در حالی که نشانه‌ها از احتمال ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل به ایران حکایت دارد، نشریه «میدل ایست آی» هشدار داده است که دور تازه جنگ می‌تواند کشورهای خلیج فارس را با پیامدهای اقتصادی و امنیتی ویرانگری مواجه کند. به نوشته این رسانه، اختلافات بنیادین تهران و واشنگتن بر سر تنگه هرمز، برنامه هسته‌ای و حوثی‌های یمن همچنان پابرجاست و هیچ‌یک از طرفین خود را ناچار به عقب‌نشینی نمی‌بیند. در این میان، افزایش قیمت انرژی، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های منطقه و محدودیت توان دفاعی آمریکا، نگرانی‌ها درباره گسترش جنگی را تشدید کرده که به اعتقاد برخی کارشناسان، پایان روشنی برای آن متصور نیست.
دیپلمات‌های آمریکایی در حال آماده شدن برای تخلیه سفارتخانه‌ها هستند. جنگنده‌های اسرائیلی نیز در نزدیکی مرز ایران مأموریت‌های پروازی انجام می‌دهند. فضای حاکم بر اظهارات مقام‌های عرب و آمریکایی منطقه که با «میدل ایست آی» گفت‌وگو کرده‌اند، نشان می‌دهد که از نگاه آن‌ها مسئله دیگر این نیست که آیا آمریکا و اسرائیل حملات خود به ایران را از سر خواهند گرفت یا نه؛ بلکه پرسش این است که این اتفاق چه زمانی رخ خواهد داد.
در شرایطی که ایران تهدید کرده است با بمباران مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی مرتبط با آمریکا در کشورهای خلیج فارس، که ارزشی معادل هزاران میلیارد دلار دارند، و همچنین تأسیسات انرژی و فرودگاه‌ها دست به تلافی خواهد زد، به نظر می‌رسد زمینه برای آغاز دور دوم جنگ فراهم شده است.
آرون دیوید میلر، مذاکره‌کننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه که در دولت‌های رؤسای‌جمهور جمهوری‌خواه و دموکرات فعالیت کرده است، به میدل ایست آی گفت: «تشدید تنش در راه است. اینکه این اتفاق پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا رخ دهد یا پس از آن، اهمیتی ندارد. آنچه اهمیت دارد، هدف این تشدید تنش است.»
اختلاف بنیادین تهران و واشنگتن بر سر توافق و آینده جنگ
درگیری مستقیم میان آمریکا و ایران پس از امضای آتش‌بس شکننده در ماه آوریل، تا حد زیادی متوقف شد؛ اما دو کشور هرگز تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای را که در ماه ژوئن برای پیشبرد حل‌وفصل اختلافات امضا کرده بودند، اجرا نکردند.
این توافق به‌طور گسترده به‌عنوان توافقی تلقی می‌شد که امتیازات گسترده‌ای به ایران می‌داد؛ امتیازاتی که کارشناسان معتقدند دولت ترامپ اساساً نمی‌تواند آن‌ها را بپذیرد.
آرون دیوید میلر گفت: «یک شکاف بنیادین با ابعادی نجومی وجود دارد که نمی‌توان آن را پر کرد. ایرانی‌ها قرار نیست مواضع خود را درباره تنگه هرمز، مسئله هسته‌ای یا حوثی‌ها تا اندازه‌ای تغییر دهند که ترامپ برای معرفی نتیجه به‌عنوان یک پیروزی به آن نیاز دارد.»
آماده‌سازی زمینه بازگشت به جنگ از سوی متحدان ترامپ
فرستادگان ترامپ در حال فراهم کردن زمینه برای بازگشت به درگیری هستند.
ریک اسکات، سناتور جمهوری‌خواه و از متحدان کلیدی ترامپ، روز پنجشنبه در گفت‌وگو با شبکه فاکس گفت: «ما باید به تلاش در این زمینه ادامه دهیم تا مطمئن شویم که در نهایت تغییر حکومت اتفاق می‌افتد.»
مایک والتز، سفیر ترامپ در سازمان ملل متحد، نیز به روزنامه فایننشال تایمز گفت که کاخ سفید برای یک درگیری طولانی‌مدت آماده است.
او در مصاحبه‌ای که روز جمعه منتشر شد، گفت: «رئیس‌جمهور و نیروی دریایی آمریکا می‌توانند این محاصره [بنادر ایران] را تا آینده‌ای قابل پیش‌بینی حفظ کنند.»
