ترکیه خواهد پرداخت. کودتای روز جمعه به جای اینکه فرصتی برای دموکراسی باشد، تنها استبداد در ترکیه را تحکیم خواهد بخشید.
** رویترز: توپ در زمین اردوغان
خبرگزاری رویترز گزارش داد شکست تلاش های اخیر برای کودتا در ترکیه زمانی کامل خواهد شد که شاهد بازگشت اردوغان به امور روزانه خود در آنکارا باشیم.
چرا اردوغان به جای پایتخت، اول به استانبول پرواز کرد؟ زیرا این شهر بیشترین حامیان اردوغان - 60 درصد از جمعیت 14 میلیون نفری - را دارد.
چه چیزی این کودتا را تحریک کرد؟ ترکیه یک جامعه ناسالم است. بسیاری از مردم ازمسیری که این کشور در آن پیش می رود، ناراضی هستند. اینگونه گمانه زنی می شود که علت اصلی این قیام، پیشنهاد اردوغان برای اعطای شهروندی به 2.5 میلیون پناهنده سوری باشد. البته این کودتا دلایل بسیاری دیگری نیز دارد که می توان از آن جمله به درگیری های شدید با کردها اشاره کرد.
اکنون چه اتفاقی می افتد؟ در آینده ای نزدیک شاهد محاکمه ها و مجازات ها خواهیم بود. اردوغان در امنیت خواهد بود و اعضای حزب حاکم از رهبر خود به خوبی محافظت خواهند کرد.
اما با گذشت زمان، بسیاری از مردم از خود خواهند پرسید اردوغان تا چه حد مقصر است. به ویژه ژنرال های ترک از خود خواهند پرسید که کودتاچیان گروه کوچکی بودند یا مشتی از یک خروار. اگر دومین فکر را کرده باشند، تلاش خواهند کرد وحدت ارتش را تضمین کنند.
انتخابات نزدیک نیست. رئیس جمهور تا سال 2019 مصونیت خواهد داشت. اما این کودتا سوالات بسیاری در مورد رهبری وی ایجاد کرد. بنابراین نقش قوی رهبری وی زیر سوال رفت.
اردوغان یک بازیکن غیر فعال نیست. او یک سخنران عالی است و دارای یک پایگاه بزرگ از حامیان در خارج از استانبول است. آنچه که او به نظر می رسد از اواخر سال از دست داده باشد، شم سیاسی استثنایی اش است. شوک حوادث آخر هفته ممکن است او را به یک لاک دفاعی و مخرب هدایت کند. هر اتفاقی که بیافتد مهم این است که دیگر توپ در زمین او افتاده است.
