اخیرا در سامانهء مجلس طرح سهفوریتی خروج ایران از انپیتی بارگذاری شدهاست. از زمان تجاوز آمریکا و اسرائیل اولین بار است که مجلس شورای اسلامی اقدامی برای تصویب یک قانون انجام میدهد.
این در حالی است که از شروع حملهء تجاوزکارانه، یکی از سیاستهای جنگی دشمن به شهادت رساندن مقامات لشگری و کشوری ایران بوده است. به همین دلیل مجلس شورای اسلامی از روز نخست جنگ تا الان بخاطر عدم امنیت و احتمال قوی هدف قرار گرفتن توسط دشمن به درستی تعطیل بوده و هیچ جلسهای برگزار نکردهاست.
با توجه به ردگیریهای دشمن از نظر امنیتی امکان آن هم نیست که حدود ۳۰۰ نماینده در ساختمان دیگری غیر از ساختمان رسمی مجلس جلسهای تشکیل دهند.
اینک این سوال مطرح است که آیا قوهء مقننه تعطیل بوده و تا پایان جنگ تعطیل خواهد ماند و به این ترتیب یک رکن از قوای سهگانهء کشور معلق میماند؟
اصل شصت و سوم قانون اساسی میگوید: «دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی چهار سال است. انتخابات هر دوره باید پیش از پایان دوره قبل برگزار شود؛ به طوری که کشور در هیچ زمان بدون مجلس نباشد.» این اصل مربوط به تدام ادوار مجلس است. یعنی وقتی دوره چهارسالهء مجلس تمام میشود، فورا و بلافاصله دورهء جدید آغاز شود.
در شرایط جنگی امروز مجلس وجود داشته و دورهء جاری آن معتبر است، ولی به دلیل شرایط امنیتی خاص ناشی از جنگ نمیتواند جلسه تشکیل داده و وظایف خود را، که مهمترین آنها وضع قانون است، به انجام رساند. مبنای اصل شصت و دوم حضور عملی مجلس و انجام وظیفهء آن است. وقتی مجلس امکان فعالیت ندارد، در حکم فقدان مجلس و مشمول قسمت پایانی اصل شصت و دوم است که الزام میکند کشور نباید هیگاه بدونمجلس باشد.
آیا مجلس میتواند در این شرایط اضطراری و از باب «الضرورات تبیحالمحظورات» بدون جلسه با جلسهء آنلاین مبادرت به تشکیل جلسهء آنلاین کرده و وظایف خود را انجام دهند؟
پاسخ قطعی به این پرسش نمیتوان داد.
نکتهء اول این است که جلسهء آنلاین نیز احتمالا توسط دشمن قابل ردگیری بوده و امنیت نمایندگان را منفردا به مخاطره اندازد.
دوم اینکه طبق قانون اساسی جلسات مجلس باید علنی بوده و مذاکرات مستقیما از رادیو منتشر شود. تشکیل جلسه علنی بدون انتشار از رادیو نقض شصت و نهم قانون اساسی است.
اگر به تشخیص مقامات صالح مشکل امنیتی برای جلسهء آنلاین وجود نداشته باشد و امکان انتشار مستقیم جلسهء آنلاین از رادیو فراهم باشد، مجلس میتواند به همین ترتیب جلسه داشته باشد و انجام وظیفه کند.
در غیر این صورت مجلس امکان تشکیل نداشته و کشور در طول مدت جنگ فاقد قوهء مقننه خواهد بود.
قانون اساسی چنین وضعیتی را پیشبینی نکرده و معلوم ننموده که وقتی مجلس به هر دلیل وجود ندارد و یا امکان فعالیت ندارد تکلیف چیست؟
اگرچه جنگ موجب بروز وضعیت استثنایی است و در وضعیت استثنایی برخی قوانین به شکل جزئی یا کلی ممکن است معلق شوند، اما این تعلیق شامل قانون اساسی نمیشود.
فقدان مجلس به منزلهء تعلیق فصلی مهم از قانون اساسی است.
صرفنظر از امر سیاسی و ترکیب و گرایش حزبی و گروهی دورهء کنونی مجلس، سازمان حقوقی کشور در همه حال باید در چارچوب قانون اساسی و حقوق ملت حرکت کند.
جنگ تجاوزکارانهای که علیه ایران راه انداختهاند، مانند هر جنگی دفاع از کشور در برابر دشمن را در اولویت قرار میدهد. با این همه، مسالهء وجود یا فقدان عملی مجلس در شرایط کنونی مسالهء بزرگ و مهمی است که قانون اساسی پاسخی برای آن ندارد.
