موج عبور گسترده به سبته (شمال مراکش در ساحل مدیترانه ) باعث ایجاد اختلاف در اروپا شده است، به طوری که ایتالیا تعلیق توافقنامه شنگن با اسپانیا را اعلام کرده است.
به گزارش جماران، آیا یک «شایعه گمراهکننده» میتواند منجر به حذف اسپانیا از قوانین سفر و آزادی جابجایی منطقه شنگن شود ؟ پس از هجوم ناگهانی حدود ۶۰ هزار مهاجر از مراکش به شهر سبته که تحت حاکمیت اسپانیا است، در عرض چند ساعت ، که بلافاصله صداهای راستگرایانه را در بلوک اروپا برای درخواست حذف اسپانیا از شنگن برانگیخت، این امر در تئوری ممکن به نظر میرسد.
روایت اسپانیایی، آن طور که تاکنون توسط نخست وزیر پدرو سانچز بیان شده ، این است که هجوم مهاجران به منطقه سبته با تفسیر گمراهکنندهای مرتبط است که توسط «مافیای» قاچاق انسان از حکم اخیر دیوان عالی مبنی بر عدم امکان بازگشت مهاجرانی که از طریق دریا به مرز رسیدهاند، ترویج میشود.
اما تفسیرهای اسپانیاییها تنها به این عامل محرک محدود نمیشود. پس از آنکه دنی دانون، نماینده دائم رژیم اسرائیل در سازمان ملل متحد ، و اسکار پوئنته، وزیر حمل و نقل اسپانیا، در پی هرج و مرج حاکم بر سبته، از طریق رسانههای اجتماعی به تبادل انتقاد پرداختند، صحبت از نقش احتمالی اسرائیل در آنچه اتفاق میافتد، به طور علنی آغاز شده است.
پست دانون در پلتفرم X اینگونه بود: «اسپانیا که هرگز فرصتی را برای نصیحت اسرائیل از دست نمیدهد، پس از بحران مربوط به سیاست مهاجرتی خود، در سبته وضعیت اضطراری اعلام کرد. شاید قبل از اینکه به سرزنش ما ادامه دهد، وقت آن رسیده باشد که به جهانیان توضیح دهد که چرا همچنان به حفظ مناطق استعماری در آفریقا ادامه میدهد.»
پیش از آن، وزیر اسپانیایی در بیانیهای که به تعبیر اسپانیاییها به معنای دست داشتن اسرائیل در اتفاقات تلقی میشد، پاسخ داد که «همه چیز روشنتر شده است».
رویدادی بیسابقه
در هر صورت، موج عبور گسترده به سبته (شمال مراکش در ساحل مدیترانه ) باعث ایجاد اختلاف در اروپا شده است، به طوری که ایتالیا تعلیق توافقنامه شنگن با اسپانیا را اعلام کرده است.
سبته و ملیله (در شمال مراکش) تنها مرزهای زمینی اتحادیه اروپا با آفریقا را نشان میدهند . این دو شهر روی هم رفته تقریباً ۸۵۰۰۰ نفر جمعیت دارند.
این دو شهر مرتباً شاهد موج مهاجرانی هستند که سعی در عبور از مرز و ورود به اروپا دارند، اما عبور حدود ۶۰ هزار نفر در عرض دو روز، رویدادی بیسابقه به نظر میرسد. اسپانیا این بحران را بزرگترین بحران از حداقل سال ۲۰۲۱ توصیف کرده است.
مهاجرت به طور کلی یک مسئله حساس در سراسر اروپا است، که در طول دهه گذشته و از زمان بحران سال ۲۰۱۵، شاهد افزایش احزاب راستگرا بوده است، زمانی که بیش از یک میلیون نفر، عمدتاً با پای پیاده، از قاره اروپا عبور کردند و به دنبال پناهندگی بودند. بسیاری از آنها از جنگ سوریه فرار میکردند.
شکاف در میان اروپایی
هجوم فعلی، ترسهایی را در کشورهای اروپایی از ورود امواج مشابه به سواحل آنها ایجاد کرده است، مانند ایتالیا، مقصد اصلی مهاجران در مدیترانه مرکزی ، فرانسه و بریتانیا که سعی در کنترل جریان مهاجران در کانال مانش دارند، و سایر کشورهای شمال اروپا.
واکنشهای اروپایی تاکنون با لحنی از نگرانی و فشار بر دولت سوسیالیست مادرید مشخص شده است . این واکنشها عبارتند از:
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، خواستار اخراج سریع مهاجران شد و اعتراض خود را به ورود مهاجرانی که قوانین اتحادیه اروپا را نقض میکنند، ابراز کرد.
اندی برنهام، نخست وزیر بریتانیا، گفت که ورود سیل به سبته «نگران کننده» است و دولت او با مادرید در تماس است تا از آنها حمایت کند و بفهمد چه اتفاقی دارد میافتد.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، از اسپانیا خواست تا هر چه سریعتر اوضاع سبته را تحت کنترل درآورد و اجازه ندهد مهاجران وارد خاک اصلی اروپا شوند.
اما برجستهترین اظهارات انتقادی از سوی جورجیا ملونی، نخستوزیر راستگرای ایتالیا، مطرح شد که آمادگی کشورش را برای «مداخله و اعمال اقدامات استثنایی برای حفاظت از مرزها و امنیت شهروندان، از جمله تعلیق توافقنامه شنگن با اسپانیا» اعلام کرد، بعد از آن وزیر امور خارجهاش عصر جمعه اعلام کند که این اقدام قبلاً انجام شده است.
