دبیر مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم گفت: یکی از ویژگیهای برجسته آیتالله شبیری زنجانی، استقلال ایشان از قدرت سیاسی بود. برخی از روحانیونی که در عرصه قدرت حضور داشتند، موضع مستقل و آزادمنشانه ایشان را برنمیتافتند؛ اما آقای شبیری همواره بر استقلال فکری و علمی خود پای میفشردند و مناسبات قدرت را در تعیین مواضع و دیدگاههای خود دخالت نمیدادند.
به گزارش جماران، آیتالله محمدعلی ایازی، در گفتوگو با «هفت صبح» از ابعاد علمی، اخلاقی و اجتماعی شخصیت آیتالله سید موسی شبیری زنجانی سخن گفت و از ایشان بهعنوان عالمی جامع، وارسته و مستقل یاد کرد.
وی در توصیف استاد خویش گفت: حضرت آیتالله سید موسی شبیری زنجانی، استاد ما بودند و حق بزرگی بر گردن ما داشتند. ایشان از جمله شخصیتهای جامع علمی و معنوی حوزه بودند؛ عالمی که دامنه دانش و پژوهشهایش به حوزههای گوناگون علوم اسلامی، از علم رجال گرفته تا تاریخ و ملل و نحل، گسترده بود و در هر یک از این عرصهها از دانشی عمیق و اطلاعاتی فراوان برخوردار بودند.
ایازی افزود: از ویژگیهای برجسته ایشان، شناخت دقیق و عمیقشان از روزگار معاصر بود. تحولات یکصد سال اخیر را بهخوبی میشناختند و نسبت به حوادث و جریانهای این دوران، آگاهی و بصیرتی کمنظیر داشتند. این شناخت، در کنار دانش گسترده و تجربه طولانی ایشان، از آیتالله شبیری زنجانی شخصیتی ممتاز و اثرگذار ساخته بود. اما آنچه در کنار مقام علمی، بیش از هر چیز در شخصیت ایشان جلوه داشت، وارستگی و مناعت طبع بود. آیتالله شبیری زنجانی شخصیتی منزه و پیراسته از حبّ نفس و دنیاطلبی داشتند. اهل قدرتطلبی نبودند و هیچگاه دلبسته حضور در عرصه قدرت نشدند. استقلال رأی و آزادگی، از ویژگیهای برجسته ایشان بود؛ چنانکه همواره میکوشیدند در جانب مظلوم بایستند و از حق و عدالت دفاع کنند.
وی یادآور شد: در مقاطع خاصی از روزگار، ایشان اقداماتی انجام میدادند که طبعاً برای صاحبان قدرت خوشایند نبود؛ چرا که معیار و ملاحظه ایشان، بیش از آنکه مناسبات قدرت باشد، حقیقت و دفاع از مظلوم بود. از جمله این موارد، دیدار ایشان با آقای سیدمحمد خاتمی بود که با واکنش تند مرحوم آیتالله محمد یزدی مواجه شد و بازتابها و حواشی فراوانی در پی داشت.
با این همه، چنین واکنشهایی هرگز نتوانست خدشهای بر جایگاه و شخصیت والای آیتالله شبیری زنجانی وارد کند؛ چرا که بزرگی و اعتبار یک عالم را نه هیاهوی قدرت، که عمق دانش، پاکی سیرت، استقلال رأی و سالها خدمت صادقانه به دین و مردم رقم میزند.
دبیر مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم در ادامه، با اشاره به روحیه حمایتگر و مردمدار آیتالله شبیری زنجانی، گفت: هرگاه افرادی برای تظلمخواهی و دادخواهی نزد ایشان میآمدند، با رویی گشاده سخنان آنان را میشنیدند و تا آنجا که میتوانستند برای حل مشکلشان میانجیگری و از حقوق آنان دفاع میکردند. این روحیه حمایت از مظلوم و اهتمام به رفع گرفتاری مردم، از ویژگیهای بارز شخصیت ایشان بود.
وی افزود: آیتالله شبیری زنجانی در تربیت شاگردان نیز نقشی برجسته و ماندگار داشتند. با جدیت، پشتکار و دلسوزی بسیار، سالها به تعلیم و تربیت طلاب و پژوهشگران پرداختند و شاگردان فراوانی را پرورش دادند. فعالیتهای آموزشی ایشان تنها به تدریس محدود نمیشد؛ بلکه در ساماندهی و تقویت فضای علمی حوزه نیز اهتمام ویژهای داشتند و مدارسی را برای بهرهمندی استادان و اهل دانش فراهم کرده بودند.
