متخصصان علوم اعصاب میگویند فراموش کردن نام افراد با ناتوانی در تشخیص چهرهها دو پدیده کاملاً متفاوتاند که به شبکههای عصبی جداگانه در مغز مربوط میشوند. به گفته آنان، در حالی که فراموشی گاهبهگاه نامها معمولاً طبیعی است، اختلال در شناسایی چهرههای آشنا میتواند نشانهای هشداردهنده از بیماریهای عصبی تحلیلبرنده مانند آلزایمر و زوال عقل فرونتوتمپورال باشد.
به گزارش جماران به نقل از مجله پزشکی کارشناسان علوم اعصاب هشدار دادهاند که فراموش کردن نام افراد با فراموش کردن چهره آنها دو پدیده کاملاً متفاوت است و هر کدام به سازوکارهای عصبی جداگانهای در مغز مربوط میشوند. به گفته آنان، تشخیص تفاوت میان این دو میتواند به شناسایی زودهنگام برخی بیماریهای عصبی تحلیلبرنده از جمله آلزایمر و زوال عقل فرونتوتمپورال کمک کند.
نیها سینها، متخصص زوال عقل و روانشناس بالینی و مدیرعامل شرکت «ایپوک الدر کر»، در گفتوگو با روزنامه تایمز آو ایندیا توضیح داد که فراموشی نامها و ناتوانی در تشخیص چهرهها برخلاف تصور رایج، دو نوع مشابه از مشکلات حافظه نیستند، بلکه هر کدام به شبکههای عصبی متفاوتی در مغز وابستهاند.
او گفت تفاوت اصلی میان دو فرآیند «بازشناسی» و «بازیابی اطلاعات» است. به گفته وی، به یاد آوردن نام افراد عمدتاً به شبکه حافظه زبانی و توانایی بازیابی اطلاعات وابسته است، در حالی که تشخیص چهرهها بر شبکهای تخصصی از پردازشهای بصری متکی است که وظیفه شناسایی چهرههای آشنا را بر عهده دارد.
سینها توضیح داد که نامها صرفاً برچسبهای کلامی هستند و معمولاً ارتباط تصویری مشخصی ندارند؛ به همین دلیل به خاطر آوردن آنها دشوارتر است، بهویژه زمانی که فرد دچار استرس، خستگی یا حواسپرتی باشد یا در جمعی با تعداد زیادی از افراد حضور داشته باشد.
او افزود که فراموش کردن نامها در موقعیتهای اجتماعی امری طبیعی و بسیار رایج است و حتی افراد سالم نیز ممکن است شخصی را بهخوبی بشناسند اما موقتاً نتوانند نام او را به یاد آورند.
در مقابل، تشخیص چهرهها یک توانایی زیستی بنیادین محسوب میشود که طی هزاران سال تکامل یافته است؛ زیرا نقش مهمی در تعاملات اجتماعی و بقای انسان داشته است. به همین دلیل مغز دارای شبکههای عصبی ویژهای برای این کار است.
مطالعات علمی نشان دادهاند که آسیب یا اختلال در این شبکهها میتواند به وضعیتی به نام «چهرهنشناسی» یا «پروزوپاگنوزیا» منجر شود؛ اختلالی که در آن فرد با وجود سلامت بینایی، قادر به تشخیص چهرههای آشنا نیست.
به گفته متخصصان، دشواری در تشخیص چهرهها میتواند نگرانکنندهتر از فراموشی نامها باشد، زیرا در برخی موارد با بیماریهای عصبی تحلیلبرنده مانند آلزایمر، زوال عقل فرونتوتمپورال و سایر اختلالات عصبی مرتبط است.
سینها تأکید کرد که لغزشهای گاهبهگاه حافظه در بیشتر افراد طبیعی است، اما زمانی باید نگران شد که این مشکلات بهطور مداوم تکرار شوند، شدت بگیرند و بر فعالیتهای روزمره تأثیر بگذارند.
وی توضیح داد که تکرار فراموشی نامها میتواند یکی از نشانههای اولیه افت شناختی باشد، اما از دست دادن توانایی تشخیص چهرهها در برخی انواع زوال عقل، بهویژه زوال عقل فرونتوتمپورال، ممکن است در مراحل اولیه بیماری ظاهر شود.
همچنین تحقیقات مربوط به بیماری آلزایمر نشان میدهد که اختلال در تشخیص چهرهها میتواند همراه با کاهش حافظه رخ دهد و بهطور مستقیم بر روابط اجتماعی و ارتباطات فرد با دیگران تأثیر بگذارد.
او خاطرنشان کرد که فراموش کردن نامها ممکن است برای مدت طولانی مورد توجه قرار نگیرد، اما ناتوانی در شناسایی اعضای خانواده یا افراد نزدیک معمولاً بلافاصله آشکار میشود، زیرا تأثیر مستقیمی بر زندگی روزمره دارد.
کارشناسان سلامت تأکید میکنند که فراموشی خفیف مرتبط با افزایش سن میتواند طبیعی باشد، اما زوال عقل بخشی طبیعی از روند سالمندی نیست و نباید علائم مداوم یا رو به وخامت آن نادیده گرفته شود.
به اعتقاد متخصصان، مهمترین عامل در تشخیص تفاوت میان فراموشی طبیعی ناشی از افزایش سن و یک اختلال عصبی احتمالی، توجه به الگوی تغییرات حافظه در طول زمان است، نه تمرکز بر چند مورد فراموشی گذرا و پراکنده.