تبدیل جنگ هسته‌ای به رقابت گسترده بر سر قدرت در خاورمیانه
جنگی که با حملاتی آغاز شد که آمریکا مدعی بود هدف آن‌ها فلج کردن برنامه هسته‌ای ایران است، اکنون به نبردی فراگیر بر سر این موضوع تبدیل شده است که چه کسی در خاورمیانه تصمیم‌گیرنده اصلی خواهد بود.
برای نمونه، ایران خواهان دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز است. ایران و آمریکا نیز در این آبراه حملات متقابلی انجام داده‌اند.
آمریکا محاصره‌ای علیه ایران اعمال کرده که اقتصاد این کشور را به‌شدت تحت فشار قرار داده است؛ در مقابل، ایران نیز به کشتی‌ها در این منطقه حمله می‌کند و باعث افزایش شدید نرخ حمل‌ونقل دریایی شده است.
تنها در ماه جاری دست‌کم ۲۷ کشتی هدف حمله قرار گرفته‌اند که بالاترین تعداد از ماه مارس تاکنون محسوب می‌شود.
تنش میان دو کشور همچنین به فروپاشی آتش‌بس در یمن کمک کرده است؛ جایی که درگیری‌ها میان حوثی‌های همسو با ایران و دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی مورد حمایت عربستان سعودی شدت گرفته است.
کارشناسان می‌گویند بازگشت به جنگ ممکن است اجتناب‌ناپذیر باشد؛ زیرا وضعیت موجود نه برای دولت ترامپ مطلوب است و نه برای تهران، اما هیچ‌یک از طرفین نیز خود را آن‌قدر ضعیف نمی‌بیند که حاضر به دادن امتیاز باشد.
«آمریکا حجم نفت را زیر نظر دارد، ایران قیمت را»
گرگوری برو، کارشناس انرژی و مسائل ایران در مؤسسه مشاوره ژئوپلیتیکی اوراسیا گروپ، به میدل ایست آی گفت که ایران و ترامپ هر دو بازار نفت را زیر نظر دارند، اما از تحولات آن برداشت‌های متفاوتی می‌کنند.
این هفته، شرکت اطلاعات انرژی کپلر (Kpler) داده‌هایی منتشر کرد که نشان می‌داد صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی خاورمیانه در هفته گذشته به سطح پیش از جنگ ایران بازگشته است.
برخی کارشناسان هشدار دادند که این داده‌ها تحت تأثیر جهش مقطعی فعالیت‌ها قرار گرفته‌اند؛ با این حال، اکنون نفت بیشتری از کشورهای متحد آمریکا در منطقه صادر می‌شود، در حالی که صادرات ایران به دلیل محاصره آمریکا محدود شده است.
تلاش کشورهای منطقه برای دور زدن اختلالات تنگه هرمز
عربستان سعودی نفت خود را از طریق دریای سرخ صادر می‌کند و با استفاده از خط لوله‌ای به مدیترانه، مسیر تحت کنترل حوثی‌ها در باب‌المندب را دور می‌زند.
در همین حال، کشورهای حوزه خلیج فارس که در داخل تنگه هرمز قرار دارند، از یک سامانه انتقال رفت‌وبرگشتی استفاده می‌کنند؛ به این صورت که شناورهای دولتی، نفت را به نفتکش‌های بزرگ‌تری منتقل می‌کنند که در خلیج عمان منتظر هستند.
آمریکا می‌گوید نیروی دریایی این کشور کشتی‌ها را اسکورت می‌کند، اما این عملیات هزینه بالایی دارد.
افزایش ۴۳ درصدی قیمت نفت برنت با وجود رشد صادرات
افزایش حجم صادرات، به کاهش قیمت‌ها منجر نشده است.
قیمت نفت برنت، شاخص جهانی قیمت نفت، از زمان امضای تفاهم‌نامه با ایران تاکنون ۴۳ درصد افزایش یافته است.
قیمت گازوئیل نیز حدود ۳۵ درصد افزایش داشته، در حالی که رشد قیمت بنزین کمتر از ۱۰ درصد بوده است.
هیچ‌کس تردید ندارد که اقتصاد ایران تحت فشار قرار گرفته است. نرخ تورم در ماه سپتامبر به رقم بسیار بالای ۹۰ درصد رسیده بود.
با این حال، برو گفت حاکمان ایران معتقدند می‌توانند دور دیگری از درگیری را تحمل کنند، در حالی که دولت ترامپ در نهایت عقب‌نشینی خواهد کرد.
