محسن بهاروند، دیپلمات بازنشسته و معاون پیشین وزارت امور خارجه گفت: ایران در روابط خارجی خود امروز در موقعیتی بهمراتب قویتر از دوران پیش از جنگ قرار دارد. افکار عمومی و بسیاری از سیاستمداران جهان نیز با نگاهی آمیخته به تحسین و شگفتی به ایران پس از جنگ مینگرند. این وضعیت، فرصتی ارزشمند برای کشور ما ایجاد کرده است. باید از این فرصت بهدرستی بهره برد و روابط ایران با سایر کشورها را بیش از پیش تقویت کرد. هرچه روابط سیاسی و اقتصادی کشور با دیگر دولتها، بهویژه کشورهای تأثیرگذار همسایه و منطقه غرب آسیا، مستحکمتر باشد، پایداری این توافق و سایر توافقات ایران نیز افزایش خواهد یافت.
معاون پیشین وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ضمن اشاره به اینکه هیچ تصمیم خودسرانهای در سیاست خارجی ایران گرفتهنمیشود و همه تصمیمها با طی پروتکلها و رویههای موجود و رعایت سلسله مراتب اتخاذ میشود، تاکید کرد: «شهروندان حق دارند نسبت به یک اقدام، یک تصمیم یا یک سیاست منتقد و حتی معترض باشند نمی توان انتظار داشت همگان دیدگاه و برداشت یکسانی از منافع ملی داشته باشند.»
به گزارش جماران، اعلام نهایی شدن تفاهمنامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا با استقبال گسترده بینالمللی مواجه شد و بسیاری از رهبران از به نتیجه رسیدن مذاکرات برای پایان تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران اظهار خرسندی کردند. با این حال این تفاهمنامه مخالفانی نیز داشت. سران و سیاستمداران رژیم اسرائیل به تندی علیه این تفاهمنامه موضع گرفتند و مقامهای ارشد این رژیم اعلام کردند که به رغم اعلام پایان جنگ در تمامی جبههها از جمله لبنان، راهبرد نظامی خود را در لبنان تغییر نخواهند داد.
محسن بهاروند، دیپلمات بازنشسته و معاون پیشین وزارت امور خارجه تاکید میکند که در مقابل تلاشهای مخرب دشمنان توافق، باید به شدت مراقب و محتاط بود.
بهاروند برخی انتقادها و حتی اعتراضات به امضای توافق در میان جناحهای داخلی را طبیعی و بخشی از پویاییهای جامعه توصیف میکند و معتقد است که هرگز نمیتوان سیاستی اتخاذ کرد که هیچ منتقد و مخالفی نداشتهباشد. با این حال این دیپلمات باسابقه جمهوری اسلامی ایران تاکید میکند که هیچ سیاستی از سوی دستگاه سیاست خارجی ایران به صورت خودسرانه و دفعی بدون طی مراحل و رویههای رسمی و تصمیم سلسلهمراتب نظام اجرایی نمیشود.
در ادامه متن کامل گفتوگوی ایرنا را با محسن بهاروند، دیپلمات بازنشسته و معاون پیشین حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه مطالعه میکنید.
لزوم هوشیاری در برابر تلاشهای تخریبی دشمنان ایران
با توجه به تلاشهای گستردهای که از سوی برخی بازیگران مخرب برای به شکست کشاندن فرآیند نهایی شدن تفاهمنامه پایان جنگ صورت گرفت، از جمله حملات مکرر اسرائیل به پایتخت لبنان، تصور میکنید این تفاهمنامه تا چه اندازه تا پایان دوره پیشبینی شده مذاکرات شانس بقا داشتهباشد؟
رژیم صهیونیستی، لابیهای وابسته به آن و همچنین برخی بازیگران پنهان که خصومتی ریشهای، هویتی و تمدنی با ایران و ایرانیان دارند، بهویژه با توجه به جایگاه ایران بهعنوان پرچمدار مذهب تشیع، از توان و ظرفیت قابلتوجهی برای اثرگذاری و تخریب برخوردارند. این جریانها همواره میکوشند از نقشآفرینی سازنده و مثبت ایران در تحولات مختلف جلوگیری کنند یا دستاوردها و توافقات آن را با چالش و اخلال مواجه سازند. از این رو، لازم است با هوشیاری، دقت و احتیاط فراوان عمل شود تا زمینه تحقق اهداف آنان فراهم نشود.
ملاک نهایی تصمیمها، تامین خیر و صلاح بیشتر برای کشور و مردم است
با توجه به برخی انتقادها و حتی اعتراضهای خیابانی برخی جریانهای سیاسی در آستانه نهایی شدن تفاهمنامه، به اعتقاد شما این تفاهمنامه تا چه اندازه حمایت ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران را داراست؟
در عرصه سیاست، وجود انتقاد و منتقدان در یک کشور پویا و اصیل، امری طبیعی و اجتنابناپذیر است. افراد حق دارند نسبت به یک اقدام، تصمیم یا سیاست، منتقد و حتی معترض باشند. نمیتوان انتظار داشت که همه افراد، دیدگاه و برداشت یکسانی از منافع ملی داشته باشند. همچنین امکان اتخاذ سیاستی که مورد تأیید صددرصدی همه آحاد جامعه و گروههای مختلف باشد و هیچ انتقادی به آن وارد نشود، وجود ندارد.
