برجستهترین سوالی که بر اجلاس سایه افکنده است، این است: آیا ناتو میتواند با مرحلهای سازگار شود که در آن ایالات متحده تعهد کمتری به دفاع از اروپا دارد، یا اینکه ائتلاف واقعاً وارد مرحله جدیدی شده است که عنوان آن کاهش همبستگی سنتی و صعود منطق منافع و معاملات است؟
به گزارش جماران، با نزدیک شدن به اجلاس سران ناتو در آنکارا، نگرانیهای اروپا رو به افزایش است که مسائل اساسی مربوط به امنیت قاره و آینده بازدارندگی جمعی، به نفع محاسبات مالی و تجاری تحمیل شده توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کنار گذاشته شده باشند.
پولتیکو، فایننشال تایمز و وال استریت ژورنال متفقالقول هستند که ناتو در مرحلهای سرنوشتساز قرار دارد که انسجام و آینده آن را تهدید میکند و همه آنها بر این باورند که شخصیت و سیاستهای ترامپ به عامل مؤثرترین در آینده این ائتلاف تبدیل شده است.
ترامپ و تعریف ائتلاف
وبسایت پولتیکو معتقد است که ترامپ در بازسازی ناتو مطابق با دیدگاه خود، که بیشتر بر معاملات تجاری استوار است تا مشارکتهای استراتژیک، موفق بوده است. این ائتلاف که پس از جنگ جهانی دوم بر اساس دفاع مشترک و ارزشهای دموکراتیک مشترک تأسیس شد، به گفته این وبسایت، به سکویی اقتصادی تبدیل شده است که بر میزان هزینههای نظامی و معاملات تسلیحاتی تمرکز دارد.
بر اساس یک گزارش تحلیلی در این وبسایت، ترامپ کشورهای اروپایی را وادار کرده است تا هزینههای دفاعی خود را به شکلی بیسابقه افزایش دهند و همچنین آنها را تشویق کرده است تا تسلیحات آمریکایی بیشتری خریداری کنند. موفقیت اجلاسهای ناتو، از دیدگاه واشنگتن، به حجم قراردادهای دفاعی و سرمایهگذاریهای جدید سنجیده میشود، نه به سطح هماهنگی سیاسی یا پیشرفت در مقابله با تهدیدات امنیتی.
این گزارش اشاره میکند که مقامات اروپایی با احتیاط با کاخ سفید و آشپزخانه تصمیمگیری آمریکا برخورد میکنند و سعی دارند از هرگونه درگیری مستقیم با واشنگتن اجتناب کنند، در حالی که اروپا همچنان به تواناییهای نظامی آمریکا وابسته است، با وجود افزایش تمایل اروپا به ساخت استقلال دفاعی بیشتر.
بین قدرت و ضعف
فایننشال تایمز در سرمقاله خود، ارزیابی دوگانهای از وضعیت ناتو ارائه میدهد و معتقد است که از یک سو قویتر و از سوی دیگر ضعیفتر شده است.
از یک سو، فشار مداوم ترامپ منجر به افزایش چشمگیر هزینههای دفاعی اروپا شده است، به طوری که کشورهای غیرآمریکایی دهها میلیارد اضافی را در تسلیحات و افزایش آمادگی نظامی تزریق کردهاند. همچنین، ارتشهای اروپایی از درسهای آموخته شده از جنگ اوکراین، چه در زمینههای نوآوری نظامی و چه در انطباق با جنگهای مدرن، بهرهبرداری کردهاند.
اما این روزنامه معتقد است که این دستاوردها با یک زیان خطرناکتر، یعنی کاهش اعتماد اروپا به تعهد واشنگتن برای دفاع از متحدانش در صورت حمله، همراه است. مشکل دیگر به مطالبه اروپاییها برای تحمل سهم بیشتری از بارها محدود نمیشود، بلکه مربوط به افزایش شک و تردیدها در مورد آمادگی دولت ترامپ برای انجام تعهدات امنیتی سنتی است که برای دههها اساس بازدارندگی آتلانتیک را تشکیل داده است.
این روزنامه معتقد است که این ائتلاف از لحاظ نظری هنوز قادر به دستیابی به یک معامله بزرگ جدید است که بر اساس آن اروپا مسئولیت اصلی دفاع سنتی را بر عهده میگیرد، در ازای ادامه چتر هستهای آمریکا، اما عدم اعتماد به جهتگیریهای ترامپ این سناریو را با ابهاماتی مواجه میکند.
شبح خروج آمریکا
سرمقاله وال استریت ژورنال موضوع حضور نظامی آمریکا در اروپا را در صدر چالشهای پیش روی این اجلاس قرار داده است.
این روزنامه هشدار میدهد که هرگونه خروج یا کاهش سریع نیروهای آمریکایی مستقر در اروپا، پیام اشتباهی به ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه میفرستد و ممکن است او را به آزمایش انسجام ائتلاف یا بهرهبرداری از هرگونه شکاف دفاعی احتمالی تشویق کند.
این روزنامه با سخنان ترامپ مبنی بر اینکه ایالات متحده از هزینههای خود در ناتو سودی نمیبرد، مخالف است و تاکید میکند که حفظ ثبات اروپا نه یک اقدام خیریه، بلکه یک منفعت مستقیم آمریکایی است که اهمیت خود را در طول تجربیات قرن بیستم و جنگهای بزرگ آن ثابت کرده است.
این روزنامه همچنین با فایننشال تایمز در هشدار دادن به اینکه کاهش تعهد آمریکا ممکن است بازدارندگی جمعی را تضعیف کند و احتمال ماجراجوییهای روسیه در اروپای شرقی را افزایش دهد، همعقیده است.
اروپا بین وابستگی و استقلال
هر سه منبع توافق دارند که اروپا امروز با یک معضل پیچیده روبرو است. از یک سو، قابلیتهای نظامی و اطلاعاتی آمریکا همچنان ستون فقرات دفاع اروپا را تشکیل میدهد. از سوی دیگر، پایتختهای اروپایی دریافتهاند که ادامه وابستگی کامل به واشنگتن در سایه نوسانات سیاسی آمریکا، گزینهای پرخطر شده است.
به همین دلیل، درخواستهای اروپایی برای تسریع سرمایهگذاری در صنایع دفاعی داخلی، تقویت قابلیتهای دفاع هوایی و موشکهای دوربرد، و توسعه سیستمهای فرماندهی، کنترل و اطلاعات به گونهای که وابستگی به حمایت آمریکا را کاهش دهد، رو به افزایش است.
چه آیندهای؟
در نهایت، هر سه رسانه اشاره میکنند که اجلاس آنکارا ممکن است به مناسبتی برای جشن گرفتن اعداد بزرگ مربوط به افزایش هزینههای نظامی و معاملات تسلیحاتی تبدیل شود، تا اینکه بستری برای پرداختن به سوالات سرنوشتساز پیش روی ائتلاف باشد.
و برجستهترین سوالی که بر اجلاس سایه افکنده است، این است: آیا ناتو میتواند با مرحلهای سازگار شود که در آن ایالات متحده تعهد کمتری به دفاع از اروپا دارد، یا اینکه ائتلاف واقعاً وارد مرحله جدیدی شده است که عنوان آن کاهش همبستگی سنتی و صعود منطق منافع و معاملات است؟
