تعلیم و تربیت، اساس نظام فکری اسلام است. هدف تعلیم و تربیت اسلامی، تربیت انسان مهذب است و همه برنامه ریزی و فعالیت های برنامه ریزان و معلمان باید برای تحقق این هدف ساماندهی شود تا از این طریق بتوانیم صلح و صفا و سعادت را برای همیشه به جامعه اسلامی مان داشته باشیم. دانش آموزی از نگاه اسلام، ابزار دانایی است. از همین رو، اولین کلمه و نخستین فرمان آخرین کتاب آسمانی، امر به خواندن است.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، امام خمینی (س) در هفتمین روز از دی ماه سال 1358 فرمانی را مبنی بر تشکیل نهضت سوادآموزی صادر کردند. فرمان تشکیل نهضت سوادآموزی ضمن به همراه داشتن نتایجی مفید، از ثمرات انقلاب اسلامی محسوب می شود که تحولی بزرگ را در کشورمان رقم زد. امام خمینی(س) در همین راستا فرمودند: « تعلیم و تعلم، عبادتى است که خداوند تبارک و تعالى ما را بر آن دعوت فرموده است.» (صحیفه امام، ج11، ص: 447)
در متن پیام حضرت امام خمینی(س)، 2 هدف ارزشمند قرار دارد که می تواند علت تأکید ایشان برسوادآموزی باشد: اول، اهداف کوتاه مدت که شامل آموزش همگانی خواندن و نوشتن به عنوان فریضه ای الهی و برطرف کردن مشکلات قشر بی سواد جامعه است. دوم، اهداف بلندمدت که ارتقای آگاهی و دانش بزرگسالان نوسواد در زمینه های گوناگون و تبدیل فرهنگ وابسته کشور، به فرهنگی مستقل است و به استقلال فرهنگی و علمی کشور می انجامد.
حضرت امام(س) علم آموزی را عبادت و از حوائج ضروری و اولیه زندگی افراد می شمارند. آن بزرگوار همچنین، مردم را به قیام عمومی برای ریشه کن کردن مشکل بی سوادی، که آن را در کشوری همچون ایران مایه شرم می داند، فرا می خواند. ایشان در پیامی که در هفتم دی ماه سال 1358 صادر کردند، فرمودند: « مایه بسى خجلت است که در کشورى که مهد علم و ادب بوده و در سایه اسلام زندگى مى کند که طلب علم را فریضه دانسته است، از نوشتن و خواندن محروم باشد. ما باید در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته کشورمان را به فرهنگ مستقل و خودکفا تبدیل کنیم.» (صحیفه امام، ج11، ص: 446)
مهم ترین اهداف حضرت امام از تشکیل نهضت سوادآموزی در پیام تاریخی ایشان چنین بیان شده است: « ملت شریف ایران، شما مى دانید که در رژیم گذشته آنچه بر ملت مبارز ایران سایه افکنده بود، علاوه بر دیکتاتورى و ظلم، تبلیغات بى محتوا و هیچ را همه چیز جلوه دادن بود. ملتى که در همه ابعاد از حوایج اولیه محروم بود وانمود مى شد که در اوج ترقى است. از جمله حوایج اولیه براى هر ملت که در ردیف بهداشت و مسکن بلکه مهمتر از آنهاست آموزش براى همگان است. مع الأسف کشور ما وارث ملتى است که از این نعمت بزرگ در رژیم سابق محروم؛ و اکثر افراد کشور ما از نوشتن و خواندن برخوردار نیستند، چه رسد به آموزش عالى. مایه بسى خجلت است که در کشورى که مهد علم و ادب بوده و در سایه اسلام زندگى مى کند که طلب علم را فریضه دانسته است، از نوشتن و خواندن محروم باشد. ما باید در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته کشورمان را به فرهنگ مستقل و خودکفا تبدیل کنیم. و اکنون بدون از دست دادن وقت و بدون تشریفات خسته کننده، براى مبارزه با بی سوادى به طور ضربتى و بسیج عمومى قیام کنیم تا ان شاء اللَّه در آینده نزدیک هر کس نوشتن و خواندن ابتدایى را آموخته باشد. براى این امر، لازم است تمام بیسوادان براى یادگیرى و تمام خواهران و برادران با سواد براى یاد دادن بپاخیزند، و وزارت آموزش و پرورش با تمام امکانات بپاخیزد و از قرطاس بازى تشریفات ادارى بپرهیزد. برادران و خواهران ایمانى، براى رفع این نقیصه دردآور بسیج شوید و ریشه این نقص را از بُن بر کنید. تعلیم و تعلم، عبادتى است که خداوند تبارک و تعالى ما را بر آن دعوت فرموده است. ائمه جماعات شهرستانها و روستاها مردم را دعوت نمایند و در مساجد و تکایا، با سوادان نوشتن و خواندن را به خواهران و برادران خود یاد بدهند و منتظر اقدامات دولت نباشند، و در منازل شخصى، اعضاى بی سواد را تعلیم کنند و بیسوادان از این امر سرپیچى نکنند. من از ملت عزیز امید دارم که با همت والاى خود، بدون فوت وقت، ایران را به صورت مدرسه اى درآورند، و در هر شب و روز و در اوقات بیکارى یکى- دو ساعت را صرف این عمل شریف نمایند.» (صحیفه امام، ج11، ص:446 و 447)
سازمان نهضت سوادآموزی با هدف اصلی باسواد کردن جمع بزرگی از بی سوادان کشور تشکیل شده بود و از سال 1359 تا 1363 زیر نظر شورای نهضت سوادآموزی فعالیت می کرد.
اهمیت مبارزه با بی سوادی بر کسی پوشیده نیست و کم و بیش تمام کشورهای جهان، و به خصوص جوامع در حال توسعه، از دیرباز به اهمیّت این امر پی برده اند. جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه اهمیتی که برای امور آموزشی و فرهنگی قائل است، برنامه های گسترده ای برای مبارزه با بی سوادی به انجام رسانده است. تشکیل نهضت سوادآموزی و فعالیت ها و موفقیت های آن در صحنه های بین المللی، شاهد گویایی بر این ادعاست. امید می رود تلاش گسترده و همگانی مردم و مسئوولان دلسوز، به ویژه دست اندرکاران این نهاد بزرگ، پدید آمدن ایرانِ باسواد و با فرهنگ را به زودی امکان پذیر سازد.
