روز گذشته بالاخره توافق سال ۲۰۲۴ بین واشنگتن و بغداد اجرا شد؛ توافقی که بر اساس آن، ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا که به منظور مقابله با داعش وارد عراق شده بود، می‌بایست از این کشور خارج شود. این موضوع اگرچه همواره مورد تاکید ایران و گروه‌های مقاومت نیز قرار داشت، اما با توجه به روابط نخست‌وزیر کنونی عراق با آمریکا، آیا خروج نیروهای ایالات متحده از عراق، به همان شکل مدنظر گروه‌های مقاومت انجام شده است و آیا آن طور که دولت عراق تاکید دارد، این خروج به خلع سلاح مقاومت منجر خواهد شد؟
برای بررسی آینده عراق پس از خروج نیروهای ائتلاف، گفت‌وگویی داشته‌ایم با سیدرضا قزوینی، تحلیلگر مسائل عراق که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.
خروج آمریکا از عراق، یکی از خواسته‌های همیشگی گروه‌های عراقی نزدیک به ایران بود. به نظرتان چرا الزیدی به عنوان نخست‌وزیر نزدیک به آمریکا این طرح را اجرا و آمریکا هم با آن موافقت کرد؟
موضوع توافق دو کشور و سایر کشورهای ذیل ائتلاف بین‌المللی مبارزه با داعش برای خروج یا عقب‌نشینی از عراق، به پیش از دوره الزیدی و ترامپ باز می‌گردد. این توافق در سال 2024 و در دوره السودانی و بایدن امضا و قرار شد نیروهای آمریکایی و ائتلاف بین‌المللی طی چند مرحله از عراق و در نهایت از اقلیم کردستان خارج شوند. طبیعتا این خروج در چارچوب‌های حقوقی اجرای این توافق انجام شده است.
آیا این خروج به همان شکلی است که همواره مورد تاکید گروه‌های نزدیک به ایران بوده یا همچنان حضور نظامی آمریکا در عراق ادامه دارد؟
نیروهای رزمی آمریکایی و کشورهای ذیل ائتلاف بین‌المللی و تجهیزات آنان از جمله سامانه‌های پدافندی پیشرفته، روز گذشته از عراق خارج شدند و آنچه باقی‌مانده، نیروهای مستشاری و آموزشی نظامی و حفاظتی اماکن دیپلماتیک آمریکا و برخی سامانه‌های پدافندی مختص حفاظت از این اماکن است. با این حال، به باور گروه‌های مقاومت، موضوع خلع سلاح یا به تعبیر آنها تنظیم سلاح، به دلیل محقق‌نشدن کامل خواسته‌ها تا این لحظه، همچنان ناشدنی است. گروه‌های مقاومت معتقدند که تمامی اشکال حضور نظامی در عراق باید خاتمه یابد که چنین نشده است و حداقل، نیروهای نظامی ترکیه که در مناطقی از شمال عراق مستقر هستند، اشغالگرند و آسمان عراق نیز به دلیل ضعف در سامانه‌های پدافندی در معرض تهدیدات دشمنان خارجی مانند آمریکا و رژیم اسرائیل قرار دارد.
به طور کلی به نظرتان این اتفاق چه آثار مثبتی را برای ایران به همراه دارد؟
طبیعتا اصل خروج این نیروهای نظامی و سامانه‌های دفاع هوایی آنان از کشوری همجوار با ایران، برای تهران ارزشمند است. به هر صورت یک حضور نظامی و یک وزنه شکل‌گرفته، حذف شده است. این موضوع می‌تواند برای تهران و گروه‌های مقاومت عراقی قدرت مانور بیشتری در برخورد با تهدیدات داخل عراق و به خصوص گروه‌های کردی تجزیه‌طلب مستقر در اقلیم کردستان بدهد و حتی دور از انتظار نیست که بتواند به افزایش قدرت مانور نظامی، امنیتی و سیاسی گروه‌های مقاومت نزدیک به ایران بینجامد.
این خروج می‌تواند یک دستاورد تبلیغاتی و سیاسی برای مقاومت نیز تلقی شود، هرچند که نمی‌توان آن را الزاما یک مزیت کامل برای ایران دانست. آمریکا به عنوان یک متحد راهبردی برای بغداد، همچنان نفوذ و اعمال قدرت خود را در اجزای مختلف سیاسی، اقتصادی، امنیتی و نظامی این کشور دارد و این نفوذ در دوران ریاست‌جمهوری دوم ترامپ بیش از گذشته شده است. اما فراموش هم نکنیم که ایران می‌تواند این رویداد را گامی عملی به سوی هدف اعلام‌شده قدیمی خود یعنی پایان‌دادن به به حضور نظامی آمریکا در منطقه به شمار بیاورد.
