پایگاه خبری جماران: هفته گذشته دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، در مصاحبهای به صراحت اعلام کرد جنگ بین ایران و آمریکا، جنگ روسیه نیست و این کشور وارد آن نخواهد شد. او همچنین ادعاهای مربوط به پشتیبانی نظامی روسیه از ایران را رد کرد. این در حالی است که ایران بارها در مواردی از جمله جنگ اوکراین، حسننیت خود را کاملا به روسیه نشان داده؛ رویکردی که نهایتا به ضرر ایران تمام شده است.
همچین در ماههای اخیر علیرغم تاکیدات مکرر ایران بر قصد خود برای حفظ ذخایر اورانیوم غنیشده، روسیه مدام از آمادگی خود برای دریافت این ذخایر خبر داده است. حتی پسکوف در مصاحبه اخیر خود، مدعی شد بار دیگر این پیشنهاد قدیمی خود را مطرح کرده و حتی این بار ایران نیز با آن موافقت کرده، اما مخالفت آمریکا مانع از اجرای این طرح و انتقال اورانیوم غنیشده ایران به روسیه شده است. این اظهارات با واکنش ایران مواجه شد و سخنگوی وزارت خارجه کشورمان امروز در نشست خبری خود، بار دیگر اعلام کرد که ایران هیچ قصدی برای انتقال ذخایر اورانیوم خود ندارد.
انفعال روسیه در قبال دو جنگ اخیر ایران از یک سو و طرح مداوم پیشنهادی که ایران بارها مخالفت خود را با آن اعلام کرده از سوی دیگر، باعث شده این سوال جدی پیش بیاید که آیا آن طور که ایران، روسیه را متحد خود میداند و بارها برای آن هزینه داده، چنین دیدگاهی از سمت مسکو نیز نسبت به تهران وجود دارد؟
در این زمینه، نعمتالله ایزدی در گفتوگو با خبرنگار جماران، با بیان اینکه رویکرد منفعتگرایانه از سمت روسیه نسبت به ایران طبیعی است، اظهار کرد: معمولا روسیه انتظار دارد در هنگام گرفتاریهایش، ایران به او کمک کند، بدون اینکه لزوما قصدی برای جبران این کمکها داشته باشد، زیرا خود را فراتر از این میبیند که بخواهد برای کشوری که به زعم او، وزن زیادی در بین متحدینش ندارد، خودش را به دردسر بیاندازد. چنین چیزی، مختص رابطه روسیه با ایران است و این کشور در روابطش با دیگر کشورها از جمله دولتهای اروپایی و کشورهای عرب خلیجفارس نیز توازن و جلب نظر مثبت آنها را لحاظ میکند، اما نیازی نمیبیند که نظر مثبت ما را نسبت به اقدامات خود تأمین کند، زیرا ما در روابط خود با این کشور، آن توازن لازم را ایجاد نکردیم تا بتوانیم در زمانهای مختلف از روسیه طلبکار باشیم.
وی با بیان اینکه لذا روسیه همواره خیالش از ما راحت است و میداند که هر اتفاقی بیافتد، ما همراه این کشور میمانیم، افزود: ما نزدیک به ۵ دهه است که با آمریکا رابطه نداریم و روابطمان با اروپا نیز متلاطم است. حتی با کشورهای همسایه خود به خصوص همسایگان عرب نیز فاقد روابط متوازن و مستمر هستیم. لذا روسیه تصور میکند ما چارهای جز پناهبردن به آن نداریم. برای درک بهتر این موضوع، کافی است تعدادهای سفرهای مقامات ایران به مسکو و مقامات روسی به تهران را با یکدیگر مقایسه کنیم. به شدت غیرمتوازن است، زیرا طبیعتا وقتی ما مدام به سمت روسیه میرویم، این کشور نیازی نمیبیند که متقابلا چند قدمی هم او به سمت ما بردارد.
سفیر اسبق ایران در روسیه بیان کرد: در ایام جنگ ۱۲ روزه، روسها هیچ قدمی برای ما برنداشتند؛ یعنی ۱۲ روز یکی از همسایگان آنان زیر بمباران بود، اما یک نماینده نفرستادند تا اوضاع را بررسی کند. حتی یک بیانیه صادر نکردند یا طرحی مشخص برای میانجیگری ارائه ندادند. در جنگ اخیر نیز وضعیت به همین شکل بود. به نظرم اگر هر کشور دیگری دچار این وضعیت ما میشد، روسیه رفتار متفاوتتری را در قبال آن در پیش میگرفت، کما اینکه در زمان حمله آمریکا به عراق که متحد مسکو محسوب میشد، روسیه سه بار به عراق نماینده فرستاد. همین روسها در گذشته بین هند و پاکستان میانجیگری کردند.
