حجتالاسلام و المسلمین مهدی مهریزی طی سخنانی در دهمین نشست از سلسله نشستهای فقهپژوهی دفتر مرحوم آیتالله العظمی یوسف صانعی، گفت: دیدگاه مرحوم امام و شاگردان ایشان بر این مبنا استوار بود که فقه ما میتواند مشکلات و چالشها را حل کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران با اشاره به اینکه دیدگاه مرحوم امام و شاگردان ایشان بر این مبنا استوار بود که فقه ما میتواند مشکلات و چالشها را حل کند، گفت: به باور بنده مرحوم آیتالله صانعی با یک نگاه عینی به مسائل پرداختند. خیلیها در سالهای اخیر صرفاً راجع به مقاصد صحبت میکنند، اما فتوای نو و جدیدی نداشتند. از یک طرف میگویند به مقاصد میپردازیم و ادعای روشنفکری دارند، اما هیچ فتوای جدید نداشتند؛ بلکه مثل مشهور نظر دادهاند. اگر ما میخواهیم به این مسائل بپردازیم، باید خروجی آن در صدور فتاوایی ظهور و بروز داشته باشد که بتواند مشکلات زندگی امروز را رفع کند.
به گزارش خبرنگار جماران، حجتالاسلام و المسلمین مهدی مهریزی طی سخنانی در دهمین نشست از سلسله نشستهای فقهپژوهی دفتر مرحوم آیتالله العظمی یوسف صانعی، با موضوع «علت و حکمت در استنباطهای فقهی با تأکید بر مبانی و آراء مرحوم آیت اللهالعظمی صانعی» گفت: در زمانه ما فقه با چالشهای مختلفی روبرو است؛ یعنی بخشهایی که ما در فقه با آن رو به رو هستیم. برای بشر و انسان امروز اعم از مسلمان و غیر مسلمان، سنی یا شیعه، پرسشهای زیادی مطرح هست یا به تعبیر دیگر چالشهای زیادی را ایجاد میکند، که یک بخش از این چالشها درباره مسائل جدید و نوظهوری مثل مسائل پزشکی، مسائل اقتصادی، بحثهای رسانهای و بحثهای سیاست است.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران افزود: چون اینها قبلاً با این وسعت و گستردگی نبوده و اکنون ایجاد شده، با این مسأله مواجه است که چطور اینها را حل و فصل کند. اما یک بخش بزرگی از این چالشها همان اموری است که در گذشته مطرح بوده، امروزه راجع به مسائل کیفری، دینی و فقهی سؤال هست. آیا مجازات اعدام، قصاص، سنگسار، قطع دست سارق باشد؟ اینها محل بحث است، یعنی بخشی از مسائل کیفری و جزایی برای بشر امروز هست که در دنیا این مباحث مطرح میشود، و این چالش را ایجاد کرده است.
وی با اشاره به چالشهای فقهی زندگی امروز، تصریح کرد:ملاحظه کنید در حوزه مسائل زنان بحثهای حقوقی زیادی وجود دارد که اینها چالش است. بنده یک مقاله حدود 30 سال قبل نوشتم. ادبیات قانون مدنی ایران، ادبیات مذکر است. قانون مدنی برگرفته از فقه امامیه است، لذا مرد میتواند هرگاه بخواهد زن خود را طلاق بدهد، خیلی از حقوق و اختیارات در حوزه زندگی زناشویی را به مرد اختصاص داده است. مسائل مربوط به حقوق بشر و آزادی بیان هم چالش دیگری است.
مهریزی افزود: منشأ و زمینه این چالشها گسترش علوم و فناوری و سرعت ارتباطات و مبادلات فرهنگی است. در واقع وسعت قلمرو این امور در زندگی است. میزان درک، فهم، شعور، آگاهی، دانش و سطح آگاهی افراد بالا رفته و همه زود میفهمند، لذا پرسشها روز به روز بیشتر میشود فقه اسلامی و فقه امامیه با این چالشها در حوزه مسائل کهن و مسائل نو مواجهه است.
