بازنشرهای آتش‌بس در توئیتر ایران؛ قطب‌بندی سه‌گانه با یک غایب بزرگ/ بازخوانی یک شبکه: چه کسانی روایت آتش‌بس ایران و آمریکا-اسرائیل را در توئیتر فارسی ساختند؟

پایگاه خبری جماران، محمد تقی زاده: پس از هفته‌ها تنش نظامی میان ایران و آمریکا-اسرائیل، توافقی غیرمنتظره برای آتش‌بس دو هفته‌ای در ساعات پایانی ضرب‌الاجل ترامپ منعقد شد. این آتش‌بس اما از ابتدا با ابهاماتی جدی همراه بود: روایت ایران و آمریکا از شروط توافق متفاوت بود، اسرائیل اعلام کرد آتش‌بس شامل لبنان نمی‌شود و تنگه هرمز نیز به صحنه منازعه جدیدی تبدیل شد. معاون رئیس‌جمهور آمریکا، این توافق را «شکننده» توصیف کرد.

در چنین شرایطی، جنگ نظامی تنها یک روی ماجرا بود. روی دیگر این بحران، جنگ روایت‌ها در توئیتر فارسی بود. توئیتر با وجود فیلتر بودن در ایران، به عرصه اصلی کشمکش میان سلطنت‌طلبان، اصلاح‌طلبان، اصولگرایان و گروه‌های مخالف مسلح مانند سازمان مجاهدین خلق تبدیل شد. اما چرا تحلیل شبکه بازنشر توئیت‌ها اهمیت دارد؟ به سه دلیل ساده: اول، بازنشر کردن توئیت دیگران نشانه تأیید و همسویی است، نه صرفاً گفت و گو یا مخالفت. دوم، این تحلیل ساختار پنهان قدرت و نفوذ را نشان می‌دهد و مشخص می‌کند کدام جریان توانسته شبکه منظم‌تری از بازنشرکنندگان حول خود بسازد. سوم، به ما امکان می‌دهد هماهنگی‌های پنهان و رفتارهای سازمان‌یافته در فضای مجازی را شناسایی کنیم. در ادامه این گزارش، نشان خواهیم داد که کدام جریان موفق شد روایت خود از آتش‌بس را در توئیتر فارسی مسلط کند و کدام جریان‌ها عملاً از این میدان غایب بودند.

بر اساس داده‌های حاصل از تحلیل بیش از ۵۸ هزار توئیت، شبکه بازنشرها به چهار خوشه اصلی تقسیم شده که هر یک گفتمان سیاسی مشخصی را بازتاب می‌دهند. آنچه این گراف را متمایز می‌کند، نه فقط محتوای توئیت‌ها، بلکه میزان سازمان‌یافتگی و انسجام هر خوشه در بازنشرهاست. در این میان، بیشترین میزان بازنشر متعلق به توئیت‌های رضا پهلوی بوده که نشان از یک شبکه منظم و تعریف‌شده حول او در توئیتر فارسی دارد. در مقابل، اصولگرایان با حضور حداقلی و اغلب با چهره‌های ناشناخته و کم‌فعال ظاهر شده‌اند که به نظر می‌رسد به طیف مصاف و پایداری نزدیک بودند.

تحلیل شبکه بازنشرها

خوشه اول در سمت چپ گراف، متعلق به طرفداران سرکرده فرقه رجوی است. این خوشه به صورت کاملاً جداگانه و بدون اتصال به دیگر خوشه‌ها قرار گرفته و بیشتر بازنشرها حول اکانت Maryam_Rajavi_P متمرکز بوده است. گفتمان این خوشه بر اساس تحلیل محتوای توئیت‌ها، حول محور «راه‌حل سوم» شکل گرفته است. مریم رجوی ضمن استقبال از آتش‌بس به عنوان تصمیمی مناسب در حساس‌ترین لحظه، آن را گامی برای پایان جنگ می‌داند اما تأکید دارد که صلح پایدار تنها با سرنگونی توسط مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافته به دست خواهد آمد. شعار کلیدی این خوشه این است که صلح پایدار تنها از طریق سرنگونی رژیم حاصل می‌شود، نه از طریق مذاکره با آن. ساختار بازنشر در این خوشه متمرکز و بسته است و نشان از استراتژی بازنشر هماهنگ بدون ائتلاف تاکتیکی با سایر گروه‌ها دارد.

