آسیب های اجتماعی در ایران هر روز بیشتر و البته متنوع تر می شود. روزگاری اعتیاد و سرقت و چند مورد دیگر، تنها آسیب های اجتماعی رایج بود و اکنون ، ده ها آسیب اجتماعی ناشی از بی توجهی به لایه های میانی جامعه زاییده شده است.
آسیب های اجتماعی در ایران هر روز بیشتر و البته متنوع تر می شود. روزگاری اعتیاد و سرقت و چند مورد دیگر، تنها آسیبهای اجتماعی رایج بود و اکنون ، دهها آسیب اجتماعی ناشی از بی توجهی به لایه های میانی جامعه زاییده شده است.
به گزارش جماران، نقش دستگاههای دولتی از جمله وزارت رفاه در پوشش آسیب های اجتماعی و تلاش برای کم کردن آن در جامعه بر کسی پوشیده نیست و در این میان افزایش آسیب های اجتماعی بیانگر کم توجهی به وظایف ذاتی دستگاهها و کم اثر بودن اجرای آنها در کنترل آسیب هاست. رئیس انجمن آسیبشناسی اجتماعی ایران به بررسی برنامههای اجرایی برای کاهش آسیب ها و مثمر نبودن آنها پرداخته و به طور مشخص در حوزه وظایف وزارت رفاه نقصان های زیادی را مطرح کرده است. «کوروشمحمدی» تاکید کرده که در دو سال گذشته از عمر دولت تدبیر و امید، آنچنان که باید به آسیب های اجتماعی پرداخته نشده و زمینه افزایش آنها ایجاد شده است.
در ادامه، گفت وگو با رئیس انجمن آسیبشناسی اجتماعی ایران را می خوانید.
تامین رفاه برای آسیبدیدگان اجتماعی مشاهده نمیشود
رئیس انجمن آسیبشناسی اجتماعی ایران با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه آسیبهای اجتماعی طی دوسالی که از سرکار آمدن دولت تدبیر و امید گذشته است، می گوید: براساس قانون دولت مکلف است؛ شرایط بهزیستی یا بهزیستن آحاد جامعه را فراهم کند. این بهزیستن از تحصیل تا شرایط رفاهی زندگی را در برمیگیرد و تنها به یک بعد خاص از شرایط زندگی افراد مربوط نمیشود.محمدی با بیان اینکه وزارت رفاه و به طور خاص سازمان بهزیستی متولی این برنامه هستند که باید دید تاکنون چه اقداماتی انجام دادهاند، اظهار میدارد: معمولاً ارزیابی عملکرد را باید به مردم بسپاریم و از این طریق یک برداشت سطحی یا اولیه از میزان عملکرد دولت داشته باشیم. باید از مردم سوال کنیم که نسبت به دو سال پیش تحولات مشهودی را در شرایط زندگی، بهبود و رفاه لازم برای آسیبدیدگان اجتماعی حس کردهاند؟باید دید در حوزه آسیبدیدگان اجتماعی مثلاً در بحث زنان، دختران فراری و زنان روسپی، کودکان طلاق و کودکان کار چه اقداماتی انجام شدهاست. در زمینه کودکان کار، زنان بیسرپرست و به تازگی برای مسائل حقوقی زنان اقداماتی در دستاجراست، لذا ما منکر اقدامات انجامشده نیستیم، اما
معتقدیم که تفاوت زیادی میان عملکرد دولت فعلی و دولت قبلی در حوزه آسیبهای اجتماعی و کاهش آسیبهای اجتماعی یا خدماترسانی یا تامین رفاه برای آسیبدیدگان اجتماعی مشاهده نمیشود. وی با تاکید براینکه ما نمیگوییم کاری انجام نشده، اما معتقدیم که اقدامی فراتر از اقدامات دولتهای قبل انجام نگرفته است، گفت: تغییر چند مدیرکل در سطح استانها یا وزارتخانه دلیل برایجاد تغییر نیست. متاسفانه نگاه ما نسبت به تغییر مبتنی بر افراد است و معتقدیم تیم قبلی رفته و تیم جدیدی آمده است و این موضوع را به عنوان تغییر، نگاه میکنیم، حتی شاید به عنوان دولتمرد دچار این توهم شویم که تغییرات مثبت ایجاد کردهایم، اما آنچه مهم است خروجی و عملکرد دستگاههاست.