به نظرتان حالا با خروج نیروهای آمریکایی از عراق، دولت راحت‌تر می‌تواند برنامه خود برای انحصار سلاح را اجرا کند؟
موضوع حصر سلاح یا خلع سلاح یا به تعبیر مقاومتی‌ها تنظیم سلاح، هیچ‌گاه موضوع راحتی نبوده است و پس از خروج آمریکا نیز به سادگی ممکن نخواهد بود. در بغداد این اعتقاد وجود دارد که با خروج نظامی بیگانه، مقاومت دیگر بهانه‌ای برای در اختیار داشتن سلاح ندارد. نخست‌وزیر عراق نیز از بدو آغاز به کار، این موضوع را به عنوان یکی از اهداف اصلی خود عنوان کرد. در حقیقت، حصر سلاح تعهدی بود که الزیدی به واشنگتن داده بود و البته بخش زیادی از سیاستمداران عراقی از جمله در درون چارچوب هماهنگی شیعیان نیز با آن موافق بودند.
با این وجود، به هیچ وجه به نظر نمی‌رسد این موضوع امر ساده و بی‌دردسری باشد. این گروه‌ها علاوه بر حمایت از ایران، درهم‌تنیدگی امنیتی، نظامی و حتی اقتصادی گسترده‌ای در عراق و بخش‌های مختلف آن دارند. تهدیدات بالقوه و بالفعلی که همیشه در طول بیش از دو دهه اخیر در عراق در حال جولان بوده است و این کشور را مستعد همیشگی ظهور تنش‌ها و تشنج‌های پرمخاطره کرده، مورد توجه این گروه‌ها و حتی برخی جریان‌های سیاسی حامی آنان است.
اکنون شرایط بی‌سابقه منطقه‌ای و جنگ جاری نیز نگرانی از هرگونه ایجاد تنش امنیتی توسط آمریکا و اسرائیل و همپیمانان منطقه‌ای آنها در عراق را به حد اعلا رسانده است. دخالت‌های بی‌حدوحصر آمریکا در عراق و احتمال حمایت آمریکا از جریان یا گروهی، می‌تواند به عنوان یک عامل نگران‌کننده برای این گروه‌ها تلقی شود و نگذارد موضوع خلع یا حصر سلاح به شکل مطلوب آمریکا و بغداد به پیش برود.
طبق اخبار، ترکیه و عراق درباره خروج تدریجی نیروهای ترکیه از پایگاه بعشیقه-زلیکان در شمال عراق و انتقال کنترل این پایگاه به دولت عراق توافق کرده‌اند. به نظرتان وقوع این اتفاق، چه تصویری را از آینده سیاسی و نظامی عراق ارائه می‌دهد؟
طبیعتا حضور نیروهای آمریکایی و ائتلاف بین‌المللی می‌توانست فرصت مناسبی به هر بازیگر دیگری از جمله ترکیه بدهد تا حضور نظامی خود را در عراق توجیه کند. از زمان اعلام تسلیم سلاح پ.ک.ک، عملا بهانه‌ای برای حضور نامشروع ترکیه در شمال عراق نبوده است، خصوصا که این حضور نگرانی‌های متعددی را در عراق از بابت طمع‌ورزی تاریخی ترکیه نسبت به مناطقی در عراق برانگیخته بود.
با این حال، تسلیم سلاح پ.ک.ک و خروج ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا و تمرکز رسانه‌ای و سیاسی اخیر در عراق بر روی حضور نامشروع ترک‌ها، منجر به ایجاد فشار بر آنکارا برای اعلام زمان خروج تدریجی از پایگاه بعشیقه -زلیکان شد. آنچه باید مورد توجه عراقی‌ها باشد، ضرورت خروج کامل نظامی ترکیه از همه نقاط و پایگاه‌هاست. ترک‌ها در عراق حداقل 6 پایگاه نظامی بزرگ و اصلی دارند که بعشیقه یکی از آنهاست و علاوه بر آن، ده‌ها منطقه و نقطه انتشار دیگر نیز در سرتاسر شمال عراق در اختیار ترکیه است که باید از آنها نیز خارج شود.
