در حالیکه تفاهمنامه ۱۷ ژوئن میان واشینگتن و تهران قرار بود مسیر بازگشت تدریجی انرژی خلیج فارس به بازارهای جهانی را هموار کند، انفجار مرگبار در مجتمع گازی رأسلفان قطر نشان داد بحران پساجنگ تنها با بازگشایی تنگه هرمز پایان نمییابد؛ زیرساختهای آسیبدیده، ریسکهای عملیاتی و شکنندگی سیاسی تفاهمنامه، همچنان احیای کامل صادرات انرژی منطقه را با ابهام جدی روبهرو کرده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، تحلیل «ساموئل وندل» در پایگاه خبری المانیتور، به واکاوی یک شوک عملیاتی جدید در فضای پساجنگ میپردازد: «انفجار مرگبار در تأسیسات گاز قطر و چالش احیای شریانهای انرژی خلیج فارس».
تنها چند روز پس از امضای تفاهمنامه ۱۷ ژوئن میان واشینگتن و تهران، وقوع انفجار مهیب در مجتمع گاز قطر در شمال دوحه که به جان باختن دستکم ۱۳ نفر و زخمی شدن دهها تن دیگر منجر شد، یک واقعیت تلخ را به بازارهای جهانی مخابره کرد؛ اینکه بازگشایی کاغذی تنگه هرمز، تنها گام نخست برای بازگشت به وضعیت عادی است و زیرساختهای آسیبدیده منطقه، تابآوری لازم برای احیای فوری تولید را ندارند.
وندل ابعاد این بحران عملیاتی و ناپایداری بازارهای جهانی را در سه محور بررسی میکند:
یک: شوک فنی در رأسلفان و خوشبینی نقشبرآبشده بازار
انفجار درست در جریان راهاندازی مجدد عملیات در شهر صنعتی رأسلفان رخ داد. اگرچه «سعد الکعبی»، مدیرعامل قطرانرژی، در کنفرانس مطبوعاتی فوراً اعلام کرد که بندر صادراتی صدمه ندیده و خللی در روند ارسال محمولههای LNG ایجاد نخواهد شد، اما این حادثه خوشبینی نسبت به احیای سریع را از بین برد.
قطر پیشتر به خریداران خود وعده داده بود که ظرف یک ماه پس از آتشبس، ۵۰ درصد و ظرف دو ماه، ۸۰ درصد از ظرفیت صادراتی خود را احیا کند؛ اما واقعیت فنی نشان داد که فرآیند بازگشت به مدار، بسیار کندتر، خطرناکتر و نامتوازنتر از پیشبینیها خواهد بود.
دو: میراث حملات مارس و سقوط چشمگیر GDP قطر
بر اساس گزارش المانیتور، بخش عمدهای از این ناتوانی ساختاری به حملات موشکی مارس گذشته از سوی ایران بازمیگردد؛ حملاتی که به بزرگترین مجتمع صادراتی LNG جهان در رأسلفان آسیب زد و ۱۷ درصد از ظرفیت صادراتی قطر را از مدار خارج کرد؛ تعمیراتی که کارشناسان معتقدند ممکن است تا ۵ سال به طول بینجامد.
به همین دلیل، طبق ارزیابی صندوق بینالمللی پول، اقتصاد قطر به دلیل وابستگی ۱۰۰ درصدی به کریدور هرمز، شدیدترین ضربه را در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس متحمل شده و با رشد منفی ۸.۶ درصدی در سال ۲۰۲۶ مواجه است؛ در حالی که عربستان به دلیل بهرهمندی از خطلولههای زمینی، آسیب بسیار کمتری را ثبت کرده است.
سه: بازگشت شبح انسداد هرمز و فرسایش انبارها
این بحران عملیاتی با یک پاتک ژئوپلیتیک از سوی تهران همزمان شد. تنها چند روز پس از صدور لغو مشروط تحریمهای نفتی ایران توسط آمریکا، تهران در آستانه آخر هفته بار دیگر تنگه هرمز را مسدود کرد و علت آن را «نقض مفاد آتشبس توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی» اعلام کرد.
مؤسسه وود مکنزی پیشبینی کرده بود که ۷۰ درصد از تولید بلوکهشده خلیج فارس ظرف ۳ ماه و ۹۰ درصد آن ظرف ۶ ماه به بازار بازگردد؛ اما تلاقی «خرابکاریهای فنی پساجنگ» و «شکنندگی سیاسی تفاهمنامه»، بازار تشنه جهانی را با فرسایش شدید ذخایر استراتژیک و جهش دوباره قیمتها روبهرو کرده است.