خوشه دوم که در همان سمت چپ اما در یک خوشه متصل به هم قرار دارد، متعلق به سلطنت‌طلبان است. این خوشه خود به سه زیرگروه تقسیم می‌شود. زیرگروه اول با رنگ آبی و محوریت رضا پهلوی، اصلی‌ترین قطب سلطنت‌طلب در این شبکه است. زیرگروه دوم با رنگ بنفش و محوریت مراد ویسی و علی‌حسین قاضی‌زاده، به عنوان اهرم‌های فشار مکمل عمل می‌کنند. زیرگروه سوم با رنگ نارنجی شامل مخالفان نظام و حامیان پهلوی است که کاربرانی مانند RaziehShin و مینا قربانی با نام کاربری minamonteguide از کاربران فعال این گروه بودند. گفتمان غالب در این خوشه بر تضعیف بی‌سابقه جمهوری اسلامی و نزدیکی به فروپاشی متمرکز است. رضا پهلوی آتش‌بس را نشانه شکست می‌داند و تأکید می‌کند که ضربات وارد شده بر پیکر جمهوری اسلامی بی‌سابقه و جبران‌ناپذیر است. بیشترین حجم بازنشر در کل شبکه به این خوشه تعلق دارد که نشان از سازمان‌دهی منظم و هدفمند بازنشرها حول رضا پهلوی دارد.

خوشه سوم در سمت راست گراف، متعلق به اصلاح‌طلبان به همراه گروه کوچکی از اصولگرایان است. حضور حداقلی اصولگرایان و نبود چهره‌های شاخص آنها از نکات مهم این شبکه محسوب می‌شود. در این خوشه، رضا مقصودی فیلمنامه‌نویس، مسعود پزشکیان، علی قلهکی و طرفداران علی‌اکبر رائفی‌پور حضور دارند.

دو رابطه حائز اهمیت در این خوشه مشاهده می‌شود: نخست نزدیکی گروه بازنشرکنندگان رائفی‌پور به رضا مقصودی، و دوم نزدیکی مینا قربانی (که در خوشه سلطنت‌طلبان نارنجی قرار داشت) به مسعود پزشکیان.

گفتمان اصلاح‌طلبان در این شبکه بر دیپلماسی به عنوان مکمل میدان و مدیریت هوشمندانه بحران استوار است. اصلاح‌طلبان آتش‌بس را آغازی برای مسیر پیروزی می‌دانند، اما با لحنی محتاطانه نسبت به فریب و توطئه‌گری آمریکا و اسرائیل هشدار می‌دهند. در مقابل، گفتمان اصولگرایان حاضر در این خوشه (که عمدتاً چهره‌های ناشناخته و نزدیک به طیف مصاف و پایداری هستند) بر پیروزی عظیم و تحمیل شروط ایران به آمریکا متمرکز است.

 مسعود پزشکیان در پربازدیدترین توئیت این مجموعه، آتش‌بس را ثمره خون رهبر معظم انقلاب شهید و دستاورد حضور همه مردم در صحنه توصیف کرده است.

برای شفاف‌سازی بیشتر، جدول زیر ساختار خوشه‌ها، گفتمان غالب و میزان بازنشر هر گروه را به صورت فشرده نمایش می‌دهد.

در جمع‌بندی نهایی این گزارش می‌توان گفت که شبکه بازنشر توئیت‌های مربوط به آتش‌بس در توئیتر فارسی، عمدتاً تحت سلطه گفتمان سلطنت‌طلبانه با سازمان‌دهی منظم حول رضا پهلوی قرار داشته است. در مقابل، جریان حاکمیت و نظام از طریق اصولگرایان حضور ضعیف و حاشیه‌ای داشته و اصلاح‌طلبان نیز با وجود حضور چهره‌هایی مانند پزشکیان و مقصودی، نتوانسته‌اند انسجام بازنشر قابل مقایسه‌ای با خوشه سلطنت‌طلب ایجاد کنند. خوشه مریم رجوی نیز به صورت کاملاً منزوی عمل کرده است. دو نقطه اتصال فراقطبی قابل تأمل شامل نزدیکی طرفداران رائفی‌پور به رضا مقصودی و نزدیکی مینا قربانی (از خوشه سلطنت‌طلب نارنجی) به مسعود پزشکیان، می‌تواند نشانه اولیه از شکل‌گیری جریان‌های فراجناحی در فضای مجازی ایران باشد که نیاز به پایش مستمر دارد.َ

دلیل ازدحام و انسجام خوشه سلطنت طلبان و گرایش ها و تنوع وابستگان آنها، تاکید و تمرکزی است که طرفداران پهلوی روی رسانه اجتماعی توئیتر داشتند و هر لحظه و در خصوص هر موضوع به صورت منسجم و فراگیر تولید محتوای نشری و بازنشری میکنند.