ایازی یادآور شد: ایشان از خانوادهای اصیل و ریشهدار برخاستند و خود نیز در دامان چنین خانوادهای، منش و فضایل اخلاقی را به کمال رساندند و فرزندانی شایسته و فرهیخته تربیت کردند.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از ویژگیهای برجسته آیتالله شبیری زنجانی، بیگانگی ایشان با مدح و تملق بود، تصریح کرد: در موقعیتهای مختلف، چه در تذکراتی که میدادند و چه در دیدارها و گفتوگوهایشان، آشکارا نشان میدادند که از تمجیدهای اغراقآمیز و سخنان تملقآمیز خشنود نیستند. در سخنرانیهای ایشان نیز این روحیه بهروشنی نمایان بود. هرگاه در مجلسی سخن از حدّ اعتدال فراتر میرفت، یا برخی مداحان و سخنرانان مطالبی نادرست و مبالغهآمیز مطرح میکردند، ایشان با صراحت و جدیت تذکر میدادند و اجازه نمیدادند حرمت حقیقت در پای مبالغه و اغراق قربانی شود.
ایازی در ادامه گفت: آیتالله شبیری زنجانی همواره بر میانهروی و پرهیز از افراط و تفریط تأکید داشتند. نسبت به افراط در برخی برنامههای دینی و آنچه در سالهای اخیر به شعائرگرایی و گسترش بیحد و مرز برخی مراسم و آیینها انجامیده است، هشدار میدادند. سخن ایشان این بود که هرگاه افراطی پدید آید، باید در انتظار تفریط نیز بود.
وی افزود: ایشان تأکید میکردند که گاه برخی رفتارها با نیت حفظ دین و پاسداری از شعائر انجام میشوند، اما اگر از مرز اعتدال و خردورزی عبور کنند، ممکن است نتیجهای معکوس به بار آورند و در نهایت، به جای آنکه در خدمت دین باشند، به ضدّ آن تبدیل شوند. این نگاه، برخاسته از همان عقلانیت دینی و اعتدالی بود که در سراسر سیره علمی و اخلاقی ایشان جلوه داشت.»
آیتالله ایازی در ادامه، با اشاره به استقلال رأی و نگاه آیتالله شبیری زنجانی به نسبت حوزه و قدرت سیاسی، گفت: یکی از ویژگیهای برجسته آیتالله شبیری زنجانی، استقلال ایشان از قدرت سیاسی بود. برخی از روحانیونی که در عرصه قدرت حضور داشتند، موضع مستقل و آزادمنشانه ایشان را برنمیتافتند؛ اما آقای شبیری همواره بر استقلال فکری و علمی خود پای میفشردند و مناسبات قدرت را در تعیین مواضع و دیدگاههای خود دخالت نمیدادند.
وی افزود: ایشان از نظر فقهی، عالمی بسیار توانمند و صاحبنظر بودند و در کنار حافظهای نیرومند، از دانش و اطلاعات گستردهای برخوردار بودند. دامنه دانش ایشان تنها به فقه، اصول و علم رجال محدود نمیشد؛ در تاریخ، نسخهشناسی و بسیاری از حوزههای دیگر نیز مطالعات عمیق و گستردهای داشتند. در عرصه فقه نیز صاحب دیدگاهها و آرای تازه و قابل تأمل بودند و همین جامعیت علمی، از ایشان شخصیتی ممتاز و کمنظیر ساخته بود.
ایازی اظهار کرد: در مجموع، حضرت آیتالله شبیری زنجانی شخصیتی برجسته و جامعالاطراف بودند؛ عالمی که هم در میان اهل علم جایگاهی بلند داشتند و هم در میان مردم از احترام و منزلتی ویژه برخوردار بودند. فقدان چنین شخصیت علمی و معنوی بزرگی، خلئی است که به آسانی پر نخواهد شد و جای خالی ایشان همواره در حوزه علم و فرهنگ دینی احساس خواهد شد.
ایشان در مواجهه با کسانی که با مواضع و رفتارهای خود زمینه اختلاف و حاشیهسازی ایجاد میکردند، غالباً راه سکوت، متانت و بیاعتنایی را برمیگزیدند و عملاً به همگان میآموختند که شأن عالم، ورود به هر هیاهویی نیست. در چنین مواردی، رفتار ایشان یادآور این آیه شریفه قرآن بود: «وَعِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»(فرقان، ۶۳) بندگان خدای رحمان کسانیاند که با فروتنی و آرامش بر زمین گام برمیدارند و هنگامی که جاهلان آنان را مخاطب قرار میدهند، با سلام و متانت از کنار آنان میگذرند.
وی در پایان گفت: آیتالله شبیری زنجانی با همین منش، در برابر بسیاری از حاشیهها و سخنان، واکنش متقابل نشان نمیدادند و به جای ورود به مجادله، راه سکوت و حفظ حرمت را انتخاب میکردند؛ گویی رفتارشان مصداق دیگری از این توصیه قرآنی بود: «ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ»(انعام، ۹۱) آنان را واگذار تا در گفتوگوها و جدالهای خویش سرگرم باشند. این خویشتنداری و وقار، نه از سر بیتفاوتی، بلکه برخاسته از عمق شخصیت، استقلال رأی و اعتماد ایشان به راهی بود که در تمام عمر علمی و اجتماعی خود برگزیده بودند؛ راهی که در آن، حقیقت و کرامت انسان بر هیاهوی زمانه مقدم بود.»