آمار آسیبهای اجتماعی کاهش نداشتهاست
محمدی با طرح این سوالات که آیا آمار زندانیان ما کم شده است؟ آیا آمار بزهکاری نسبت به قبل کاهش داشته است؟ آیا آمار تصادفات یا طلاق کاهش یافته است؟ آیا آمار اعتیاد ما کمتر شدهاست؟ آیا تعداد کودکان کار کم شده است؟ اظهار کرد: ما نمیتوانیم؛ به این سوالات پاسخ مثبت دهیم و اگر مسئولی وجود دارد که میتواند به این سوالات پاسخ مثبت دهد با ما به مناظره بنشیند. ما با بدنه آسیبهای اجتماعی و آسیبدیدگان اجتماعی سروکار داریم و کاهشی در آمار آن نمیبینیم. در بخش خدمات ارائه شده توسط دولت نیز بحث ما این است که آیا تعریف درستی از آسیبدیده اجتماعی وجود دارد؟ آیا راهکاری داریم که آسیبدیده اجتماعی را شناسایی کنیم؟ اگر خانواده آسیبدیده اجتماعی وجود دارد ولی مکانیزم معرفی به دستگاههای متولی را ندارد آیا باید آن خانواده را آسیبدیده اجتماعی به حساب نیاوریم؟ یا اگر خانوادهای به خاطر عزت خود وارد بروکراسی اداری پذیرش آسیبدیده اجتماعی نمیشود، برنامهای برای چنین خانوادهای وجود دارد؟
برخی سوالها در حوزه آسیبهای اجتماعی بیپاسخ ماندهاند
«دولت تنها بخشی از آسیبدیدگان اجتماعی را از طریق مکانیسمهای قدیمی همچون معرفی از طریق مقامات مذهبی یا توسط مددکارانی که به طور فعال در جامعه هستند یا بهصورت خودمعرف (معرفیشده توسط فرد آسیبدیده اجتماعی) تحت پوشش دارد، اما آیا سازمان بهزیستی یا وزارت رفاه که متولی خدمترسانی به آسیبدیدگان اجتماعی است، توانسته برای آسیبدیدگان اجتماعی شرایطی بهینه در سطح آحاد جامعه فراهم کند؟ آیا دستگاههای متولی عزت لازم برای یک شهروند ایرانی را به آسیبدیده اجتماعی منتقل کردهاند؟ ما همه این سوالات را بیپاسخ میبینیم و مایل نیستیم، تمامی ضعفها را با سوال مطرح کنیم بلکه مایلیم پاسخها را ببینیم و در جایی بازگو کنیم.» محمدی با تاکید براینکه منکر خدمات دولت در حوزه آسیبهای اجتماعی نیستم چرا که سازمان بهزیستی در این زمینه فعالیت میکند، تصریح کرد: در این زمینه نیازمند تحول هستیم و در غیر این صورت، این اقدامات موثر نیست. به همین دلیل نمیتوانیم بگوییم که دولت عملکردش چنگ چندانی به دل زده است یا اینکه تغییری قابل ملاحظه در این شرایط ایجاد کرده است. برای داشتن عملکرد بهتر باید سیستم تغییر کند، آیا این اتفاق
افتادهاست؟ کدام سیستم به سمت تامین رفاه برای آسیبدیدگان اجتماعی تغییر کردهاست؟ بیکاری در جامعه در حال تولید آسیب است. همچنان در سطح شهر کودکان کار و بزهکاری دیده میشود و حاشیهنشینی در اطراف شهرهای بزرگ وجود دارد.
در حوزه آسیبهای اجتماعی برخوردها سلیقهای است
رئیس انجمن آسیبشناسی اجتماعی با بیان اینکه نزاع و درگیری در جامعه تفاوتی با گذشته نداشته است، افزود: اگر قرار است؛ عملکرد خدماترسانی خود را ارزیابی کنیم باید نتیجه آن را در آمار آسیبها مشاهده کنیم. با پرکردن تعدادی فرم آماری توسط مسئولان و روی نمودار بردن اقدامات انجام شده، نمیتوان عملکرد را ارزیابی کرد. مثبت بودن عملکرد باید برای مردم و متخصصان محسوس باشد اما تصور نمیکنیم؛ چنین اتفاقی افتاده باشد. محمدی با تاکید براینکه مکانیزم فعلی شرایط بهزیستن را برای آسیبدیده اجتماعی ایجاد نکردهاست، افزود: سازمان بهزیستی نیز هنوز به طور مشخص اعلام نکردهاست که چه برنامهای برای آسیبدیدگان دارد. هرچند که بخشهایی از این سازمان درگیر بحث آسیبهای اجتماعی است و بنده منکر زحمات این سازمان و دولت نیستم، اما صرف داشتن دغدغه و زحمت کشیدن کافی نیست، بلکه این موضوع نیاز به برنامهریزی دارد. چرا دولت از بدنه کارشناسی موجود و پتانسیل کارشناسان جامعه برای کاهش آسیبهای اجتماعی استفاده نمیکند و شاهد برخوردهای سلیقهای و همچنین برنامهها و طرحهای سلیقهای در بخشهای مختلف دستگاههای متولی هستیم. تاکنون چه میزان کار
مطالعاتی از سوی سازمان بهزیستی و دولت شاهد بودیم؟ چه زمانی میخواهیم؛ برای آسیبدیده اجتماعی زندگی و شرایط بهینه ایجاد کنیم؟ وی با بیان اینکه معتقدیم؛ در دولت فعلی و دولتهای گذشته عملکرد مثبتی را در این زمینه شاهده نبودهایم، ادامه داد: در این دولت اراده و دغدغه لازم برای رسیدگی به وضعیت آسیبدیدگان اجتماعی وجود دارد اما متاسفانه طرح و برنامهای را مشاهده نمیکنیم، یعنی در این زمینه کار کارشناسی انجام نشده است. چنانکه آمار آسیبهای اجتماعی نشان میدهد که آسیب اجتماعی در همه اقشار جامعه وجود دارد؛ از قشر دانشآموز تا کارمند، بازاری، دانشجو و نخبه. این مسئله نشان میدهد که بخشهای مختلف دولت این هماهنگی بینبخشی را ندارند که بتوانند به صورت همهجانبه با آسیبهای اجتماعی مقابله کنند.