وی در خصوص نحوه مواجهه با این چالشها گفت: روشنفکران مسلمان میخواهند با تحلیلهایی، تغییرات جدی و عمده در احکام و قوانین فقهی انجام دهند. معمولا تحلیلهای روشنفکران دینی فرافقهی است و معمولاً خاستگاه این دسته افراد حوزوی نیست؛ بلکه مسلمانان دینداری هستند که تحصیلات دانشگاهی دارند و دانش آموخته دانشگاه هستند که با نگاههای فرافقهی میخواهند راجع به فقه قضاوت کنند.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران افزود: فقیهان و محققان نواندیش که خاستگاه حوزوی دارند، با بینش و نگرش رایج فقه و اجتهاد میخواهند مسائل و احکام را بررسی و تحلیل کنند و خارج از این چهارچوب عمل نمیکنند. یعنی همین علم اصولی که داریم و در آن قرآن، سنت، اجماع و عقل هست. این نگرش معتقد است که ما با بازخوانی مجدد ادلّه و احیای آن ظرفیتهایی که در فقه و اصول هست و به فعلیت رساندن آنها میتوانیم این کار را انجام بدهیم.
وی ادامه داد: مرحوم آیت الله صانعی را من در این گروه قرار میدهم و به باور بنده در سطح کلیتر، دیدگاه مرحوم امام و شاگردان ایشان بر این مبنا استوار بود که فقه ما این ظرفیت را دارد که با همین سیستم بتواند مشکلات و چالشها را حل کند و به موازات زندگی امروزی باشد. بعضی میگویند همین قانون اساسی که ما داریم آنقدر ظرفیت در آن هست که اگر آنها احیا شود، لازم نیست هر روز قانون اساسی بنویسیم. فقه این ظرفیتها را دارد.
مهریزی یادآور شد: مرحوم آیتالله صانعی این نوع نگرش و مکتب فکری را در حوزه تبیین نمود. آیتالله صانعی و کسانی که همانند ایشان به این نوع تفکر و بینش تمایل داشتند، در واقع معتقدند که با استفاده از همین ظرفیتهای فقهی، فقها باید یک مراجعه جدی و اهتمام ویژه به قرآن آغاز کنند، مراجعه فقها یا مجتهدان به آیات کم است. اگر کسی به قرآن مراجعه کند و فقه را از قرآن آغاز کند، این چنین نیست که آیات قرآن فقط کلیات و مسلّماتی است که به آن باور داریم. خیلی بیش از اینها در آیات قرآن وجود دارد و خط و جهت دهنده فقه است.
وی افزود: دومین کاری که ایشان معتقد بودند و به نظر میرسد آن ظرفیتها را احیا کردند، این است که ما آنچه که در متون فقهی به عنوان علت آمده میتواند به بسیاری از شبهات پاسخ بدهد. نکته سومی که ایشان دارند که به نظر من برجسته است استفاده از برخی از قواعد و مقاصد کلی شریعت مثل قاعده عدالت، قاعده کرامت انسان، قاعده شریعت سهله و قاعده معاشرت به معروف در مورد خانواده بود. اینها یک بخش از نگرش و مکتب فکری است که ایشان برای بیان فتاوای جدیدی که ارائه دادند، به آنها استناد جستند و آیات قرآن را به عنوان علت گرفتند و اینها را به حکمت حمل نکردند.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران با اشاره به حدود 60 مورد نوآوری فقهی مرحوم آیتالله العظمی صانعی، گفت: به باور بنده مرحوم آیتالله صانعی با یک نگاه عینی به مسائل پرداختند. خیلیها در سالهای اخیر صرفاً راجع به مقاصد صحبت میکنند، اما فتوای نو و جدیدی نداشتند. از یک طرف میگویند به مقاصد میپردازیم و ادعای روشنفکری دارند اما هیچ فتوای جدید نداشتند؛ بلکه مثل مشهور نظر دادهاند. اگر ما میخواهیم به این مسائل بپردازیم، باید خروجی آن در صدور فتاوایی ظهور و بروز داشته باشد که بتواند مشکلات زندگی امروز را رفع کند.
وی در بخش پایانی سخنان خود گفت: باید مبانی و مکتب فکری آیتالله صانعی منقح و مکتوب شود؛ اینها تأثیرگذار است. یعنی از فوت ملا امین که سال 1036 بوده، نزدیک به 400 سال گذشته، هنوز تأثیرگذار است. همان کلمهها در کتاب اصولی تکرار میشود، همان عبارتها در کتاب فقهی تکرار میشود. وقتی یک فقیه نواندیشی داریم که الگویش مجموعه مجمع الفائده و البرهان محقق اردبیلی میشود، این مکتب فکری باید مکتوب شود.
