استاد دلشاد تهرانی این سخن را که نمی شود فقر را به طور وسیع از بین برد و یا کاست از دید حضرت علی(ع) اشتباه و فریبکارانه دانست و عنوان کرد: اگر برنامه ای برای مبارزه با فقر وجود داشته باشد بعد از مدتی فقر به شدت کاهش پیدا می کند. حضرت علی (ع) به روایت برخی از بزرگان اهل سنت بعد از مدتی از سپری شدن حکومتش فقر را در گستره حکومتش از بین برده بود.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، استاد مصطفی دلشاد تهرانی شارح و مترجم نهجالبلاغه در جلسه درسهای آشنایی با نهجالبلاغه و معارف آن، که در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد، اظهار کرد: حکومت اسلامی باید برای تحقق چهار هدف اعم از عدالت، امنیت، رفاهت و تربیت تلاش و برنامهریزی کند. عدالت، امنیت و رفاهت، بسترساز تربیت انسان است.
وی مراد از رفاهت در حکومت از دیدگاه حضرت علی را فراهم کردن زمینه های رفاه عمومی برای مردم مسلمان و غیر مسلمان و موافق و مخالف حکومت که در آن حکومت زندگی می کنند، دانست و گفت: منظور از رفاه تامین حداقل ها و حرکت به سوی آسایش کامل است.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه اگر قرار باشد انسانها به نقطه رفاه برسند، بدون برنامه ریزی کلان حکومتی و بسترسازی کار دشواری است، افزود: نقش حکومت ها در بسترسازی، ساماندهی، رفع موانع و ایجاد مقتضیات رسیدن به این رفاه، اساسی است.
وی با اشاره به خط فقر و حداقل های کفاف زندگی انسان در آموزه های اسلامی یادآور شد: نگاه امیرالمؤمنین در مورد خط فقر این است که کسی که در جامعه کار می کند باید بتواند از حاصل کار خود بهره مند شود به گونه ای که در رفاه کامل زندگی کند و کسی که به خاطر مریض بودن، ناتوان بودن و معلولیت نمی تواند کار کند، حکومت موظف است که اسباب رفاه او را به طور کامل تامین کند. در آموزه های اسلامی بهترین جایی که خط فقر در آن بررسی شده است، روایات زکات است. مکررا اصحاب پیشوایان ما نزد ائمه آمده اند و از آنها در مورد فقر و کسانی که نیازمندند سوال کرده اند که حاصل آن مواردی است که در احادیث گردآوری شده است.
این شارح نهج البلاغه تعریف خط فقر از احادیث ائمه را تامین حداقل هایی چون 1-خوراک در اندازه معقول، 2- پوشاک مناسب و خوب، 3-نوشاک، 4- مسکن مناسب، 5- مرکب مناسب هر دوره ای، 6- شرایط تزویج برای کسی که اراده می کند ازدواج کند،7- اگر مسلمان بود بتواند حج بگذارد، 8- مازاد بر اینها داشته باشد، دانست و افزود: در احادیث اسلامی کسی که این موارد را داشته باشد، بالای خط فقر است.
وی با بیان اینکه جهت گیری حکومت ها باید در مسیر تامین شرایط رفاه طبق روایات باشد، یادآور شد: چون حکومت ها می خواستند مردم را غارت کنند، نگذاشتند این آموزه های اسلامی مطرح شود. نگاه امیرالمومنین این بود که مردم خوب زندگی کنند. ایشان معتقد بودند، اگر سختی وجود دارد باید خود امیرالمؤمنین بکشند. سیره نویسان می نویسند، حضرت علی به مردم نان و گوشت می خورانید و خودش نان و خرما می خورد.این موردی است که در تاریخ کمتر دیده می شود.
استاد دلشاد تهرانی با بیان اینکه اگر عدالت برای تربیت و تعالی انسان نباشد آنگاه به اسم عدالت انسان و انسانیت لگد مال میشود، تصریح کرد: اگر امنیت برای تعالی انسان نباشد به اسم امنیت، زبان انسانها را میبندند، فکر را به زنجیر میکشند و خفقان ایجاد میکنند، اگر رفاه برای انسان در راستای تربیت و تعالی نباشد، انسان و انسانیت زیر چرخ های رفاه له میشود و به اسم توسعه، پیشرفت و رفاه، اخلاق نابود و ارزشهای انسانی لگد مال میشود.
وی این سخن را که نمی شود فقر را به طور وسیع از بین برد و یا کاست از دید حضرت علی(ع) اشتباه و فریبکارانه دانست و عنوان کرد:اگر برنامه ای برای مبارزه با فقر وجود داشته باشد بعد از مدتی فقر به شدت کاهش پیدا می کند. حضرت علی (ع) به روایت برخی از بزرگان اهل سنت بعد از مدتی از سپری شدن حکومتش فقر را در گستره حکومتش از بین برده بود.
این شارح و مترجم نهجالبلاغه با اشاره به اینکه عدالت در اندیشه امام علی(ع) ملازم آزادی، اخلاق، حقوق و قانون است، عنوان کرد: عدالت زمانی میتواند به درستی محقق شود که همه وجوه آن در همه عرصهها از جمله عدالت فردی، اجتماعی، خانوادگی، سیاسی، مدیریتی، اقتصادی، قضایی و فرهنگی دیده شود.