اما در خصوص حمایت ارکان حاکمیت و دولت که به آن اشاره فرمودید، باید عرض کنم کسانی که تجربه مشارکت در فرایندهای تصمیمسازی و تصمیمگیری در نظام کشور را دارند، بهخوبی آگاهاند که تصمیمات سیاسی و دیپلماتیک حاصل کار کارشناسی، رعایت پروتکلها و رویههای موجود و طی شدن سلسلهمراتب قانونی و اجرایی است. از این رو، در سیاست خارجی کشور هیچ تصمیم خودسرانه، شتابزده یا دفعی اتخاذ نمیشود.
تصمیمسازان و تصمیمگیران نیز معمولا نسبت به نواقص یا کاستیهای احتمالی هر تصمیم آگاهی دارند، اما در نهایت تصمیمی انتخاب میشود که در یک ارزیابی جامع و برآیند کلی، خیر و صلاح بیشتری برای کشور و مردم به همراه داشته باشد.
ایران برای هیچکس هدفی آسان نیست
بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان معتقدند که فرصت ۶۰ روزه برای مذاکرات هستهای و رفع تحریمها میان ایران و آمریکا بسیار ناچیز است و امکان رسیدن به توافق در این مدت زمانی وجود ندارد. نظر شما در این زمینه چیست؟
بنظر من هم ممکن است زمان کم باشد ولی باید دید که پیشرفت مذاکرات و تبادلات در طول زمان چگونه خواهد بود. طرفها می توانند در طول مسیر و تبادل نظرها ارزیابی بهتری داشته باشند و در مورد کوتاه و بلند کردن زمان توافق کنند. این موضوع به نسبت محتوای توافقات مسئله مهمی نیست.
با توجه به اصرار و پافشاری ترامپ برای نهایی شدن فوری تفاهمنامه، تصور میکنید عزم و اراده در واشنگتن برای حفظ وضعیت پایان جنگ و جلوگیری از شعلهور شدن مجدد آتش نبرد چقدر جدی است؟
فرزندان ایران، اعم از رزمندگان، سیاستمداران، دیپلماتها و عموم مردم، در طول این مبارزه سخت، عزم و اراده خود را به نمایش گذاشتند. آنها ثابت کردند که ایران برای هیچکس هدفی آسان نیست. ایستادگی و پایداری ایران موجب شده است که هر حریفی از این پس، بیش از هر گزینه دیگری، به حفظ وضعیت پایان جنگ تمایل داشته باشد. البته حفظ این وضعیت تنها به اراده طرف مقابل وابسته نیست؛ بلکه اتحاد، عزم و اراده ما نیز عاملی تعیینکننده است که او را به تداوم این وضعیت متمایل میسازد.
هیچ روایت باورپذیری از این جنگ بدون اعتراف به ایستادگی مردم ایران ممکن نیست
آیا دونالد ترامپ میتواند در میان جریانهای سیاسی و منتقدان داخلی این تفاهم از آن دفاع کند و منتقدان را راضی کند تا پایان جنگ با ایران در داخل آمریکا یک شکست استراتژیک برای او تصویر نشود؟
هیچکس نمیتواند روایت باورپذیر و قابل قبولی از این جنگ و نتایج آن ارائه کند، مگر آنکه به اقتدار، اتحاد، ایستادگی و موفقیت مردم ایران اعتراف کند. ترامپ تلاش فراوانی خواهد کرد و بیتردید روایتهای متعدد، اعم از درست و نادرست، از او خواهیم شنید تا بتواند در برابر افکار عمومی آمریکا، تصویری پیروزمندانه از خود و ایالات متحده ارائه دهد. با این حال، این کار برای او بسیار دشوار و حتی نزدیک به ناممکن خواهد بود؛ زیرا در نهایت نمیتوان واقعیتهای موجود در صحنه را تغییر داد.
انجام توافق به معنای اعتماد کامل یا غفلت از مخاطرات نیست
برخی منتقدان معتقدند که در تفاهمنامه پایان جنگ تضمینهای حقوقی کافی برای ضمانت اجرای تعهدات آمریکا وجود ندارد و نگرانیهای زیادی مبنی بر از سرگیری جنگ یا نقض برخی تعهدات از سوی آمریکا مطرح شدهاست. فکر میکنید آیا تهران میتوانست سندی با ضمانتهای قدرتمندتر در شرایط جنگی برای پایان جنگ تنظیم کند؟
سازوکارهای موجود در عرصه بینالمللی، سازوکارهایی شناختهشده و محدود هستند و دستگاه دیپلماسی کشور نیز آگاهی کاملی نسبت به آنها دارد. انجام یک توافق به معنای اعتماد کامل یا غفلت از رخدادهای احتمالی آینده نیست. در طول تاریخ روابط بینالملل، میلیونها توافق منعقد شده و همچنان نیز منعقد میشود؛ در عین حال، جنگها، بدعهدیها و موارد عدم پایبندی به تعهدات نیز همواره وجود داشتهاند و در آینده نیز رخ خواهند داد.
