لغو گسترده تابعیت، برخورد با شیعیان، بازداشتها، محدودیتهای فزاینده و... کشورهای خلیج فارس، بهویژه کویت، از زمان جنگ با ایران کنترل خود بر جمعیتهایشان را تشدید کردهاند.
مترجم: سید سراج میردامادی// به گزارش جماران، هفته نامه انگلیسی زبان اکونومیست به بررسی تشدید سرکوب شیعیان در کویت در پی تشدید جنگ میان ایران و آمریکا پرداخته است که هفته نامه فرانسه کوریه انترناسیونال چکیده ای از آنرا بازنشر کرده که ترجمه از متن فرانسوی تقدیم می شود.
کویتیها از پنجشنبهها هراس دارند
کویتیها از روزهای پنجشنبه میترسند؛ زیرا در این روز است که فهرست هفتگی شهروندانی که تابعیتشان لغو شده منتشر میشود. به گفته سازمانهای مدافع حقوق بشر، امیر کویت، مشعل الاحمد الجابر الصباح، از ماه مه ۲۰۲۴ تاکنون تابعیت حدود ۷۰ هزار نفر از شهروندان این کشور و اعضای خانوادههایشان را سلب کرده است؛ رقمی که نزدیک به ۱۶ درصد از جمعیت کویت را شامل میشود.
افرادی که تابعیت خود را از دست میدهند، علاوه بر گذرنامه، بسیاری از حقوق اساسی خود را نیز از دست میدهند: اگر کارمند دولت باشند، شغلشان را از دست میدهند؛ دیگر از خدمات درمانی رایگان بهرهمند نمیشوند؛ حق مالکیت مسکن ندارند و نمیتوانند مدیریت یک شرکت را بر عهده بگیرند. در برابر این تحقیر و فشار غیرقابل تحمل، برخی حتی دست به خودکشی زدهاند.
کویت در این زمینه موردی استثنایی نیست. کشورهای خلیج فارس در عرصه ژئوپلیتیک با دوره دشواری روبهرو هستند: ایران در جریان آخرین درگیریها موشکهایی به سمت منطقه شلیک کرد؛ کنترل تهران بر تنگه هرمز صادرات نفت و گاز آنها را با خطر مواجه ساخت؛ تضمین حمایت آمریکا مانند گذشته قطعی نیست؛ و الگوی اقتصادی این کشورها نیز با مشکلاتی روبهرو شده است.
از آنجا که رهبران این کشورها توان مقابله مستقیم با تهدیدهای خارجی را ندارند، ترجیح میدهند نشان دهند که همچنان تنها صاحبان قدرت در داخل مرزهای خود هستند. آنها با استناد به شرایط جنگی، تدابیر فوقالعادهای وضع کردهاند که در عمل شباهت زیادی به حکومت نظامی دارد.
در سراسر منطقه خلیج فارس، دهها هزار نفر به این ترتیب تابعیت خود را از دست داده یا اخراج شدهاند. بیش از هزار نفر نیز بازداشت شدهاند؛ از جمله مهاجرانی در امارات متحده عربی که متهم شدهاند از حملات موشکی فیلمبرداری کردهاند.
کویت نیز در ماه آوریل، معیارهای دریافت تابعیت را با هدف آنچه امیر «پاکسازی ملی» نامیده، سختتر کرد.
«ستون پنجم»
برخی رهبران کشورهای خلیج فارس اکنون جمعیت شیعه خود را ــ که از نظر مذهبی با ایرانیان هممذهب هستند ــ بهعنوان یک «ستون پنجم» بالقوه میبینند.
در امارات متحده عربی، جایی که صدها هزار ایرانی زندگی میکنند، شماری از مراکز ایرانی از جمله بیمارستانها، مدارس و انجمنها تعطیل شدهاند.
حتی برخی ایرانیان مقیم امارات، هنگام بازگشت به کشور، اجازه ورود پیدا نکردهاند.
یکی از اعضای خاندان سلطنتی کویت با انتقاد از این سیاست میگوید:«با توجه به خروج گسترده اتباع خارجی به دلیل جنگ، ما باید هر کاری میکردیم تا شهروندان خودمان را حفظ کنیم. آنها متوجه نیستند که در حال فراری دادن جمعیت خودمان هستیم.»
یکی از مسئولان ناراضی دستگاه امنیتی نیز با لحنی تند میگوید:«کویت مثل بدنی است که سرطان در آن نفوذ کرده است. همه ما تبدیل به مظنون شدهایم.»
