هادی برهانی در گفتوگو با خبرنگار جماران با اشاره به تغییر نگاه کشورهای منطقه به ایران طی چند سال اخیر و تلاش آنها برای کاهش تنشهای ایران و آمریکا در اتفاقات اخیر کشور، اظهار کرد: نقش کشورهای منطقه در کاهش تنش در جریان بحران اخیر میان ایران و آمریکا فوقالعاده تعیینکننده بود. تا چند سال پیش احتمالا هیچ تحلیلگری نمیتوانست چنین موضعگیری و این تغییر و تحول را پیشبینی کند. احتمالا اسرائیل نیز انتظار چنین موضعگیری را نداشت و غافلگیر شد.
وی با بیان اینکه عوامل و عناصر مهمی در تغییر نگاه کشورهای منطقه نقش داشت، افزود: اولا ایران در طول چند سال گذشته و از زمان ریاستجمهوری آقای رئیسی، سیاست منطقهای و همسایگی خود را تغییر داد؛ آن نگاه بدبینانه قبلی را کنار گذاشت و خوشبینی پیشه کرد. این نگاه در دولت آقای پزشکیان نیز تقویت شد و شخص آقای عراقچی نقش مثبت و فعالی در این زمینه ایفا کرد. این تغییر رویکرد موجب تقویت روابط با کشورهای منطقه و تضعیف خصومت گذشته شد.
این تحلیلگر مسائل خاورمیانه اضافه کرد: علاوه بر این، محور مقاومت که موجب هراس کشورهای سنی منطقه شده بود نیز در طول یکی دو سال گذشته تضعیف شد و به نحوی نقشآفرینی گذشته خود را از دست داد. این امر خطر ایرانِ شیعه به عنوان تهدیدی برای کشورهای سنی را تضعیف کرد. اعراب محور مقاومت را زمینهساز تشکیل امپراتوری شیعه در قلب کشورهای سنی میدیدند و لذا پیشروی آن در منطقه، موجب نگرانی آنها شده بود. اکنون با تضعیف این محور، نگاه کشورهای منطقه به ایران نیز مثبتتر شده است.
برهانی با اشاره به نقش جنایات اسرائیل در تغییر نگاه کشورها نسبت به ایران، بیان کرد: در طول دو، سه سال گذشته، اسرائیل خود را به عنوان تهدید اصلی و خطرناک خاورمیانه معرفی کرد؛ در غزه دست به نسلکشی زد، بخشهایی از سوریه و لبنان را به اشغال درآورد، به قطر و ایران حمله کرد، علیه مواضع ترکیه در سوریه اقداماتی را انجام داد و به عربستان نصیحت کرد فلسطین را در کشور خودش تاسیس کند. اینها موجب نگرانی همه قدرتهای منطقه به ویژه ترکیه و عربستان شده است.
کشورهای منطقه نگران افزایش قدرت اسرائیل هستند
وی با بیان اینکه اسرائیل هیچگاه چنین ترکتازی نظامی در خاورمیانه نکرده بود، گفت: کشورهای منطقه نگران افزایش قدرت اسرائیل هستند. صهیونیستها با جاهطلبی فعلی مایل اند مقدرات منطقه را در دست گیرند و حتی به قدرتهای منطقه مانند ترکیه و عربستان امر و نهی کنند. قدرت فعلی اسرائیل، این رژیم را به صرافت پیشروی به سوی ایده اسرائیل بزرگ و همچنین دستکاری در نقشه منطقه از طریق دخالت در سوریه و سومالی انداخته است. امروزه این منبع ناامنی و نگرانی، به اولویت مهمی برای کشورهای عربی و اسلامی تبدیل شده است.
عضو هیات علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران ادامه داد: این کشورها حمله نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را ادامه سیاست توسعهطلبی و قلدری رژیم صهیونیستی در منطقه میبینند و از این تحول و افزایش تنش نگران هستند. آنها اکنون حمله به ایران و به زانو درآوردن آن را مساوی قدرتگیری اسرائیل در منطقه و افزایش توسعهطلبی و دخالت آن در منطقه میدانند. لذا این کشورها در برابر حمله مجدد به ایران ایستادند و موجب ناکامی اسرائیل در این مرحله شدند.