سیاست انکار در آموزش و پرورش
رئیس انجمن آسیبشناسی اجتماعی خاطرنشان کرد: ما تصور میکنیم؛ آسیبدیده اجتماعی لزوما فردی بیخانمان است که گوشه خیابان افتاده و معتاد است یا دختری است که فراری و جذب باندهای خلاف شده، اما به اعتقاد من دانشآموزی که در مدرسه تحت تعلیم و تربیت غیراصولی است نیز یک آسیبدیده اجتماعی است، کودکی که در خانواده تحت تربیت فاقد مهارتهای زندگی و ارتباطی است نیز آسیب دیده اجتماعی و مستعد آسیبدیدن در حوزه اجتماعی است. وی با تاکیدبر اینکه برنامههای پیشگیری دولت فاقد سندی جامع است، افزود: هرچند تعدادی سند در حوزه پیشگیری توسط سازمان بهزیستی، ستاد مبارزه با مواد مخدر و چند دستگاه دیگر تدوین شده است، اما سوال این است که این اسناد قرار است چه زمانی اجرایی شوند و در پیشگیری اثر کنند. در حوزه دانشآموزان چه کردهایم؟ وزارت آموزش و پرورش که متولی تعلیم و تربیت نسلهای آینده است، در جلوگیری از بروز اعتیاد و آسیبهایاجتماعی در جمعیت دانشآموزی چه کرده است؟ محمدی با اظهار تاسف از اینکه در حال حاضر آموزش و پرورش جز سیاست انکار سیاست دیگری ندارد و وجود حتی یک معتاد در میان دانشآموزان را به رسمیت نمیشناسد، افزود: این در
حالی است که آمارها چیز دیگری است و تا زمانیکه بدنه دولت با واقعیت روبهرو نشود و واقعیت را نپذیرد و همقدم با واقعیات جامعه حرکت نکند، نمیتواند؛ طرح درستی در این زمینه ارائه دهد. این طرحها و اقدامات مقطعی و جنجالی که در بوق و کرنا مطرح میشوند، نتیجه عکس دارند؛ به طور مثال وقتی در زمینه جمعآوری متکدیان طرحی موقت ارائه و اجرا میشود، نتیجه عکس داده یا در نهایت شیوه تکدیگری تغییر میکند و به عنوان مثال به فروختن چند شاخه گل در خیابانها تبدیل میشود. چنین حرکتی را نمیتوان « کار» تلقی کرد، بلکه نوعی از تکدیگری است.
دولت از روزمرگی و شعار زدگی خارج شود
رئیس انجمن آسیبشناسی اجتماعی در پایان این گفت وگو پیشنهاد کرد که دولت محترم و جناب آقای روحانی که اراده لازم را در خصوص مبارزه با آسیبهای اجتماعی و کاهش آن دارند، از روزمرگی و شعارزدگی خارج شوند. باید دولت با مردم واقعبینانه صحبت کند و اجازه ندهد روزمرگیهایی که دردولتهای گذشته وجود داشته و ما میبینیم که در این دولت نیز در حال باب شدن است، بیش از این رواج پیدا کند. زمانیکه وجود آسیبهای اجتماعی را به عنوان یک واقعیت در جامعه بپذیریم و قبول کنیم که در بخشهای مختلف جامعه مثل آموزش و پرورش نیز آسیب وجود دارد، میتوانیم راهکار ارائه کنیم، آن هم نه برای بخشهایی که از دست جامعه خارج شده است مثل دانشجویان زیرا نمیتوانیم تاثیر زیادی بر این قشر داشته باشیم بلکه برای قسمتهایی که در دست است مثل مهدهای کودک که میتوانیم از آنها نسلی ماهر دارای مهارتهای زندگی بسازیم و لازم است؛ سندهای پیشگیری را به سمت سنین پایین ببریم.محمدی گفت: در این راستا ضروری است نظام آموزشی و نظام تربیتی تغییر کند و به گونهای شود که حتما واژه پرورش در آن اجرایی شود. در حقیقت ما کار پرورشی در مدارس انجام نمیدهیم و صرفا به امور
آموزشی میپردازیم. اگر کار پرورش را انجام میدادیم؛ امروز جوان بزهکار در جامعه وجود نداشت و اگر نظام آموزش و پرورش ما کارآمد باشد، نباید جوان غیرماهر یا بزهکار در جامعه داشته باشیم.
منبع: قانون