ایزدی ادامه داد: روسیه حتی در روابط خود با متحدین آمریکا از جمله ژاپن، کرهجنوبی، اعراب و اروپا نیز مراقبتهایی را دارد، چون احساس خطر میکند. اما در مورد ایران، در هیچ شرایطی احساس بازنده بودن ندارد، زیرا رفتار ما این طور به روسها القاء کرده که در هر شرایطی ایران را در کنار خود خواهند داشت. حتی اگر امروز آمریکا دست به اقدام نظامی علیه کوبا یا کرهشمالی بزند، احتمالا روسیه تحرکی را از خود نشان خواهد داد. انفعال روسیه در قبال ونزوئلا، به دلیل این بود که در مورد این کشور، شخص مطرح بود، نه ساختار. ضمن اینکه ممکن است توافق پشتپردهای بین روسیه و آمریکا بر سر ونزوئلا در جریان بوده باشد. من نگرانم که چنین توافقی بر سر ایران نیز شکل بگیرد که البته احتمال آن خیلی زیاد نیست.
وی با بیان اینکه این یک اشتباه استراتژیک بود که ما بدون بررسی جوانب مختلف، به روسیه در جنگ اوکراین کمک کردیم، گفت: اگر ما آن زمان فکر میکردیم روسیه نیز در زمان نیاز به ما کمک خواهد کرد، اکنون روشن شده که هرگز چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد. روسیه در سیاست خارجی خود محاسبات بسیار دقیقی دارد و برای تعامل با هر کشوری، نخست ارتباطات خود با آمریکا را در نظر میگیرد. لذا حتما در قبال جنگ کنونی ایران، رفتار خود را به گونهای تنظیم میکند که از سمت آمریکا بازخواست نشود. حتی در آستانه انقلاب ۵۷ ایران و زمانی که صحبت از دخالت نظامی آمریکا در ایران بود، شوروی به ایالات متحده اخطار داد که چنانچه این کشور وارد جنگ با ایران شود، روسها نیز به این مسأله ورود خواهند کرد. اما اکنون که شاهد جنگ مستقیم آمریکا با ایران هستیم، روسیه هیچ عکسالعملی نشان نداد.
سفیر اسبق ایران در روسیه اضافه کرد: بخشی از این مسئله ناشی از این میشود که روسیه فعلی با شوروی سابق متفاوت است، زیرا آن زمان دو ابرقدرت در جنگ سرد قرار داشتند، اما امروز روسیه صرفا با نگاه به منافع خود وارد هر مناسباتی میشود و این منافع، ایجاب نمیکند که درگیر مسائلی مانند جنگ ایران شود. اکنون باید در سیاست خارجی خود تغییراتی ایجاد کنیم تا روسیه بفهمد ما میتوانیم با تمام دنیا روابط متوازن داشته باشیم. در حقیقت ما باید روسیه را به روابط متوازن با خودمان عادت دهیم.
ایزدی همچنین در خصوص اعلام آمادگی مکرر روسیه برای دریافت اورانیوم غنیشده ایران علیرغم مخالفت همیشگی جمهوری اسلامی با این پیشنهاد، عنوان کرد: روسیه از هر رویکردی که بتواند منافع او را تأمین کند و از طرفی هیچ هزینهای هم برایش نداشته باشد، استقبال میکند. اکنون نیز این کشور تمایل دارد یک پای حل مناقشه هستهای ایران باشد، بدون اینکه هزینهای در این زمینه بپردازند. روسیه میتوانست به عنوان میانجی، طرحی را برای پایان جنگ ایران و آمریکا ارائه دهد که تعیینتکلیف اورانیوم غنیشده ایران نیز در ذیل آن باشد، نه اینکه فقط برای دریافت اورانیوم اعلام آمادگی کند. به نظر من حتی اگر ما اورانیوم غنیشده خود را تحویل آمریکا دهیم، بهتر از این است که آن را به روسیه منتقل کنیم.
وی افزود: ممکن هم هست که روسیه برای کارشکنی در مذاکرات ایران و آمریکا چنین پیشنهادی را مطرح کرده باشد. برای روسیه، حل مخاصمات بین ایران و آمریکا واویلاست. به نظرم اگر ما بتوانیم در جریان مذاکرات جاری، به توافقات خوبی با آمریکا برسیم، احتمالا شاهد کارشکنیهای بیشتری هم از سمت روسیه باشیم، زیرا این کشور میخواهد ایران را در دست خود نگه دارد و همچنان همکاریهای نظامی، اقتصادی و سیاسی ما را به خودش محدود کند. اگر ما بتوانیم با آمریکا به توافقی برسیم که باعث فروکش کردن خصومتها شود، فرصت برای اصلاح سیاست خارجی خود و ایجاد توازن پیدا خواهیم کرد. این منجر به تنوعبخشی به شرکای خارجی ایران خواهد شد و از سوءاستفاده روسیه از ما نیز جلوگیری خواهد کرد.
