آزمایش قند خون؛ راه ساده اما حیاتی برای تشخیص دیابت و کنترل سلامت بدن

آزمایش قند خون برای ارزیابی میزان گلوکز (قند) خون به کار می‌رود. مهم‌ترین کاربرد این آزمایش خون غربالگری بیماری دیابت نوع ۲ است. در ادامه، هرآنچه باید درباره آزمایش قند خون بدانید را می‌خوانید.

آزمایش قند خون چیست و چه چیزی را نشان می‌دهد؟

آزمایش قند خون سطح گلوکز خون افراد را اندازه‌گیری می‌کند. گلوکز نوعی قند است که انرژی مورد نیاز بدن را تأمین می‌کند. هورمونی به نام انسولین به انتقال گلوکز از جریان خون به سلول‌های بدن کمک می‌کند و از آن به عنوان منبع انرژی استفاده می‌شود. اگر میزان گلوکز خون بیشتر یا کمتر از حد استاندارد باشد، ممکن است به یک بیماری جدی مبتلا شده باشید.

چه کسانی باید آزمایش قند خون بدهند؟

ممکن است پزشک آزمایش قند خون را به عنوان بخشی از معاینات روتین سالانه تجویز کند. علاوه‌براین، برای برخی افراد نیز این آزمایش تجویز می‌شود:

• افرادی که در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند. کسانی که اضافه وزن، سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت و بیماری قلبی دارند، از جمله این افراد هستند.
•  زنان باردار در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری
• کسانی که به دیابت یا پیش‌دیابت مبتلا هستند
• افرادی که داروهایی مانند داروهای استروئیدی مصرف می‌کنند. ممکن است این داروها بر سطح قند خون آنها تأثیر بگذارد.

انواع آزمایش قند خون

این آزمایش انواع مختلفی دارد که رایج‌ترین آنها عبارت‌اند از:

• آزمایش A1C: این آزمایش میانگین سطح قند خون فرد را در ۳ ماه گذشته نشان می‌دهد. آزمایش A1C رایج‌ترین آزمایشی است که برای تشخیص دیابت نوع ۱ و ۲ به کار می‌رود. از این آزمایش برای نظارت بر وضعیت افرادی که به دیابت مبتلا هستند نیز استفاده می‌شود. جواب این آزمایش معمولا پس از ۲۴ ساعت آماده است.
• آزمایش قند خون ناشتا: این آزمایش، قند خون فرد را پس از حداقل ۸ ساعت عدم مصرف غذا یا نوشیدنی (به جز آب) اندازه‌گیری می‌کند. آزمایش قند خون ناشتا معمولا صبح زود انجام می‌شود.
• آزمایش قند خون تصادفی (RBS): این آزمایش برای بررسی قند خون در هر ساعتی از روز، بدون نیاز به ناشتا بودن به کار می‌رود. آزمایش RBS را می‌توان در مطب پزشک، آزمایشگاه یا حتی در خانه با دستگاه قند خون (گلوکومتر) انجام داد. این آزمایش فقط برای تشخیص دیابت کاربرد دارد و پیش‌دیابت را تشخیص نمی‌دهد.
• آزمایش تحمل گلوکز در بارداری (GCT): این آزمایش نحوه پردازش قند در بدن افراد را اندازه‌گیری می‌کند. آزمایش GCT اغلب برای بررسی دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود. همچنین، برای غربالگری دیابت بارداری نیز مناسب است. در این روش، پس از ناشتا بودن، خون شما آزمایش می‌شود. سپس، محلولی شیرین حاوی گلوکز می‌نوشید. ۲ ساعت پس از آن نیز خون شما دوباره آزمایش می‌شود.

آمادگی قبل از آزمایش قند خون

اگر آزمایش قند خون ناشتا انجام می‌دهید، باید ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چیزی جز آب نخورید و نیاشامید.

در صورتی که آزمایش قند خون بخشی از یک پنل متابولیک جامع (CMP) یا گروهی از آزمایشات خون باشد، ممکن است لازم باشد قبل از آن چند ساعت ناشتا باشید. به‌هرحال، در صورت نیاز به رعایت دستورالعمل‌های خاص، پزشک یا متخصص غدد این موضوع را به شما اطلاع خواهد داد.

تفسیر نتایج آزمایش قند خون

هر نوع آزمایش خون تفسیر خاص خود را دارد. بر این اساس، تفسیر نتایج آزمایشات خون به این ترتیب است:

• در آزمایش A1C، اگر سطح A1C  ۶.۵٪ یا بالاتر باشد به این معنی است که شما دیابت دارید. A1C بین ۵.۷٪ و ۶.۴٪ به معنای ابتلا به پیش‌دیابت است و A1C کمتر از ۵.۷٪ طبیعی در نظر گرفته می‌شود.
• در آزمایش قند خون ناشتا، سطح قند خون ناشتا کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۵.۶ میلی‌مول در لیتر) طبیعی است. سطح قند خون ناشتا از ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۵.۶ تا ۶.۹ میلی‌مول در لیتر) پیش‌دیابت در نظر گرفته می‌شود. اگر هم سطح قند خون در دو آزمایش جداگانه ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۷ میلی‌مول در لیتر) یا بالاتر باشد، به این معنا است که دچار دیابت هستید.
• در آزمایش قند خون تصادفی، سطح قند خون ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۱۱.۱ میلی‌مول در لیتر) یا بالاتر نشان‌دهنده دیابت است.
• در آزمایش تحمل گلوکز، سطح قند خون کمتر از ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۷.۸ میلی‌مول در لیتر) طبیعی است. قند خون بیش از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۱۱.۱ میلی‌مول در لیتر) پس از دو ساعت به معنای ابتلا به دیابت خواهد بود. میزان قند خون بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (۷.۸ میلی‌مول در لیتر و ۱۱.۰ میلی‌مول در لیتر) نیز به این معنی است که شما در مرحله پیش‌دیابت قرار دارید.

هر چند وقت یک‌بار باید آزمایش قند خون انجام دهیم؟

زمان انجام آزمایش قند خون به شرایط هر فرد بستگی دارد. افرادی که به دیابت یا پیش‌دیابت مبتلا هستند یا سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را دارند، باید تحت نظر پزشک متخصص باشند. او بهترین زمان برای انجام آزمایش خون آزمایشگاهی یا خانگی را به فرد توصیه می‌کند. علاوه‌براین، بهتر است آزمایش خون به عنوان بخشی از معاینات روتین سلامتی انجام شود.

کلام آخر

دیابت بیماری مزمنی است که با انجام به‌موقع آزمایش قند خون به‌راحتی پیشگیری و کنترل می‌شود. آزمایش قند خون انواع مختلفی دارد. پزشک متخصص غدد طبق شرایط هر فرد و وضعیت ابتلای وی به بیماری دیابت، یک یا چند نوع آزمایش خون را تجویز می‌کند.برای دریافت نوبت از بهترین متخصص‌های غدد و دیابت سراسر ایران، می‌توانید از طریق سامانه دکتردکتر، پزشک موردنظر خود را انتخاب کرده و به‌صورت آنلاین نوبت حضوری رزرو کنید.