فلجشدن ناوبری در تنگه هرمز، موازنه اقتصادی و لجستیکی خلیج فارس را بهسرعت تغییر داده و فجیره را از بندری کمفروغ به مهمترین مسیر بقای تجاری امارات تبدیل کرده است؛ تحولی که با توسعه بنادر، افزایش ظرفیت خطوط لوله و انتقال زیرساختهای حیاتی به ساحل دریای عمان، وابستگی ابوظبی به هرمز را کاهش میدهد، اما همزمان فجیره را به هدفی حساس در معادلات امنیتی منطقه بدل میکند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، تحلیل اقتصادی «ساموئل وندل» در المانیتور، به کالبدشکافی یک جهش ساختاری در ژئوپلیتیک امارات میپردازد: «تبدیل امارت کمتر دیدهشدهی فجیره از یک بندر خلوت به شریان اصلی بقای اقتصادی امارات در پساجنگ». وندل استدلال میکند در شرایطی که نبرد دوباره آمریکا و ایران، ناوبری در تنگه هرمز را به حالت فلج کامل درآورده، فجیره به لطف موقعیت جغرافیایی منحصربهفردش در ساحل دریای عمان و اقیانوس هند، به مرکز ثقل ترانزیت نفت و کالای خلیج فارس تبدیل شده و معادلات لوجستیک منطقه را از نو تعریف کرده است.
نویسنده ابعاد این دگرگونی استراتژیک را در سه محور تحلیل میکند:
یک: جابهجایی ثقل لوجستیک از جبلعلی و شتاببخشی به خطوط لوله
گزارش فایننشال تایمز مبنی بر تصمیم غول لوجستیک دبی (DP World) برای احداث یک بندر چندمنظوره و ترمینال کانتینری جدید در فجیره، نشاندهندهی یک دکترین تهاجمی برای کم کردن وابستگی به بندر جبلعلی در خلیج فارس است که فعالیت آن پس از جنگ به شدت افت کرد. این طرح در کنار تصمیم شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) برای تسریع در ساخت دومین خطلوله (خط غرب-شرق به مقصد فجیره تا سال ۲۰۲۷ که ظرفیت صادرات غیرهرمزی کشور را دوبرابر میکند)، گویای حرکت امارات به سمت «صفر کردن وابستگی به تنگه هرمز» است.
دو: بیمهنامهای که به زیربنای پایداری تبدیل شد
خطلوله حبشان-فجیره (با ظرفیت ۱.۸ میلیون بشکه در روز) که از سال ۲۰۱۲ فعال بود، زمانی صرفاً یک «بیمهنامه تنش» تلقی میشد. اما در شرایطی که صادرات کویت، عراق و قطر به دلیل انسداد هرمز متوقف شد، همین خطلوله مانع از سقوط مالی ابوظبی گردید. فجیره که سال گذشته با وجود رشد اقتصادی ۱۲ درصدی تنها ۱.۷ درصد از تولید ناخالص داخلی امارات را تشکیل میداد و به «خوابآلودهترین شهر رو به رشد جهان» معروف بود، اکنون با اتصال به شبکه ریلی و جذب سرمایههای کلان، در حال تبدیل شدن به اصلیترین هاب ترانزیتی کشور است.
سه: محدودیتهای توسعه و تداوم تهدیدات امنیتی
با این حال، کارشناسانی نظیر جاستین الکساندر تأکید میکنند که فجیره هرگز به «دبی ۲.۰» یا مرکز مالی و فناوری منطقه تبدیل نخواهد شد و ابعاد توسعهی آن به طولانی شدن بحران هرمز بستگی دارد. از سوی دیگر، فجیره در فاصله ۱۱۳ کیلومتری هرمز، از حملات پهپادی و موشکی ایران در امان نبوده و تمرکز بیش از حد زیرساختهای حیاتی امارات در این ساحل، آن را به یک سیبل جذاب برای پاتکهای آتی ایران بدل میسازد. با این وجود، رقابت روزافزون با بنادر عمان و خورفکان شارجه اثبات میکند که جغرافیا و اقتصاد امارات برای همیشه به سمت شرق هرمز تغییر ریل داده است.