وی مراد از امنیت در نهج البلاغه را تامین حریم فرد و جمع از نظر فکری، اعتقادی، روابط، مناسبات، تعامل، شغل، درآمد و سیاست ورزی دانست که هیچ تعدی به آنان صورت نگیرد و ادامه داد: در اندیشه امیرمؤمنان امنیت بسیار گسترده دیده شده و شامل امنیت فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، قضایی، فرهنگی، اعتقادی، مرزی، خانوادگی، مدیریتی و موارد دیگر است.
استاد دلشاد تهرانی افزود: در اندیشه و سیره حضرت امیر (ع) اگر اموری اعم از خراج، زکات، مالیات و ... به درستی ساماندهی شوند بسیاری از مسائل قابل حل خواهد بود و اگر در جایی نابسامانی وجود دارد یکی از جاهایی که نمیتواند به درستی کار کند دستگاهی است که باید مالیات را جمع کند.
این مفسر نهج البلاغه با اشاره به نامه 53 نهج البلاغه بیان کرد: حضرت علی (ع) در نامه 53 نهجالبلاغه خطاب به مالک اشتر میفرماید: مالیات های دریافتی از مردم را ساماندهی کن و به گونه ای برنامه ریزی مالیاتی داشته باش که امور مالیات دهندگان به سامان برسد. وضعیت گروه های جامعه به سامان نمیشود مگر با به سامانی مالیات دهندگان زیرا مردم همگی روزی خوار خراج و خراج دهندگان هستند و عموم مردم باید از مالیات استفاده کنند تا وضعشان به سامان باشد.
وی در ادامه سخنان خود در جلسه درسهایی از نهج البلاغه با اشاره به فرازی از نامه حضرت علی(ع) خطاب به مالک اشتر افزود: حضرت امیر (ع) در توصیهای به مالک اشتر از ایشان خواستند که در برنامهریزی مالیاتی پیش از اینکه نگاهش به گرفتن مالیات باشد باید نگاهش به عمران و آبادانی باشد و گرفتن مالیات جز با عمران و آبادی، تولید و درآمد به درد نمیخورد چرا که گرفتن مالیات به تنهایی، سرزمین را ویران و مردم را نابود خواهد کرد از این رو باید تخفیفها و گذشتهای مالیاتی صورت گیرد و در برخورد با مردم باید مدارا کرد.
استاد دلشاد تهرانی ادامه داد: اگر جایی در جامعه خراب بود این خرابیهای مملکت به دلیل تنگناهای اقتصادی مردم است، با توجه به قسمتی ازآیه 61 سوره هود حضرت امیر (ع) _ و استعمرکم فیها _ را این گونه تفسیر میکند که بیش از هر کاری موظف هستیم تلاش اقتصادی کنیم و عمران و آبادانی را بستر کمال، تعالی و تربیت انسانها قرار دهیم چرا که با فقر نمیتوان به سوی کمال حرکت کرد.
این شارح نهجالبلاغه از جمله وظایف حکومت اسلامی را رساندن سهمهای درآمد عمومی به طور درست به مردم دانست و تاکید کرد: بسترهای اقتصادی باید برای همگان فراهم شود نه یک گروه خاص.
استاد دلشاد تهرانی با بیان اینکه فقدان ادب و تربیت، سبب و علت و اساس هر شری است یادآور شد: اگر معضلات اقتصادی وجود دارد و آسیبهای اجتماعی را در جامعه مشاهده میکنیم بیشترین دلیل آن به تربیت برمیگردد و بیشترین سرمایه ما باید برای آموزش افراد صرف شود و حکومتی میتواند چنین رفتار کند که خودش بیش از همه اهل عمل باشد.
وی با اشاره به آسیب های ناشی از عدم درک درست مساله رفاه گفت: انسان به وسیله رفاه باید به آسایش برسد نه اینکه به اسم رفاه، دغدغه پیدا شود. در بسیاری از جوامع طلب رفاه باعث دغدغه شده است و بر اساس فرمایش حضرت امیر (ع) ما باید به سوی تربیت همگانی و اخلاق همگانی حرکت کنیم لذا کمال سعادت، تلاش برای بسامانی همگانی است. پیشوای عادل، هدایتگر و هدایت یافته است و میتواند بستر هدایت را برای مردم فراهم کند
استاد دلشاد تهرانی با اشاره به خطبه 182 نهجالبلاغه افزود: حضرت امیر (ع) در آخرین خطبه خویش فرمودند مردم! من آن موعظههایی که پیامبران برای امتشان بیان کردند را بیان کردم و هر کاری را که میتوانستم همانند اولیای الهی برای تربیت شما انجام دادم؛ مرزهای حلال و حرام را برای شما جدا کردم و از عدالتم لباس عافیت برای شما پوشاندم، با گفتار و کردارم معروف را در کنار شما گستراندم و اخلاق را با عمل خویش مفروش کردم بنابراین اگر عدالت برپا شود وضع همگی درست میشود.
این مترجم و شارح نهجالبلاغه عنوان کرد: اگر در یک حکومت، زمامداران در ادب، روابط خوب، وفق و مدارا، گشادهرویی و مواضع انسانی پیشقدم بودند به جامعه نیز سرایت میکند.
وی در پایان با اشاره ای به گفته ای از ابن ابیالحدید اضافه کرد: ابن ابی الحدید می گوید: زمامداران مانند رودهای بزرگ هستند که روهای کوچک از آن جاری میشوند اگر آب داخل رودهای بزرگ باشد شاخهها هم پاک میشود و تا حکومت پاک نشود نمیتوان از مردم انتظار داشت که درست رفتار کنند.