برو، کارشناس اوراسیا گروپ، گفت: «اگر آمریکا حجم نفت عبوری از هرمز را زیر نظر دارد، ایرانی‌ها قیمت را دنبال می‌کنند. آن‌ها کاملاً اطمینان دارند که می‌توانند فشارها را برای مدتی طولانی‌تر از ترامپ تحمل کنند.»
او افزود: «در شرایطی که آمریکا و اسرائیل بار دیگر مستقیماً ایران را بمباران کنند، قطعاً شاهد حملات تهاجمی‌تر ایران به زیرساخت‌های انرژی خواهیم بود. آمریکا همچنین منابع کمتری برای مدیریت این سامانه اسکورت در اختیار خواهد داشت.»
برو تأکید کرد: «قیمت انرژی همچنان بالا خواهد ماند.»
«پیامدهای ویرانگر برای کشورهای خلیج فارس»
پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه به ایران حمله کنند، برخی کشورهای خلیج فارس تلاش‌های فشرده‌ای برای جلوگیری از وقوع آن انجام دادند.
در جریان جنگ، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در حمله به ایران به آمریکا پیوستند، اما پس از آن ریاض مسیر خود را تغییر داد و از میانجی‌گری حمایت کرد.
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد که امارات برای متوقف کردن حملات ایران به این کشور، به تهران پول پرداخت کرده است.
کارشناسان می‌گویند در دور دوم جنگ، کشورهای خلیج فارس برای حفظ نقش راهبردی خود با دشواری روبه‌رو خواهند شد؛ هرچند در خط مقدم حملات تلافی‌جویانه ایران قرار خواهند گرفت.
کشورهای خلیج فارس پس از حمله ماه فوریه آمریکا و اسرائیل، هدف هزاران حمله پهپادی و موشکی ایران قرار گرفتند.
عبدالله باعبود، دانشگاهی عمانی و کارشناس روابط بین‌الملل، گفت: «از دیدگاه کشورهای خلیج فارس، این وضعیت ویرانگر خواهد بود. ما همین حالا نیز شاهد مشکلات اقتصادی جدی در منطقه خلیج فارس هستیم.»
بحران اقتصادی در بحرین، قطر، امارات و عربستان سعودی
بلومبرگ الشرق گزارش داد که انتظار می‌رود بحرین برای تقویت ذخایر ارزی رو به کاهش خود، یک بسته نجات مالی به رهبری امارات دریافت کند.
اقتصاد قطر نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۵ درصد کوچک‌تر شده است.
صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند اقتصاد امارات ۴ درصد کوچک شود.
عربستان سعودی نیز به دلیل حملات حوثی‌ها ناچار شده است یک کنفرانس مهم سرمایه‌گذاری را لغو کند.
باعبود گ شورهای خلیج فارس گروگان بحرانی شده‌اند که پایانی برای آن دیده نمی‌شود. قطر تلاش می‌کند میانجی‌گری کند. عمان از سوی ترامپ کنار گذاشته شده است. امارات، کویت و عربستان سعودی بسیار ساکت هستند. آن‌ها واقعاً نمی‌دانند چه کار کنند. نمی‌توانند رفتار ترامپ را پیش‌بینی کنند.»
مروان المعشر، وزیر امور خارجه پیشین اردن و معاون بخش مطالعات بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، به میدل ایست آی گفت: «به‌جز اسرائیل، هیچ‌کس واقعاً علاقه‌ای به ادامه جدی جنگ ندارد.»
نقش انتخابات اسرائیل در احتمال ازسرگیری حملات به ایران
انتظارها برای بازگشت جنگ در شرایطی افزایش یافته است که انتخابات سراسری اسرائیل هفته آینده برگزار خواهد شد.
ترامپ هنگام اعلام حمایت خود از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، احتمال حملات جدید را پررنگ‌تر کرد و گفت برای «تمام کردن کار» علیه ایران به کمک نیاز دارد؛ «مگر آنکه آن‌ها به‌سرعت رفتار خود را تغییر دهند».
کارشناسان می‌گویند با توجه به محبوبیت جنگ در اسرائیل، ازسرگیری درگیری‌ها می‌تواند پیش از رأی‌گیری به نتانیاهو کمک کند یا در صورتی که نتیجه انتخابات قطعی نباشد، به او برای باقی ماندن در مقام نخست‌وزیری یاری برساند.
