اگرچه حق مستقل و جداگانهای برای دسترسی شهروندان به اینترنت در ایران وجود ندارد، قطع اینترنت به جز خسارت روزانه ۵ همتی به کسبوکارهای اینترنتی، خسارات دیگری نیز بر جای میگذارد؛ به طوری که دسترسی به اینترنت آزاد به عنوان دروازهای برای احقاق سایر حقوق شهروندان مانند امکان برقراری ارتباط با اعضای خانواده، آموزش و حتی سلامت عمل میکند. از این روی، قطع گسترده و طولانی اینترنت به عنوان اقدامی تلقی میشود که طیف وسیعی از حقوق شهروندان - جز مسأله معیشت - را نقض میکند.
پایگاه خبری جماران، آوا شجاعی: ۴۵ روز است که همراه با استرس، اضطراب و تمام آنچه یک جنگ بر اعضای یک جامعه تحمیل میکند، مصائب «عدم دسترسی به اینترنت بینالملل» هم بر ۹۹ درصد جامعه تحمیل شده است؛ و در طرح اولین مطالبات برای بازگشت آنچه در برهههایی گرفته میشود، صرفا به خسارت این قطعی در حوزه کسبوکارهای اینترنتی پرداخته شده و سایر پیامدهای عدم امکان دسترسی به اینترنت بینالملل، مغفول ماندهاست.
در ایران حق دسترسی به اطلاعات، ذیل حق آزادیبیان یعنی اصل ۲۴ قانون اساسی قابل شناسایی است. اما این حق، مطلق نیست و بر اساس قانون میتوان برای حفظ امنیت ملی و نظم عمومی، محدودیتهایی برای آن اعمال کرد. در این راستا، مقامات مسئول معتقدند که مسدودسازی موقت برخی پلتفرمها جهت جلوگیری از خشونت و تهدیدات امنیتی، اقدامی قانونی و مشروع است.
اگرچه حق مستقل و جداگانهای برای دسترسی شهروندان به اینترنت در ایران وجود ندارد، قطع اینترنت به جز خسارت روزانه ۵ همتی به کسبوکارهای اینترنتی، خسارات دیگری نیز بر جای میگذارد؛ به طوری که دسترسی به اینترنت آزاد به عنوان دروازهای برای احقاق سایر حقوق شهروندان مانند امکان برقراری ارتباط با اعضای خانواده، آموزش و حتی سلامت عمل میکند. از این روی، قطع گسترده و طولانی اینترنت به عنوان اقدامی تلقی میشود که طیف وسیعی از حقوق شهروندان - جز مسأله معیشت - را نقض میکند.
بیخبری از خانواده
با قطعی اینترنت بینالملل بسیاری از ایرانیان خارج از کشور اگر چه خارج از محدوده اعمال قوانین ایران قرار دارند، تحت تأثیر قرار میگیرند و بیخبری از عزیزانشان سلامت روان آنها را تحت تاثیر قرار داده است.
مهران ۳۴ ساله که برای تحصیل در یکی از دانشگاههای کانزاس سیتی آمریکا پذیرش گرفته از حس گناه و اضطرابش در پی بیخبری از خانوادهاش میگوید: «من زمانیکه ایران بودم دوره ارشدم رو برق دانشگاه شریف قبول شدم یک ترم رفتم اما چون پدرم فوت کرده بود نمیتونستم بمونم تمام فکرم مامانم بود که تنهاس، انصراف دادم و مجدد رفتم دانشگاه فردوسی تا کنارش باشم چندسال بعد پذیرش این دانشگاه رو گرفتم و با اصرار خانوادم اومدم، در حال حاضرم دسترسی بهشون ندارم، نمیدونم چه اتفاقی واسشون افتاده، از شدت نگرانی نمیتونم بخوابم و همش با خودم میگم اگر اتفاقی بیفته واسشون چیکار میکنند، حتما به من نیاز دارند و من تنهاشون گذاشتم.»
وسعت اثرگذاری عدم دسترسی به اینترنت بینالملل صرفا بر ایرانیان خارج از کشور محدود نمیشود و افرادی که یکی از اعضای خانواده آنها در خارج از ایران ساکن است نیز با این قطعی همزمان با اضطراب تحمیل شده از جنگ، فشار روانی دیگری را هم متحمل میشوند.
مرضیه ۵۵ ساله که دو دختر آن در آلمان در حال تحصیل هستند، میگوید: «وقتی صدا جنگنده میومد خیلی میترسیدم که نکنه الان خونه ما رو بزنه، تنها کاری که میتونستم بکنم قرآن خوندن بود، قرآن میخوندم تا آرامشش به دخترام برسه و خدا شر اینها رو از سرمون کم کنه، دلم پیش دختراس، میدونم بچههام الان نگرانن و خواب و خوراک ندارن.»
دسترسی محدود به خدمات سلامت
در ایران بسیاری از افراد جهت بهرهمندی از خدمات سلامت روان آنلاین با محدودیت مواجه شدهاند؛ چرا که ضمن افزایش هزینه تمام شده بهرهمندی از این خدمات به دلیل روی آوردن به شیوهای مانند تماس تلفنی، از مزایای تماس تصویری هنگام دریافت خدمات بینصیب ماندهاند.
مهلا ۲۸ ساله ساکن شیراز میگوید: «تراپیست من تهرانه و من همیشه هفتهای یکبار باهاش از طریق اسکایپ در ارتباط بودم، از وقتی که اینترنت رو قطع کردند تلفنی جلسه میذاشت، اصلا کیفیت قبل رو نداشت چون نمیتونستم ببینمش، چندین مرتبه هم تلاش کردیم از بسترهای داخلی استفاده کنیم ولی انقدر قطعی داشت که دیگه تصمیم گرفتیم زنگ بزنیم، نمیتونستمم تراپیستم رو عوض کنم پرونده من دست اونه و عوض کردنش یعنی دوباره هزینه کردن.»