کشورهای منطقه بهترین دوستان ایران در مقابل سیاستهای ضدایرانی اسرائیل هستند
برهانی با بیان اینکه میتوان امیدوار بود پس از تحولات اخیر، ایران اهمیت و تاثیر سیاست مثبت همسایگی و منطقهای را درک کرده باشد، افزود: این تحولات نشان داد کشورهای منطقه بهترین دوستان ایران در مقابل سیاستهای ضدایرانی اسرائیل هستند. ایران میتواند چشمها را بشوید و نگاه درستی به منطقه داشته باشد. قدرتهای منطقه مانند ترکیه و عربستان به اندازه ایران نگران اسرائیل هستند و برای مقابله با سیاستهای آن هزینه میکنند و تنها راه و روششان برای این مقابله متفاوت است.
این تحلیلگر مسائل خاورمیانه اضافه کرد: آنها بر خلاف ایران، در چارچوب نُرمهای بینالمللی کار میکنند و از شعاردادن و ابراز دشمنی آشکار با اسرائیل میپرهیزند. سیاست منطقهای ایران در طول چند سال اخیر اصلاح شده، اما هنوز نتوانسته خود را کاملا از گذشته زیانبار این روابط خلاص کند. ظرفیت همکاری ایران و کشورهای منطقه بسیار بیشتر از اندازه کنونی است. به فعلیت رساندن این ظرفیت میتواند ایران را در موقعیت کاملا متفاوتی قرار دهد و همچنین به شکلگیری یک منطقه قوی کمک کند. این منطقه قوی بهترین ضامن و تنها راه متوقف کردن تجاوزات اسرائیل به منطقه است.
برهانی با تاکید بر اینکه ایران باید از یکجانبهگرایی و کار فرادی دست بردارد، بیان کرد: جمهوری اسلامی باید به کشورهای منطقه اعتماد کند و به معنای واقعی به جمع آنها بپیوندد؛ به نگرانیهای آنها توجه و برای رفع زمینههای نگرانی و سوءتفاهمات تلاش کند. این کشورها از صدور انقلاب اسلامی، شیعهگرایی و رادیکالیسم به کشورهای خود نگران هستند. اگر ایران سیاستی اسلامگرایانه و نه صرفا شیعهگرایانه در پیش گیرد و به نظامهای حاکم بر این کشورها احترام بگذارد و امور داخلی آنها را به خود و ملتهایشان واگذار کند و دست از تقبیح و تحقیر آنها بردارد، دوستی و همکاری جدی کشورهای اسلامی را لمس خواهد کرد.
وی تصریح کرد: متاسفانه هنوز برخی در داخل، از نفی دیگران در منطقه برای اثبات خود استفاده میکنند و در سیاست منطقه که عرصه پیگیری منافع و مصالح است، از زبان حق و باطل برای توصیف صحنه بهره میگیرند. از دل این ایدئولوژی، حقانیت رویکرد ایران و ابطال رویکرد دیگران درمیآید که نگاه بسیار زیانباری است و روابط ایران با کشورهای منطقه را به خطر میاندازد. ایران باید مواضع خود در منطقه را اصلاح کند. برای مثال، الان همه کشورهای خاورمیانه به جز اسرائیل، خواهان صلح و ثبات در سوریه هستند و از دولت مرکزی حمایت میکنند. ایران نیز نباید از این قافله عقب بیفتد و حامی گروههای تجزیهطلب و مخالف دولت مرکزی باشد.
عضو هیات علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران ادامه داد: اکنون در درگیری میان قسد و حکومت مرکزی سوریه، تمام کشورهای منطقه از حکومت مرکزی حمایت میکنند، زیرا اسرائیل را پیشتیبان اصلی قسد و حمایت از آن را طرحی برای تکهتکه کردن و تجزیه سوریه میدانند. ایران نمیتواند در حمایت از قسد در کنار اسرائیل قرار گیرد. کشورهای منطقه به ویژه ترکیه، عربستان، قطر و مصر برای حلوفصل مشکلات منطقهای که عامل تضعیف منطقه در برابر اسرائیل است، هماهنگ شدهاند و در حال حلوفصل مشکلات در یمن، سومالی، سودان و سوریه هستند.
برهانی اضافه کرد: این محور مسیر درستی را برای مقابله با سیاستهای اسرائیل در منطقه در پیش گرفته است و ایران نیز باید با این محور همکاری کند. ترکیه طرحی برای یک همکاری امنیتی دستهجمعی در خاورمیانه دارد و ایران هم میتواند به این طرح بپیوندد. جنگ ۱۲ روزه و تحولات اخیر نشان داد ایران در برابر اسرائیل، دوستانی بهتر از کشورهای اسلامی مانند ترکیه و عربستان ندارد. این کشورها در جنگ ۱۲ روزه نیز کاملا در کنار ایران قرار گرفته و در مقابل طرحهای اسرائیل ایستادند.
