معلوم نیست آنچه که ترامپ در رابطه با توسعه برنامه موشکی ایران به زبان آورد، در پشت میز مذاکره با نتانیاهو هم مورد تأکید قرار داده باشد. مصاحبه بعدی نتانیاهو با فاکس نیوز که اعلام نمود اسرائیل به دنبال افزایش تنش با ایران نیست، نشان از این دارد که نباید نخستوزیر اسرائیل در موافقت با درخواست خود مبنی بر مشارکت آمریکا برای حمله به امکانات موشکی ایران موفق عمل کرده باشد. لذا احتمال کمی وجود دارد که در هفتهها و یا ماههای آینده شاهد یک درگیری مستقیم بین ایران و اسرائیل باشیم؛ هر چند که آمادگی برای دفاع از کشور یک ضرورت است.
قبل از سفر نتانیاهو به آمریکا و دیدار با دونالد ترامپ در فلوریدا، اکثر تحلیلگران نظرشان بر این بود که نخستوزیر اسرائیل نمیتواند به خاطر توسعه برنامه موشکی، مجوز ترامپ را برای حمله به ایران بگیرد. علتش این بود که هم در سند امنیت ملی آمریکا در رابطه با برنامه موشکی ذکری نشده بود و هم این تحلیل وجود داشت که به دلیل تأکید مکرر ترامپ بر نابودی امکانات غنیسازی ایران در چهار سایت بمباران شده و نیز تأکید وی بر صلح در خاورمیانه، پاسخش به درخواست نتانیاهو منفی خواهد بود.
ولی به طور غیرمنتظره ترامپ در پاسخ سؤال خبرنگاران در رابطه با توسعه برنامه موشکی، اظهار داشت که در صورت ادامه فعالیت توسعه موشکی، با حمله به تأسیسات فوق موافقت خواهد کرد و علاوه بر آن در صورت آغاز غنیسازی مجدد، دستور فوری حمله را خواهد داد.
با توجه به نکات فوق این سؤالات مطرح میشود که اولا چرا ترامپ در رابطه با برنامه موشکی ایران چنین موضع تند و تهاجمی اتخاذ کرد و دیگر آنکه آیا ترامپ عملا به آنچه در مصاحبه اعلام کرد، متعهد خواهد بود یا خیر؟ هیچکس تردید ندارد که جمهوری اسلامی برای تقویت سیستم موشکی خود تلاش میکند تا هم نوعی بازدارندگی ایجاد مینماید و هم در صورت حمله بتواند ضربات مؤثری را به دشمن وارد نماید؛ نکتهای که ترامپ آنرا خوب میداند. پس چرا چنین پاسخی را به خبرنگاران داده است؟
اول اینکه قبل از مصاحبه به یک باره در ایران افزایش قیمت دلار و طلا سرعت گرفت و موجب نارضایتی در جامعه شد؛ که رسانه ها به انعکاس آن پرداختند. به نظر میرسد ترامپ تا حدی ذوقزده شد و در مورد موضوعی اظهار نظر کرد که هدف وی بیشتر ایجاد یک جنگ روانی بود.
دوم اینکه آمریکا به انتخابات سنا نزدیک میشود. حزب جمهوریخواه به دو گروه متفاوت تقسیم شده است. رویکرد اول با نگاه جدید به اسرائیل که معتقد است نباید آمریکا این همه هزینه برای اقدامات اسرائیل بدهد. رویکرد دوم محافظهکاران سنتی و طرفدار اسرائیل هستند که از این وضعیت پیش آمده در حزب نگرانند. لذا با توجه به حضور نتانیاهو در آمریکا در واقع ترامپ با این حرف خود به دنبال کسب نظر لابی اسرائیل در آمریکا بود. در هفتههای اخیر مسأله توسعه موشکی ایران نگرانیهایی را در اسرائیل و در میان طرفداران رژیم به وجود آوده است.
سوم اینکه نتانیاهو در ملاقات خود با ترامپ نتوانست آنچه که در رابطه با غزه و سوریه میخواهد به دست آورد. ترامپ تأکید نمود که مرحله دوم طرح صلح غزه در ۱۵ ژانویه آغاز میشود و خواهان ثبات در سوریه و کمک به رئیس جمهور آن کشور احمدالشرع است. لذا به نظر میرسد ترامپ با اشاره به مسأله موشکی که کنترل آن از درخواستهای اصلی نتانیاهو است، خواست تعادلی را برقرار نماید و جناح طرفدار اسرائیل را راضی نگه دارد.
بنابراین معلوم نیست آنچه که ترامپ در رابطه با توسعه برنامه موشکی ایران به زبان آورد، در پشت میز مذاکره با نتانیاهو هم مورد تأکید قرار داده باشد. مصاحبه بعدی نتانیاهو با فاکس نیوز که اعلام نمود اسرائیل به دنبال افزایش تنش با ایران نیست، نشان از این دارد که نباید نخستوزیر اسرائیل در موافقت با درخواست خود مبنی بر مشارکت آمریکا برای حمله به امکانات موشکی ایران موفق عمل کرده باشد. لذا احتمال کمی وجود دارد که در هفتهها و یا ماههای آینده شاهد یک درگیری مستقیم بین ایران و اسرائیل باشیم؛ هر چند که آمادگی برای دفاع از کشور یک ضرورت است.
ترامپ در مصاحبه دیگری اعلام نمود که ۵ موضوع مهم را با نتانیاهو به بحث خواهد گذاشت که این موضوعات میتواند غزه، لبنان، سوریه، ایران و احتمالا عفو نخستوزیر رژیم باشد. به نظر نمیرسد در مورد چهار موضوع اول تغییر چندانی در سیاست آمریکا شاهد باشیم و ترامپ بر طرح صلح خاورمیانه جدید خود اصرار دارد. در مورد عفو نتانیاهو با توجه به اینکه هم ترامپ و هم نتانیاهو کتبا تقاضای عفو کردهاند، ولی تاکنون به خاطر مخالفت احزاب مخالف چنین اتفاقی رخ نداده است؛ هر چند که ترامپ قول داد که آن را دنبال کند.
..........................................................................
* استاد ژئوپلیتیک