در این راستا ایرانیان خارج از کشوری که به دلیل زبان مشترک و فهم بستر اجتماعی ایران از خدمات سلامت روان داخل ایران استفاده میکردند نیز تحت تاثیر قرار گرفتهاند.
بهاره ۳۶ ساله ساکن کانادا دلایل انتخاب تراپیست ایرانی و مشکلاتش پس از قطعی اینترنت در ایران را اینگونه توصیف میکند: «من قبل از مهاجرتم تراپی میرفتم زمانی که اینجا ساکن شدم هم تراپی رو ادامه دادم، بحث هزینه یا هیستوری من پیش اون تراپیست نیست چون تراپیستم رو یکبار عوض کردم، دلیلم بیشتر این هستش که خب اولا توی اون جامعه زندگی کردن و فرهنگمون مشترکه، زبون من رو متوجه میشه مثلا من به شخصه معادل انگلیسی برای خیلی از تجربهها و احساسام پیدا نمیکنم و فکر میکنم متوجه نمیشه دارم از چی صحبت میکنم، از وقتی که اینترنت مردم قطع شد من موندم رو هوا و با اینکه چند ساله اینجا ساکنم هنوز یکسری تروماها سر دوری از خونه و خانوادم دارم که رفع نشده.»
آموزش معیوب
در حوزه آموزش که نیز گمان میرفت با پایان سال ۱۴۰۴ پرونده این اختلال و محدودیت بسته میشود، مشکلاتی جدی ایجاد شده است که جامعه تحت تأثیر آن کودکان، نوجوانان و جوانان است.
در این راستا دانشآموزان ارتباطشان با آموزش به صورت مقطعی و ناپیوسته برقرار میشود و اگر چه به دلیل درک ناقص کودک از مبحث آموزش برای آنها پیامدی ندارد، اما والدین کودک تحت تأثیر قرار گرفته در وهله اول به نوعی دچار شکسته شدن نظم زندگی روزمره میشوند و افت تحصیلی کودکانشان برایشان مشهود است.
منیره مادر ۴۱ ساله از تجربهاش از این محدودیت میگوید: «از وقتی مدارس غیرحضوری شدن مسئولیتم بیشتر شده؛ همسرم که میره سر کار، من هم مجبورم بمونم خونه چون نمیشه یک بچه ۹ ساله رو توی خونه تنها بزارم، آموزش مجازی هم که اصلا چیزی یاد نمیگیرن چون حواس بچه پرت میشه توی این شرایط، برای همینم مجبوری که خودت بشینی بهش یاد بدی، همزمان کار خونه هم بکنی، شاغل نیستم ولی قبلا میشد یکم تنها باشی کارهاتو بکنی الان یا حوصلش سر میره یا باید درسایی که یاد نمیگیره رو بهش یاد بدی.»
تجربه دانشجویان هم از محدودیت ایجاد شده حاکی از روند کند و طاقتفرسای تحصیل است.
عسل ۲۳ ساله دانشجوی نرمافزار کامپیوتر میگوید: «حداقل من رشتهام به این صورته که مثلا برای هر کدی که باگ داره باید برم سرچ کنم ببینم مشکلش چی بوده اما الان هیچکاری نمیتونم بکنم، ویپیانهایی هم که میفروشن به درد نمیخوره سرعتشون داغونه، تنها راهم کانکت شدن به اینترنت استادم هست که الانم اجازه ورود به دانشگاه نمیدن، برای همین علنا هیچکار نمیشه کرد، پروژه من که میتونست دو روزه تموم بشه الان یک ماه یا بیشتر خاک میخوره.»
اتصال اینترنت بینالملل در دستور کار است؟
امروز، با گذشت ۱۰۶۵ ساعت محدودیت دسترسی به اینترنت بینالملل و تأثیرات این محدودیت در حوزههای ذکر شده، اتصال اینترنت جهانی به عنوان یک مطالبه عمومی به طور جد مطرح است. البته تا کنون دولت به این مطالبه عمومی، پاسخ مشخص و روشنی نداده است. پیش از این سخنگوی دولت در مصاحبه با رسانه اکو ایران در ۱۸ فروردینماه جاری گفتهبود: «دولت پیگیر دسترسی آزاد به اطلاعات است، اما در شرایط جنگی، ملاحظات متفاوتی وجود دارد.»
این در حالی است که یک خبرگزاری داخلی در ۲۳ فروردین ماه، با انتشار خبری در کانال تلگرامیاش مژده اتصال به اینترنت جهانی را در همان روز داده بود. همچنین برخی کاربران یک اپراتور اینترنت همراه ادعا کردند در شب ۲۳ فروردین ماه برای ساعاتی به اینترنت بینالملل وصل شدند. اما پیگیری خبرنگاران از دولت در ۲۴ فروردین ماه نیز پاسخ مبهمی از خانم مهاجرانی، دریافت کرد: «باز شدن اینترنت موضوعی نیست که در دست ما باشد.»
حالا باید دید دولت در راستای پاسخگویی به مطالبات مردم، سیاستگذاریهای لازم برای جلوگیری از حملات سایبری، حفاظت از امنیت ملی و هر آنچه که منجر به محرومیت اعضای یک جامعه از دسترسی به اینترنت بینالملل میشود، چه خواهد کرد؟
