سخنان اخیر حجتالاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی درباره ضرورت حمایت از صلح، مذاکره و تقدم مصالح ایران و ملت بر هر ملاحظه دیگری، سخنانی سنجیده، مسئولانه و برخاسته از آموزههای اصیل اسلام و تجربه تاریخی انقلاب اسلامی است. به گمان من، در شرایط حساس کنونی، تأکید بر عقلانیت، گفتوگو و پرهیز از جنگ، نه یک موضع سیاسی، بلکه یک ضرورت دینی، ملی و اخلاقی است.
سخنان اخیر حجتالاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی درباره ضرورت حمایت از صلح، مذاکره و تقدم مصالح ایران و ملت بر هر ملاحظه دیگری، سخنانی سنجیده، مسئولانه و برخاسته از آموزههای اصیل اسلام و تجربه تاریخی انقلاب اسلامی است. به گمان من، در شرایط حساس کنونی، تأکید بر عقلانیت، گفتوگو و پرهیز از جنگ، نه یک موضع سیاسی، بلکه یک ضرورت دینی، ملی و اخلاقی است.
یکی از نکات مهم در سخنان ایشان، ردّ این اندیشه است که صلحخواهی را خیانت و مذاکره را خلاف راه و مرام امام حسین(ع) معرفی میکند. این برداشت، نه با قرآن کریم سازگار است و نه با سیره پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع). خداوند در قرآن میفرماید: «وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ» (انفال: ۶۱)؛ اگر طرف مقابل به صلح گرایش یافت، تو نیز بدان گرایش پیدا کن و بر خدا توکل نما. همچنین در آیهای دیگر تصریح میکند: «وَالصُّلْحُ خَیْرٌ» (نساء: ۱۲۸)؛ صلح و آشتی، بهتر است.
اگر به تاریخ اسلام نیز بنگریم، صلح حدیبیه از بزرگترین پیروزیهای سیاسی پیامبر اکرم(ص) بود و صلح امام حسن مجتبی(ع) نیز برای حفظ اسلام، جان مسلمانان و آینده امت اسلامی صورت گرفت. این دو تجربه بزرگ تاریخی نشان میدهد که مذاکره و صلح، در جای خود، نه نشانه ضعف، بلکه جلوهای از تدبیر، شجاعت و دوراندیشی است.
از همین منظر، تأسفآور است که هنوز کسانی میکوشند هر سخن از مذاکره، تفاهم و کاهش تنش را با برچسبهایی چون «خیانت» و «سازش» بیاعتبار کنند و حتی برای این ادعا رنگ و بوی دینی بتراشند. چنین رویکردی نه با مبانی اسلام سازگار است، نه با سیره اهلبیت(ع) و نه با مصالح امروز ایران. دفاع از عزت و استقلال کشور، هیچ تعارضی با بهرهگیری از دیپلماسی و گفتوگو برای دفع خطر جنگ و تأمین منافع ملی ندارد.
امروز کشور بیش از هر زمان دیگری به آرامش، همبستگی و عقلانیت نیازمند است. مردم از فشارهای اقتصادی، نگرانیهای معیشتی و نااطمینانی نسبت به آینده رنج میبرند و هیچ انسان دلسوزی نمیتواند خواهان گسترش جنگ و تشدید بحران باشد. در چنین شرایطی، هر اقدامی که بتواند از سایه جنگ بکاهد، امنیت کشور را تقویت کند و راه را برای توسعه و رفاه مردم هموار سازد، شایسته حمایت است.
از این رو، از تأکید آقای خاتمی بر حمایت از مذاکرات، پشتیبانی از مذاکرهکنندگان و ضرورت حفظ فرصتهای بهوجودآمده برای رسیدن به توافقی پایدار استقبال میکنم. باور دارم که امروز حمایت از دیپلماسی، در حقیقت حمایت از امنیت ملی، آرامش جامعه و آینده ایران است.
همچنین امیدوارم همه شخصیتهای سیاسی، علما، اندیشمندان، رسانهها و نهادهای فرهنگی، به جای دامن زدن به دوگانگیها و افراطگرایی، در ترویج فرهنگ گفتوگو، مدارا و صلحطلبی بکوشند. تجربههای تلخ گذشته به ما آموخته است که جنگ، هرچند آغازش آسان باشد، پایانش در اختیار آغازکنندگان آن نیست و بیشترین هزینه آن را مردم میپردازند.
امروز پاسداری از ایران، حفظ جان و کرامت مردم و گشودن افقی روشنتر برای آینده کشور، اقتضا میکند که صلح شرافتمندانه، مبتنی بر عزت، حکمت و مصلحت، به عنوان یک راهبرد ملی مورد حمایت قرار گیرد. چنین صلحی عقبنشینی نیست؛ بلکه نشانه بلوغ سیاسی، مسئولیتپذیری و وفاداری به اسلام، ایران و منافع ملت است.
سید محمدعلی ایازی
1405/4/26