هشدار محسن رضایی درباره هدف قرار گرفتن تأسیسات انرژی کشورهای همسایه
باعبود گفت هیچ‌کس در توانایی اسرائیل و آمریکا برای «ویران کردن» زیرساخت‌های ایران تردید ندارد، اما جمهوری اسلامی همچنان می‌تواند خسارت «قابل‌توجهی» به کشورهای خلیج فارس وارد کند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در مصاحبه‌ای با دراپ‌سایت نیوز در هفته جاری، تردید چندانی باقی نگذاشت که در صورت ازسرگیری جنگ از سوی آمریکا، ایران تأسیسات انرژی کشورهای خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
او گفت: «اگر راهبرد آمریکا طولانی کردن جنگ و در عین حال استفاده از زیرساخت‌های انرژی کشورهای همسایه برای جبران فشار ناشی از هرمز و حفظ محاصره ایران باشد، دولت‌های آن کشورها نباید تصور کنند که می‌توانند بدون قرار دادن خود در معرض خطر، در جنگ اقتصادی علیه ایران مشارکت کنند.»
فشار این جنگ بر دونالد ترامپ کجاست؟
یکی از پرسش‌های کلیدی درباره دور دوم درگیری‌ها این است که کشورهای خلیج فارس تا چه اندازه می‌توانند در برابر حملات ایران، که ممکن است قیمت انرژی را باز هم افزایش دهد، از خود دفاع کنند.
گزارش بازرس کل آمریکا در ماه سپتامبر اعلام کرد که ایالات متحده در زمینه برخی مهمات کلیدی با «کمبودهای راهبردی در ذخایر» مواجه است.
میدل ایست آی در ماه مارس گزارش داده بود که آمریکا از همان زمان نیز با کمبود موشک‌های رهگیر روبه‌رو بوده است.
این وضعیت مربوط به پیش از چندین هفته درگیری شدید در منطقه بود.
دولت ترامپ بارها وجود کمبود مهمات را رد کرده است.
آسیب‌پذیری کشورهای خلیج فارس در برابر حملات پهپادی
آسیب‌پذیری کشورهای خلیج فارس در برابر پهپادهای ایرانی، با حملات هفته‌های اخیر حوثی‌ها به عربستان سعودی آشکارتر شده است.
عربستان سعودی تحت فشار حملات حوثی‌ها قرار دارد؛ حملاتی که بارها فرودگاه‌ها و تأسیسات مهم انرژی این کشور را هدف قرار داده‌اند.
به گفته مقام‌های عربستان سعودی، از ابتدای اکتبر تاکنون دست‌کم ۲۱ نفر، از جمله زائران مذهبی، در حملات حوثی‌ها به فرودگاه‌های این کشور کشته شده‌اند.
در ماه سپتامبر نیز حمله‌ای که به شبه‌نظامیان عراقی همسو با ایران نسبت داده شد، خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی را هدف قرار داد.
افزایش فشارهای اقتصادی داخلی بر ترامپ با ادامه جنگ
مروان المعشر به میدل ایست آی گفت: «ادامه جنگ فقط مشکلات بیشتری برای کشورهای خلیج فارس به همراه خواهد داشت و روشن است که به تغییر حکومت در ایران منجر نخواهد شد. در همین حال، ترامپ در داخل آمریکا به دلیل افزایش قیمت سوخت و مواد غذایی تحت فشار قرار دارد.»
اما آرون دیوید میلر، که اکنون پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی است، گفت ترامپ ممکن است برخلاف آنچه تصور می‌شود، محدودیت‌های کمتری در تصمیم‌گیری برای خود احساس کند؛ به‌ویژه با توجه به خشم او از ایران به دلیل ناکام گذاشتن برنامه‌هایش برای دستیابی به پیروزی سریع در اوایل سال جاری.
میلر گفت: «هیچ محاسبه هزینه و فایده‌ای وجود ندارد، زیرا دونالد ترامپ در نهایت مشکلی نخواهد داشت. ممکن است در انتخابات میان‌دوره‌ای کنترل مجلس نمایندگان و شاید حتی سنا را از دست بدهد، اما خودش مشکلی نخواهد داشت. خانواده‌اش نیز مشکلی نخواهند داشت. او کتابخانه ریاست‌جمهوری خود را خواهد ساخت.»
او افزود: «هیچ نشانه‌ای از فوریت و عجله ترامپ برای پایان دادن به این وضعیت دیده نمی‌شود. هیچ پاسخ‌گویی وجود ندارد. فشار واقعی بر دونالد ترامپ کجاست؟»
