گزارش روزنامه اتریشی «Der Standard» از تغییرات عمیق در روابط واشنگتن–تلآویو نشان میدهد که آنچه زمانی «دوستی ابدی» نامیده میشد، اکنون زیر فشار همزمان انتقادهای فزاینده از چپ و گرایشهای انزواطلبانه در راست، بهتدریج در حال فرسایش است؛ روندی ساختاری که با شکاف نسلی، تغییر افکار عمومی و پیامدهای جنگ غزه و تنش با ایران، چشمانداز این اتحاد تاریخی را با ابهام جدی روبهرو کرده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، روزنامه اتریشی «Der Standard» نوشت: روی کاغذ، این یک شکست بود: سنای آمریکا به دو قطعنامه رأی منفی داد که هدفشان جلوگیری از فروش بمبها و بولدوزرهای آمریکایی به اسرائیل بود. اما هر کسی که فقط نتیجه را دید، پیام اصلی را از دست داد. در رأیگیری مربوط به بولدوزرها، ۴۰ نفر از ۴۷ سناتور دموکرات به آن رأی مثبت دادند — بیشترین تعدادی که تاکنون از چنین طرحی حمایت کردهاند. برنی سندرز خواستار پایان سیاست شهرکسازی اسرائیل و اشغال غزه شد. این سیاستمدار ۸۴ ساله مدتها یکی از معدود حامیان فلسطین در سنا بود، اما امروز دیگر در انتقاد از اسرائیل تنها نیست — نظرسنجیها نیز این را نشان میدهند.
این رأیگیری جدیدترین نشانه از تغییری است که بنیان روابط آمریکا و اسرائیل را تحت تأثیر قرار داده است. زمانی که رئیسجمهور آمریکا، هری ترومن، در سال ۱۹۴۸ تنها یازده دقیقه پس از اعلام موجودیت اسرائیل آن را به رسمیت شناخت، پایههای مشارکتی را بنا گذاشت که بیل کلینتون آن را «دوستی ابدی» و باراک اوباما «ناگسستنی» توصیف کردند. از آن زمان تاکنون بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار کمک اقتصادی و نظامی به اسرائیل ارائه شده و هر سال ۳.۸ میلیارد دلار دیگر نیز افزوده میشود، علاوه بر سامانه دفاع هوایی «گنبد آهنین» و بستههای اضطراری. هیچ رابطه دوجانبهای برای آمریکا تا این حد پرهزینه، نزدیک و مقدس نبوده است. اما اکنون این رابطه از دو جهت همزمان زیر سؤال رفته است.
فشار از دو سو
در یک سو، لیبرالهایی مانند ازرا کلاین، تحلیلگر تأثیرگذار نیویورک تایمز، قرار دارند. او — که خود یهودی است — اخیراً گفته است که مسیر دولت نتانیاهو «تنها میتواند بهعنوان آپارتاید درک شود». چیزی که چند سال پیش دیدگاهی افراطی تلقی میشد، اکنون در جناح چپ میانه به جریان اصلی تبدیل شده است.
اما اکنون صداهای مشابهی از سوی دیگر طیف سیاسی نیز شنیده میشود. مارجوری تیلور گرین، متحد سابق ترامپ، سال گذشته نخستین جمهوریخواه در کنگره شد که اسرائیل را به نسلکشی در غزه متهم کرد. تاکر کارلسون، چهره راستگرای پوپولیست، جنگ با ایران را «جنگ اسرائیل» توصیف کرد که به گفته او، بنیامین نتانیاهو ترامپ را به آن کشانده است.
با این حال، جنگ غزه پس از حمله مرگبار حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ — با حدود ۱۲۰۰ کشته — بهعنوان یک کاتالیزور عمل کرد. بمبارانهای اسرائیل با تسلیحات آمریکایی و عملیات زمینی، بنا بر گزارشهای فلسطینی، دستکم ۷۲ هزار کشته برجای گذاشت، از جمله دهها هزار زن و کودک. همچنین درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران بار دیگر توجهها را به این روابط جلب کرد.
در مجموع، این عوامل یک «فشار گازانبری» ایجاد کردهاند: از چپ، سالهاست که انتقاد از اشغال و شهرکسازی مطرح است؛ و اکنون از راست، گرایشهای انزواطلبانه این پرسش را مطرح میکنند که آیا آمریکا توسط کشوری دیگر وارد جنگ شده است؟
شکاف نسلی
آمارها این روند را تأیید میکنند. مؤسسه گالوپ در پایان فوریه اعلام کرد که برای نخستین بار از سال ۲۰۰۱، افکار عمومی تغییر کرده است: ۴۱ درصد آمریکاییها بیشتر با فلسطینیها همدلی دارند و تنها ۳۶ درصد با اسرائیلیها. در سال ۲۰۱۸ این نسبت ۶۴ به ۱۹ به نفع اسرائیل بود. بهویژه در میان جوانان، حمایت از اسرائیل بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
تنشها در روابط آمریکا و اسرائیل در گذشته نیز وجود داشته — مثلاً در دوران ریاستجمهوری آیزنهاور، کارتر یا اوباما — اما آنها معمولاً موقتی بودند و با تغییر دولتها برطرف میشدند. تغییر کنونی اما ساختاری است. این شکاف از نسلها عبور میکند و به گفته کارشناسان، احتمالاً پایدارتر خواهد بود.
در عین حال، انگیزههای سیاسی نیز در حال تغییر است. برای برخی دموکراتها، نپذیرفتن کمک مالی از لابی قدرتمند «آیپک» به یک شعار انتخاباتی تبدیل شده است. همچنین، صعود زهران ممدانی، سیاستمدار مسلمان منتقد اسرائیل، به مقام شهرداری نیویورک — شهری با بزرگترین جمعیت یهودی پس از تلآویو — بهعنوان نشانهای سیاسی تلقی میشود که تا چند سال پیش غیرقابل تصور بود.
یک اعتراف خاموش
در مقابل، مسیحیان محافظهکار — که دستکم یکچهارم بزرگسالان آمریکایی را تشکیل میدهند — همچنان با اکثریت قاطع از این اتحاد حمایت میکنند و یهودیان را «قوم برگزیده خدا» میدانند. با این حال، حتی در میان آنها نیز حمایت در میان افراد زیر ۳۵ سال رو به کاهش است.
در ژانویه، بنیامین نتانیاهو در مجله اکونومیست اعلام کرد که اسرائیل قصد دارد وابستگی خود به کمکهای آمریکا را در بلندمدت «به صفر» برساند.
در واشنگتن، این اظهارات بهعنوان نوعی اعتراف ضمنی تلقی شد: نخستوزیر در حال آمادهسازی برای آیندهای است که در آن دیگر نمیتواند روی آمریکا حساب کند — آیندهای پرخطر، بهویژه اگر قدرت بازدارندگی اسرائیل در منطقهای پر از نیروهای خصمانه کاهش یابد.
یک پیامد منفی دیگر این روند نیز هماکنون قابل مشاهده است: با افزایش انتقاد از اسرائیل، یهودستیزی نیز رو به افزایش است. طی پنج سال گذشته، اداره تحقیقات فدرال آمریکا (FBI) ۷۸۲۸ مورد حادثه ضدیهودی ثبت کرده است؛ در آمار جرایم ناشی از نفرت، تنها حملات نژادپرستانه علیه سیاهپوستان در رتبه بالاتری قرار دارند. از ۷ اکتبر به این سو، موارد یهودستیزانه نسبت به دوره مشابه پیش از آن ۵۵ درصد افزایش یافته است.