فنلاند و دانمارک بعداً به حمایت از پیشنهاد ملونی پیوستند و استدلال کردند که عدم موفقیت دولت اسپانیا در حفاظت از مرزهای خارجی منطقه شنگن، در را برای تهدید امنیت کل اروپا باز میکند.
ایتالیا هیچ مرز زمینی با اسپانیا ندارد، اما این اقدام بر مسافران هوایی و دریایی بین دو کشور تأثیر خواهد گذاشت، زیرا آنها باید گذرنامههای خود را برای اجازه ورود نشان دهند.
در واقع، واکنشهای اروپایی شامل ملاحظات قبلی در مورد سیاست اسپانیا در تنظیم مهاجرت نامنظم در قلمرو خود میشود، که به فرمانی برمیگردد که قانونی کردن وضعیت حدود نیم میلیون مهاجر را در اقدامی برای حمایت از اقتصاد، پر کردن کمبود نیروی کار و ادغام صدها هزار نفر در جامعه اسپانیا تصویب کرد، رویکردی که با سیاستهای محافظهکارانه اکثر دولتهای اروپایی که در معرض فشارهای راست افراطی هستند، از جمله آنچه آنتونیو تاجانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، هنگام توصیف طرح اسپانیا به عنوان «قاچاق انسان» گفت، در تضاد است.
اما آیا انتقاد مجدد اروپاییها امروز به این معنی است که احتمال جدی برای رفتن به سمت گزینه نهایی یعنی حذف اسپانیا از منطقه شنگن وجود دارد و این گزینه تا چه حد میتواند از نظر قانونی معتبر باشد؟
کنارهگیری یا اخراج
توافقنامه شنگن در سال ۱۹۸۵ امضا و در سال ۱۹۹۵ لازمالاجرا شد. این توافقنامه کنترلهای مرزی بین کشورهای عضو را لغو میکند و آزادی گستردهای را در رفت و آمد در این منطقه فراهم میکند. امروزه، این توافقنامه شامل ۲۹ کشور میشود: همه کشورهای عضو اتحادیه اروپا (به جز قبرس و ایرلند)، به علاوه ایسلند، لیختناشتاین، نروژ و سوئیس.
در مورد تعلیق عضویت یک کشور یا محرومیت و حذف آن از منطقه شنگن، هیچ سازوکاری برای چنین رویهای در قانون مرزهای شنگن وجود ندارد که امکان محرومیت یک کشور از توافق را برخلاف میلش فراهم کند.
ماری لور بازیلیان گنچ، متخصص حقوق و استاد حقوق در دانشگاه لیون ۳، این موضوع را به روشنی توضیح داده و اظهار داشته است که «سیستم شنگن چنین بندی را شامل نمیشود و این بدان معناست که هیچ کشوری نمیتواند به طور یکجانبه کشور دیگری را اخراج کند.»
با این حال، هر عضوی میتواند از این توافقنامه خارج شود. بنابراین، درخواست ایتالیا برای حذف اسپانیا از منطقه شنگن یا تعلیق عضویت آن قابل اجرا نیست. در مقابل، ایتالیا میتواند به بهانه جلوگیری از عبور مهاجران غیرقانونی، کنترلها و بازرسیهایی را در مرزهای خود اعمال کند.
طبق ماده ۲۵ قانون مرزهای شنگن، هر کشور عضو میتواند در صورت وجود «تهدید جدی برای امنیت داخلی یا نظم عمومی»، کنترلهای مرزی استثنایی و موقت اعمال کند، که نمونههایی از آن شامل تروریسم، جرایم سازمانیافته یا فوریتهای بهداشت عمومی مانند بیماری همهگیر کووید-۱۹ میشود.
در نتیجه، به گفته منابع نزدیک به امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، به وزیر کشور خود دستور داد تا «کنترلهای مرزی با اسپانیا را تشدید کند». آلمان نیز موقتاً به این ماده قانونی استناد کرد تا از عبور مهاجران غیرقانونی از مرزهای خود از کشورهای همسایه، به ویژه لهستان، جلوگیری کند.
اگر اخراج شود چه اتفاقی می افتد؟
اما صرف نظر از سناریوهای قانونی ممکن و غیرممکن برای حذف اسپانیا از منطقه شنگن، عواقب مورد انتظار نه تنها طرف اسپانیایی را تحت تأثیر قرار خواهد داد، بلکه هزینه آن میتواند به سایر مسافران منطقه نیز گسترش یابد.
برخی از نتایج عملی، بر اساس مشاهدات کارشناسان، را میتوان در نکات زیر خلاصه کرد:
-سفر به اسپانیا، دومین مقصد گردشگری محبوب جهان، با رویههای جداگانهای که احتمالاً نیاز به ویزا دارند، پیچیدهتر میشود.
-افزایش زمان و هزینه سفر و اختلال در تجارت و زنجیرههای تأمین.
-هزاران کارگر به دلیل رویههای مرزی قادر به عبور از مرزهای فرانسه و اسپانیا نخواهند بود.
علاوه بر این، کارشناسان در محافل اروپایی معتقدند که تصمیمی با این ابعاد در قبال کشور مهمی مانند اسپانیا میتواند به یکپارچگی اروپا ضربه بزند و همچنین میتواند بحران اعتماد بین مادرید و نهادهای اتحادیه اروپا و سایر کشورهای عضو ایجاد کند.