پایان استثنای کویت
حتی پیش از آغاز جنگ، امیر کویت روند پایان دادن به استثنای سیاسی این کشور را آغاز کرده بود؛ کشوری که تا آن زمان تنها نظام نسبتاً دموکراتیک در میان حکومتهای اقتدارگرای خلیج فارس محسوب میشد.
در مه ۲۰۲۴، او پارلمان منتخب کشور را که نهادی با سابقه از سال ۱۹۳۸ بود، به حالت تعلیق درآورد و از آن زمان با فرمانهای حکومتی اداره میکند.
با آغاز درگیریهای منطقهای، محدودیتهای سیاسی نیز شدت بیشتری گرفت. مناظرههای تلویزیونی ممنوع شد، نشستهای سنتی «دیوانیه» ــ محل گفتوگوهای اجتماعی و سیاسی مردم کویت ــ تعطیل شدند، سانسور رسانهها حتی به گروههای واتساپی با سه عضو یا بیشتر گسترش یافت و انتخابات شهرداریها لغو شد.
یک استاد دانشگاه با تلخی میگوید:«ما به یک دیکتاتوری تبدیل شدهایم.»
خطر بیثباتی کشورهای کوچک خلیج فارس
برخی تحلیلگران امنیتی در منطقه نگراناند که این پاکسازیها در نهایت باعث بیثباتی کشورهای کوچک خلیج فارس شود.
هرچند این کشورها ثروتمند هستند، جمعیتشان بسیار محدود و نرخ زاد و ولدشان پایین است. علاوه بر این، آنها در سایه تهدید همسایگان قدرتمندی مانند ایران، عراق و عربستان سعودی زندگی میکنند.
در میان کسانی که تابعیت کویتیشان لغو شده، افراد مختلفی دیده میشوند: زنان خارجیِ ازدواجکرده با کویتیها، مدیران بخش نفت، بانکداران و حتی سفیر کویت در بریتانیا.
فشارهای واردشده بر شیعیان و ایرانیانی که سالهاست در این کشورها زندگی میکنند، بار دیگر تنشهای مذهبی را زنده کرده است؛ تنشهایی که پیشتر رو به کاهش گذاشته بودند.
امارات چند مسجد شیعیان را تعطیل کرده و دهها شیعه را بازداشت کرده است؛ از جمله دستکم دو کارمند دولتی که متهم شدهاند عضو یک گروه تروریستی شیعه بودهاند.
بسیاری از مسلمانان شیعه برای اثبات وفاداری خود، عکس رهبران سیاسی کشورشان را جایگزین تصویر پروفایل خود در شبکههای اجتماعی کردهاند؛ اما این اقدامات نیز ظاهراً کافی نبوده است.
به گفته یک افسر بلندپایه کویتی، صدها شیعه از نیروهای ارتش و پلیس تنزل مقام یافتهاند.
افزایش نفوذ ایران و تغییر موازنه در خلیج فارس
حمله رهبران کشورهای خلیج فارس به جمعیت شیعه خود، بازتابی از نگرانی آنها نسبت به افزایش نفوذ ایرانی است که بیش از هر زمان دیگری رویکرد تهاجمی پیدا کرده است.
در بحرین، شیعیان مراسمی برای بزرگداشت آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران برگزار کردند.
«دبی دیگر تمام شده است»
در میان کشورهای خلیج فارس، تنها عمان همچنان به حفظ روابط خود با ایران ادامه میدهد.
این کشور در تلاش است با همکاری تهران، از کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، عوارض دریافت کند. عمان تنها کشور خلیج فارس است که همچنان پروازهای روزانه خود با ایران را حفظ کرده است.
سلطنت عمان امیدوار است از موقعیت جغرافیایی خود بهره ببرد: این کشور یکی از تنها دو کشور خلیج فارس است که کاملاً به تنگه هرمز وابسته نیست و میتواند به دروازه اصلی تجارت منطقه تبدیل شود؛ جایگاهی که ممکن است برتری امارات متحده عربی را به چالش بکشد.
بهخوشحالی عمان، شمار بیشتری از مهاجران خارجی اکنون در حال نقل مکان به این کشور هستند؛ از جمله ایرانیانی که از امارات و قطر آمدهاند.
البته نظام سیاسی عمان همچنان اقتدارگراست، اما برخلاف همسایگانش، این کشور از دامن زدن به شکافهای مذهبی پرهیز میکند.
سال گذشته، بورس مسقط رشد بسیار بیشتری نسبت به دیگر بازارهای مالی منطقه ثبت کرد.
یک تاجر ایرانی قهوه که اخیراً دفتر منطقهای خود را از دبی به مسقط، پایتخت عمان، منتقل کرده است، میگوید:«دبی دیگر تمام شده است. حالا این عمان است که دوران رونق خود را آغاز کرده است.»
