رازی که دانشمندان را حیران کرده... چگونه این پرنده هر سال به همان درخت بازمیگردد؟
به گزارش جماران تحقیقاتی که توسط عصبشناسان دانشگاه کلمبیا انجام شده، تفسیر علمی دقیقی برای رفتار چشمگیر پرندگان چرخریسک (Chickadees) ارائه داده است. این رفتار شامل بازگشت مکرر این پرندگان هر بهار به همان مناطق جنگلی و اغلب به همان درختانی است که قبلاً برای لانهسازی یا ذخیره غذا از آنها استفاده کردهاند.
بر اساس مطالعه منتشر شده در مجله Cell، این رفتار نه تنها به غریزه یا حافظه عمومی متکی است، بلکه به یک مکانیسم عصبی ظریف درون ناحیه هیپوکامپ مغز پرنده بستگی دارد. در این مکانیسم، هر مکان ذخیرهسازی یا تجربه موفق، با الگوی منحصربهفردی از فعالیت عصبی شبیه به "بارکد" ثبت میشود.
این الگو هنگام بازگشت پرنده به همان مکان دوباره فعال میشود و به آن اجازه میدهد حافظه مکانی را با دقت بسیار بالایی بازیابی کند، حتی پس از دورههایی که ممکن است روزها، هفتهها یا ماهها طول بکشد.
محققان اشاره کردند که چرخریسکها قادر به ذخیره و بازیابی دقیق هزاران مکان ذخیرهسازی هستند، که رفتار تکراری آنها در بازگشت به مکانهای خاصی را که قبلاً موفقیت خود را ثابت کردهاند، چه در ذخیره غذا و چه در لانهسازی موفق، توضیح میدهد.
انتخاب محل لانه: تصمیمی زنانه و استراتژیهای دقیق
فرآیند انتخاب محل لانه در اواخر زمستان آغاز میشود، جایی که جفتها چندین حفره بالقوه را قبل از تصمیمگیری نهایی بررسی میکنند و ماده نقش تعیینکنندهای در تعیین محل لانه ایفا میکند.
این پرندگان ترجیح آشکاری برای گونههای خاصی از درختان، به ویژه توسکا و غان، نشان میدهند، زیرا چوب نرمی دارند و حفاری در آنها آسان است. همچنین از درختانی مانند صنوبر و افرای قندی استفاده میشود، جایی که حفرههای نسبتاً پوسیدهای وجود دارد که فرآیند حفاری را تسهیل میکند. در مقابل، این پرندگان نمیتوانند چوبهای سخت را با همان کارایی دارکوبها سوراخ کنند.
ارتفاع حفره نیز عامل مهمی در انتخاب است، زیرا پرندگان زمانی که حفره بالاتر از سطح زمین باشد را ترجیح میدهند. این ارتفاع به ماده میدان دید بهتری میدهد و خطر شکارچیان را کاهش میدهد.
اگرچه نر و ماده فرآیند حفاری را به اشتراک میگذارند، ساخت داخلی لانه به طور کامل توسط ماده انجام میشود، که حفره را با استفاده از خزه، پر و خز حیوانات میپوشاند.
استراتژیهای پنهان کردن لانه و فریب شکارچیان
چرخریسکها از روشهای پیشرفتهای برای پنهان کردن محل لانه استفاده میکنند. آنها تکههای چوب حاصل از حفاری را به مسافتهای بیش از چند متر (بیشتر از ۳ متر) منتقل کرده و سپس آنها را در نقاط پراکنده دور از درخت رها میکنند. این کار از تشکیل تودههایی که ممکن است محل لانه را فاش کند، جلوگیری میکند.
هنگام نزدیک شدن شکارچی، نر رفتار منحرفکننده عمدی انجام میدهد. این رفتار شامل نشستن در نزدیکی شکارچی، بالا و پایین بردن بالها همراه با باز کردن دم برای جلب توجه به دور از لانه است. همچنین جفتها ممکن است چندین حفره را به طور همزمان حفر کنند تا دشواری تعیین محل واقعی لانه را افزایش دهند.
حمایت از بقای پرندگان در محیطهای شهری
این مطالعه نشان میدهد که جعبههای لانهسازی مصنوعی میتوانند به طور مؤثری حفرههای طبیعی مورد علاقه این پرندگان را شبیهسازی کنند، به ویژه در مناطقی که درختان قدیمی کمیاب هستند. شرط لازم این است که ورودی جعبه متناسب با اندازه چرخریسک باشد تا از ورود پرندگان بزرگتر و رقابتجوی جلوگیری شود.
نتایج همچنین توصیه میکند که جعبههای لانهسازی سالی یک بار تمیز شوند تا تجمع انگلهایی که ممکن است بین فصول منتقل شوند، کاهش یابد.
در زمستان، این پرندگان به منابع غذایی اضافی متکی هستند، به طوری که از دانخوریها بازدید کرده و از تخمه آفتابگردان، بادام زمینی و پیه حیوانی تغذیه میکنند.
در دسترس بودن غذا در ماههای سرد به افزایش شانس بقای سالم آنها تا فصل تولید مثل کمک میکند.
از غریزه تا حافظه عصبی دقیق
محققان نتیجه گرفتند که رفتار بازگشت سالانه به همان مکانها را نمیتوان تنها با غریزه توضیح داد، بلکه نتیجه مستقیم یک سیستم حافظه عصبی پیشرفته است که تجارب موفق را با دقت مکانی و زمانی بالا ثبت میکند.
بنابراین، بازگشت چرخریسکها به همان درختان هر بهار صرفاً یک رفتار تکراری نیست، بلکه فراخوانی خاطرات عصبی خاص مرتبط با موفقیتهای گذشته است که آن مکانها را به "انتخابهای محاسبهشده" درون مغز پرنده تبدیل میکند.