توافقهای بینالمللی در یک فضای انتزاعی و آرمانی شکل نمیگیرند، بلکه با آگاهی از واقعیتهای موجود و ملاحظات حاکم بر نظام بینالملل منعقد میشوند. همه کشورها به توافق دست مییابند اما همزمان سازوکارهای لازم برای مواجهه با چالشها و تحولات احتمالی را نیز تقویت میکنند.
هیچ توافقی ازلی و ابدی نیست و هیچ توافقی نیز در تمامی جزئیات خود بهصورت کامل اجرا نمیشود. با این حال، توافقات همچنان امضا میشوند و در عین حال، از واقعیتها و ماهیت نظام بینالملل نیز غفلت نمیشود. این روند، تلاشی مستمر و مبارزهای دائمی است که مختص ایران نیست و همه کشورها با آن مواجه هستند.
در مسیر توافق با آمریکا نباید از کشورهای دوست غفلت کنیم
این تفاهم با استقبال گسترده بینالمللی، منهای اسرائیل مواجه شد. با توجه به استقبال گسترده بینالمللی فکر میکنید کشورهای جهان چه کمکی به پایدار این توافق میتوانند بکنند؟
ایران در روابط خارجی خود امروز در موقعیتی بهمراتب قویتر از دوران پیش از جنگ قرار دارد. افکار عمومی و بسیاری از سیاستمداران جهان نیز با نگاهی آمیخته به تحسین و شگفتی به ایران پس از جنگ مینگرند. این وضعیت، فرصتی ارزشمند برای کشور ما ایجاد کرده است. باید از این فرصت بهدرستی بهره برد و روابط ایران با سایر کشورها را بیش از پیش تقویت کرد. هرچه روابط سیاسی و اقتصادی کشور با دیگر دولتها، بهویژه کشورهای تأثیرگذار همسایه و منطقه غرب آسیا، مستحکمتر باشد، پایداری این توافق و سایر توافقات ایران نیز افزایش خواهد یافت.
از این رو، در عین تلاش برای دستیابی به یک توافق منصفانه با آمریکا، نباید از کشورهای دوست غفلت کنیم. برعکس، لازم است بیش از گذشته در مسیر تقویت و گسترش روابط با این کشورها گام برداریم. توافق با آمریکا ممکن است لزوما به برقراری روابط دیپلماتیک با خود آمریکا منجر نشود، اما میتواند بخشی از موانع موجود بر سر راه توسعه و تعمیق روابط ایران با کشورهای دوست را کاهش دهد.
کشورهای اروپایی در موقعیتی نیستند که برای ایران شرط و شروط تعیین کنند
قدرتهای اروپایی در واکنش به این تفاهمنامه بیانیهای منتشر کردند که ضمن اعلام آمادگی برای رفع تحریمهای ایران، شروطی مانند محدودیت برنامه موشکی ایران و آزادی دریانوردی در تنگه هرمز را مطرح کردند. فکر میکنید آیا دولتهای اروپایی میتوانند به یک نیروی کمککننده به توافق ایران و آمریکا تبدیل شوند یا همچنان یک بازیگر مخرب در سیاست خارجی ایران خواهند بود؟
کشورهای اروپایی در موقعیتی قرار ندارند که بتوانند برای ایران شرط و شروط تعیین کنند. نقش اروپا در روابط بینالملل بهطور قابل توجهی کمرنگ شده است. از این رو، به کشورهای اروپایی تاکید میشود که واقعیتهای موجود را درک کنند، ایران جدید را بپذیرند و در تعامل با آن رویکردی واقعبینانهتر و متواضعانهتر اتخاذ کنند.
اروپاییها از زمانی که از ارزشها و بنیانهای فلسفی خود فاصله گرفتند و تلاش کردند بهصورت کورکورانه از الگوهای آمریکایی در روابط بینالملل تبعیت کنند، بهتدریج بخش قابل توجهی از اهمیت و اثرگذاری خود را از دست دادهاند. اگر کشورهای اروپایی همچنان با کلیشههای ذهنی گذشته و با نگاهی از بالا به پایین به ایران و سایر کشورها نگاه کنند، هرگز نخواهند توانست روابطی روان، پایدار و سازنده با ایران برقرار کنند.
از این رو، کشورهای اروپایی نیازمند بازنگری اساسی در رویکرد سیاست خارجی خود هستند.
